Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, tình trạng nắng nóng kéo dài với cường độ cao đang ảnh hưởng rõ rệt đến nhiều lĩnh vực sản xuất, trong đó có ngành nuôi trồng thủy sản. Tại Lâm Đồng - một tỉnh có thế mạnh về nuôi biển, nuôi cá nước lạnh, nuôi cá nước ngọt,… thời tiết nắng nóng không chỉ làm suy giảm năng suất mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về dịch bệnh và môi trường nuôi. Đặc biệt với những loài nuôi theo hình thức thâm canh trong môi trường nước nhỏ, ít được thay nước thường xuyên là đối tượng chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Vì vậy, việc áp dụng các biện pháp phòng chống nắng nóng hiệu quả là yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo phát triển bền vững ngành thủy sản địa phương.

Trước hết, nhiệt độ nước tăng cao là một trong những tác động trực tiếp và nguy hiểm nhất đối với thủy sản. Thủy sản là động vật biến nhiệt nên thân nhiệt của chúng phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường. Khi nhiệt độ vượt ngưỡng thích hợp, hàm lượng ôxy hòa tan trong nước giảm mạnh, làm rối loạn hoạt động sinh lý gây hiện tượng nổi đầu, giảm ăn, thậm chí chết hàng loạt. Để khắc phục tình trạng này, người nuôi cần thường xuyên theo dõi nhiệt độ nước, đặc biệt vào những ngày nắng gắt. Việc sử dụng hệ thống sục khí, quạt nước hoặc bơm tuần hoàn là giải pháp hiệu quả giúp tăng cường ôxy và ổn định môi trường nuôi.

Bên cạnh đó, cần chủ động điều chỉnh mật độ nuôi hợp lý. Mật độ quá dày sẽ làm tăng mức tiêu thụ ôxy và dễ gây ô nhiễm nước trong điều kiện nhiệt độ cao. Người nuôi nên thả nuôi với mật độ vừa phải, phù hợp với từng loại thủy sản và diện tích nuôi. Đồng thời, cần định kỳ thay nước hoặc bổ sung nguồn nước mới để duy trì chất lượng môi trường.

Một biện pháp quan trọng khác là che chắn để tạo bóng mát, hạn chế ánh nắng chiếu trực tiếp xuống mặt nước, từ đó giảm nhiệt cho môi trường nuôi. Đối với các mô hình nuôi cá nước lạnh như cá tầm, cá hồi tại khu vực cao nguyên, việc duy trì nhiệt độ ổn định là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Làm mái che để hạn chế nắng nóng tại mô hình nuôi tôm công nghệ cao

Ngoài yếu tố môi trường, chế độ dinh dưỡng và chăm sóc cũng cần được điều chỉnh trong mùa nắng nóng. Khi nhiệt độ cao, sức đề kháng của thủy sản giảm, dễ mắc các bệnh do vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng. Vì vậy, cần giảm lượng thức ăn vào thời điểm nắng gắt, tránh cho ăn vào giữa trưa mà nên cho ăn vào sáng sớm hoặc chiều mát.

Công tác phòng bệnh cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Người nuôi cần thường xuyên kiểm tra tình trạng sức khỏe của thủy sản, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường để có biện pháp xử lý kịp thời. Việc sử dụng chế phẩm sinh học để cải thiện môi trường nước là hướng đi hiệu quả và thân thiện với môi trường.

Đối với hình thức nuôi cá trong ao

Che phủ một phần diện tích nuôi để làm chỗ trú ẩn, tránh nắng nóng cho cá (bèo tây, lưới đen,...) khi nắng nóng kéo dài. Đối với nuôi ao, chủ động nâng và duy trì mức nước ở mức dao động từ 1,3 - 1,5 m.

Sử dụng các thiết bị làm giàu ôxy như máy quạt nước, máy sục khí, máy phun, máy bơm… đặc biệt là vào ban đêm từ 22h đêm đến 4h sáng để tăng ôxy hòa tan và đảo nước nhằm tăng cường hàm lượng ôxy hoà tan, đặc biệt là tầng đáy, tạo điều kiện cho vi sinh vật hiếu khí phát triển sẽ làm giảm thiểu lượng khí độc trong ao.

Nâng cao sức khỏe cho thủy sản bằng cách: Sử dụng các loại thức ăn chất lượng cao. Trong những ngày nắng nóng cần giảm lượng thức ăn từ 30 - 40%, thường xuyên bổ sung các loại vitamin, khoáng chất, men tiêu hóa… vào thức ăn để tăng cường sức đề kháng cho vật nuôi.

Đảm bảo mật độ nuôi hợp lý, nguồn nước sạch, không bị ô nhiễm, tránh nguồn nước thải sinh hoạt. Quản lý tốt môi trường ao nuôi, định kỳ thay nước và sử dụng chế phẩm sinh học, thường xuyên kiểm tra các thông số môi trường, đảm bảo các điều kiện môi trường nằm trong giới hạn thích hợp cho thủy sản nuôi như: Nhiệt độ nước từ 26 - 28^oC; độ trong 30 - 40 cm; pH 6,5 - 8 (đối với ao nước ngọt), 7,5 - 8,5 (đối với ao mặn lợ); ôxy hoà tan > 03 mg/lít; độ kiềm 80 - 120 mg/l,...

Hạn chế đánh bắt, san thưa, thả giống vào thời điểm nắng nóng trong ngày. Chủ động thu hoạch thủy sản nuôi đạt kích thước thương phẩm khi có hiện tượng thiếu nước, hạn hán.

Đối với hình thức nuôi cá lồng bè

Vệ sinh lồng bè thường xuyên, đảm bảo lồng nuôi thông thoáng, sạch sẽ để nước trong và ngoài lồng được lưu thông tốt. Kiểm tra, gia cố các vị trí xung yếu bảo đảm lồng vững chắc, di chuyển lồng về nơi râm mát. Nếu không thể di chuyển cần hạ thấp lồng, đảm bảo độ sâu của lồng luôn ở mức >2,5 - 03 m. Có thể dùng vôi bột cho vào túi vải treo ở các góc lồng nuôi để phòng bệnh.

Nâng cao sức khỏe cho thủy sản nuôi trong lồng bằng cách bổ sung Vitamin B1, C vào thức ăn, cho cá ăn 02 lần/ngày lúc sáng sớm và chiều mát. Với những ngày nắng nóng có nhiệt độ nước trên 35^oC thì giảm khẩu phần ăn hoặc ngừng cho ăn.

Có thể thấy rằng, nắng nóng là một thách thức lớn đối với ngành thủy sản tại Lâm Đồng. Tuy nhiên, nếu áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và quản lý phù hợp, người nuôi hoàn toàn có thể giảm thiểu thiệt hại và duy trì hiệu quả sản xuất.

Vũ Thanh Cao - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng