Xã Tân Thành là xã ven biển của tỉnh Lâm Đồng nằm trong vùng khô hạn, mùa khô kéo dài; ở đây chủ yếu nuôi thủy sản nước mặn, lợ, trong đó chủ lực là con tôm. Do thổ nhưỡng ở khu vực này phần lớn là đất cát, việc nuôi thủy sản nước ngọt còn gặp nhiều hạn chế. Nguồn nước ngọt để sản xuất và nuôi trồng thủy sản đều phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước ngầm; vì vậy, để phát triển nuôi thủy sản nước ngọt thì yếu tố tiết kiệm nước và chất lượng nguồn nước được xem là quyết định thành bại của vụ nuôi.
Thực tế cho thấy, trước tình hình biến động giá cả và dịch bệnh đang diễn biến phức tạp, kèm theo đó là sự thiếu hụt về nguồn nước nuôi trên địa bàn, việc tìm hiểu, ứng dụng công nghệ cùng đối tượng nuôi mới vào sản xuất đang trở thành xu hướng tất yếu. Nhận thấy điều đó, trên địa bàn xã Tân Thành, mô hình nuôi cá chình bông, chình mun theo hệ thống tuần hoàn đã được ứng dụng và dần mang lại hiệu quả đáng ghi nhận cho người nuôi tại đây.
Mô hình nuôi cá chình tuần hoàn ở xã Tân Thành
Điển hình như hộ ông Nguyễn Quang Trang trên địa bàn xã, đây là một trong những hộ tiên phong, dám thay đổi phương thức và đối tượng nuôi. Trước đây, ông từng nuôi ếch và lươn thương phẩm nhưng hiệu quả kinh tế thấp, dẫn đến thường xuyên bị thua lỗ. Với tinh thần dám nghĩ dám làm, ông quyết định chuyển đổi sang nuôi cá chình giống và chình thương phẩm theo hệ thống tuần hoàn.
Ông Trang cho biết, những phương thức và đối tượng nuôi trước kia mặc dù dễ vận hành, thời gian nuôi ngắn ngày nhưng kết quả nhận lại chưa thực sự tốt. Năm 2024, ông đã tìm tòi, học hỏi để nuôi đối tượng mới là cá chình bông, chình mun và dần hoàn thiện mô hình theo công nghệ tuần hoàn. Mô hình này giúp kiểm soát chất lượng nước tốt hơn, cá sinh trưởng ổn định, ít dịch bệnh, tỷ lệ hao hụt giảm và kích cỡ cá nuôi lớn đồng đều.
Trên diện tích khoảng 1.000 m², ông tận dụng các bể nuôi lươn bằng xi măng cũ, đồng thời đầu tư xây dựng thêm các bể lót bạt nhỏ để nhập cá bột về nuôi dưỡng. Qua thời gian tìm hiểu, ông nhận thấy nguồn cá chình giống chủ yếu được đánh bắt ngoài tự nhiên, kỹ thuật sản xuất nhân tạo còn nhiều khó khăn; vì vậy, để đảm bảo an toàn, ông đã nhập cá bột từ nước ngoài (Philippines, Indonesia) về nuôi. Bên cạnh đó, ông còn xây thêm các bể lót bạt lớn để nuôi thương phẩm, kết hợp với hệ thống lọc cơ học, lọc sinh học và sục khí liên tục nhằm đảm bảo môi trường nước luôn được duy trì ổn định.
Nguyên lý vận hành hệ thống tuần hoàn nước: Nước từ bể nuôi sẽ được thải ra qua một kênh xử lý gồm nhiều lớp lưới có kích thước mắt lưới nhỏ, xếp theo hình zích zắc để loại bỏ phân và thức ăn thừa. Tiếp đến, nước chảy qua bồn lọc cơ học nhằm loại bỏ hoàn toàn các chất thải rắn; sau đó đi qua các bể lọc sinh học được sục khí liên tục. Tại đây, ông tận dụng các thúng đi biển để làm bể lọc sinh học, nơi các vi sinh vật có lợi (như vi khuẩn Bacillus, vi khuẩn nhóm Nitro) sẽ chuyển hóa các hợp chất độc hại như amoniac (NH3) thành dạng ít độc hơn (NO3-). Sau khi xử lý xong, nước sẽ được kiểm tra các thông số cần thiết trước khi cấp ngược lại cho bể nuôi. Nhờ nguyên lý vận hành này, hệ thống nuôi không cần thay nước hoàn toàn mà chỉ cấp thêm một lượng nhỏ để bù vào phần hao hụt do quá trình vận hành và bốc hơi, từ đó giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, hạn chế mầm bệnh và nâng cao hiệu quả nuôi.
Bể nuôi cá chình thương phẩm của ông Nguyễn Quang Trang, xã Tân Thành
Đối với cá chình giống: Từ khi nhập cá bột về đến khi có thể xuất bán cá giống là 20 ngày trở lên, với trọng lượng cá đạt khoảng 1.500 - 3.000 con/kg và tỉ lệ sống 60%. Giá bán dao động từ 6.000 - 8.000 đồng/con; do đó, mỗi tháng ông có thể xuất bán từ 3.000 - 5.000 con giống. Trong đó, chi phí sản xuất chiếm khoảng 50 - 60% trên tổng nguồn thu.
Đối với 5 bể cá chình thương phẩm (mỗi bể 20m³), ông thả nuôi khoảng 2.000 con giống với kích cỡ trung bình khoảng 100 g/con. Thời gian nuôi kéo dài từ 01 đến hơn 02 năm, tỷ lệ sống đạt trên 85% và trọng lượng cá khi thu hoạch đạt từ 1,2 – 2 kg/con. Mỗi vụ nuôi, ông ước tính thu hoạch được khoảng 2.000 kg cá thương phẩm. Nhờ giá trị kinh tế cao, giá bán sỉ và lẻ của cá chình trên thị trường hiện dao động từ 300.000 – 500.000 đồng/kg, mang lại tổng doanh thu đạt trên 600 triệu đồng. Sau khi trừ toàn bộ chi phí sản xuất, gia đình ông Trang thu về lợi nhuận trên 300 triệu đồng mỗi vụ nuôi.
Có thể thấy, mô hình nuôi cá chình tuần hoàn này không chỉ mở ra hướng đi kinh tế mới cho người dân mà còn là nền móng để phát triển thủy sản nước ngọt bền vững ở địa phương. Với những hiệu quả vượt trội về năng suất và sự ổn định của môi trường nước nuôi, mô hình này hứa hẹn sẽ được nhân rộng trong thời gian tới trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.
Nguyễn Thành Hiếu - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng