Ông Cao Đình Ngoạn, xã Tuy Đức hỏi: Trên vườn cà phê kinh doanh nhà tôi xuất hiện triệu chứng rụng trái hàng loạt. Xin cho biết nguyên nhân và biện pháp khắc phục?

Khi cây sầu riêng đang xả nhụy (xổ nhụy) mà gặp trời mưa liên tục 2-3 ngày, nguy cơ rụng bông và rụng trái non là rất cao. Do nước mưa làm trôi hạt phấn, tạo điều kiện cho nấm, vi khuẩn sinh sôi, cây bị sốc nước và kích thích ra đọt non cạnh tranh dinh dưỡng. Biện pháp khắc phục: a. Thoát nước và điều tiết vùng rễ Cần rút nước triệt để, khơi thông tất cả các mương, rãnh trong vườn sầu riêng. Ngưng bón phân gốc, nhất là phân đạm để tránh cây hút nước đột ngột, làm bung đọt non. b. Sau khi dứt mưa phun rửa bông và phòng nấm bệnh Sau khi dứt mưa, dùng vòi phun nước sạch lên chùm bông để rửa trôi lượng nước mưa chứa axit dính trên bông và tiến hành phun thuốc phòng nấm bệnh: Pha các loại thuốc trừ nấm có tính mát, an toàn cho bông như hoạt chất Propineb (Antracol..) hoặc thuốc chứa hoạt chất kép như Azoxystrobin + Difenoconazole (Amistar Top 325SC….) phun trực tiếp vào chùm bông và cuống bông để chống thối đen. c. Hỗ trợ thụ phấn nhân tạo bằng tay Mưa kéo dài hạn chế các loài côn trùng (ong, bướm) thụ phấn, trong khi hạt phấn bị dính bết. Nên cần tranh thủ vào buổi tối (từ 18h30 - 21h00) khi trời tạnh ráo, dùng chổi nylon nhỏ hoặc chổi lông mịn quét nhẹ đều qua các chùm hoa đang nở để thu phấn và thụ phấn bổ sung. Điều này giúp trái đậu đều hộc, không bị méo mó. Cần phun bộ đôi Canxi - Bo kết hợp với Axit Amin (Amino Acid). Canxi - Bo giúp hạt phấn khỏe, tăng tỷ lệ thụ phấn thành công và làm dai chắc cuống hoa. Khi phát hiện cây đi đọt thì tiến hành chặn đọt bằng các dòng phân bón lá có chứa hàm lượng Lân và Kali cao như MKP (0-52-34) lên toàn bộ bộ lá bên ngoài nhằm ức chế, già hóa nhanh đọt non. Tuyệt đối không để đọt non mở lá trong thời gian này vì nó sẽ sẽ gây rụng hết trái non vừa đậu. BBT - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Cây sầu riêng đang nuôi trái có hiện tượng vàng lá, rụng lá và chết cây có thể do nhiều nguyên nhân, dựa vào triệu chứng và mức độ bệnh có thể xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, bệnh xảy ra vào giai đoạn nuôi trái cũng là lúc mùa mưa tại khu vực Tây Nguyên có độ ẩm đất, không khí cao là điều kiện để các loại nấm, vi khuẩn phát sinh gây hại. Trong đó chủ yếu là nấm Phytophthora palmivora gây hại trên cây sầu riêng. * Triệu chứng gây bệnh + Trên rễ: Nấm tồn tại trong đất xâm nhập vào bộ rễ gây thối các rễ non, rễ có màu nâu đen. Sau đó nấm lây lan đến phần thân cây phía trên làm chảy nhựa thân, bộ lá chuyển màu vàng, cây không phát triển và chết dần. + Trên thân, cành: Cây nhiễm bệnh thân bị thối, xì mủ, bộ lá không còn bóng mượt và chuyển màu vàng. Sau đó rụng theo từng cành hay một phía của cây. + Trên lá: Vết bệnh đầu tiên là những đốm đen nâu nhỏ trên mặt lá, sau vài ngày lá chuyển sang màu nâu, bào tử nấm lây, gây thối nhũng lá rồi khô dần và rụng. + Trên trái: Ban đầu trên trái có một vài chấm nhỏ màu nâu đen xuất hiện ở vị trí dọc theo chiều từ cuống trái trở xuống xung quanh trái. Sau đó các bào tử nấm phát triển và lây lan nhanh, vết bệnh lớn dần. Bệnh phát sinh mạnh ở nhiệt độ 16-320C, ẩm độ không khí 80-95%, nhất là trong mùa mưa. Ở nhiệt độ dưới 100C hoặc trên 350C, bệnh ngừng phát triển. * Biện pháp phòng trừ + Chọn đất trồng phù hợp, đất tơi xốp, thoát nước tốt, giàu chất hữu cơ và độ pH từ 5,5 - 6,5. + Trồng với mật độ phù hợp, khoảng cách từ 8 - 10 m, tạo điều kiện thông thoáng. Bón phân chuồng cho đất tơi xốp và cung cấp cân đối, đầy đủ các loại phân bón: Đa lượng, trung và vi lượng cho cây. + Thiết kế hệ thống tưới, tiêu và thoát nước tốt; cắt cành, tạo tán, tỉa trái hợp lý giúp cây thông thoáng và nâng cao sức đề kháng. + Bên cạnh bón phân vô cơ cần chú trọng sử dụng các sản phẩm phân bón hữu cơ, phân vi sinh, phân chuồng, rơm khô, cỏ khô, kết hợp vi sinh vật đối kháng như Trichoderma, Streptomyces nhằm diệt mầm bệnh Phytophthora và tăng sức đề kháng cho cây. Rải vôi xung quanh tán cây và quét lên gốc cây trong phạm vi 0,5 - 1,0 m từ mặt đất (sử dụng vôi đậm đặc quét lên thân chính vào cuối mùa nắng hay đầu mùa mưa). + Tiêm thân: Đối với cây lớn (có đường kính thân trên 15cm) tiêm Phosphonate để phòng bệnh 2 - 3 lần/năm (tùy theo đường kính và tuổi của vườn cây), pha thuốc theo tỷ lệ 1:1 (10 ml thuốc + 10 ml nước sạch/1 m đường kính tán), tiêm 2 lần/năm vào đầu và cuối mùa mưa, tiêm vào sáng sớm. + Khi thấy vết bệnh mới xuất hiện có thể sử dụng một trong các hoạt chất sau để phòng trừ: Dimethomorph (Insuran 50WG); Dimethomorph + Mancozeb (Acrobat MZ 600 WP, Diman bul 70WP); Fosetyl-aluminium (Agofast 80 WP, Aliette 800WG); Fosetyl-aluminium + Mancozeb, (Binyvil 70WP); Mancozeb (Vimancoz 80WP,…); Phosphorous acid (Agri-Fos 400SL; Phytofos 600SL,) tưới gốc hoặc phun, quét lên vết bệnh cho đến khi vết bệnh khô hẳn, sử dụng theo liều lượng khuyến cáo của nhà sản xuất. Lưu ý sử dụng theo nguyên tắc 4 đúng và đảm bảo thời gian cách ly của thuốc. BBT - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Hiện tượng sầu riêng bị cháy múi và sượng cơm thường là do nhiều nguyên nhân, ngoài vấn đề liên quan đến giống, thì chủ yếu do 03 nguyên nhân chính như sau: 1) Do thời tiết bất lợi đối với cây sầu riêng; 2) Mất cân đối dinh dưỡng, trong đó có nguyên nhân sử dụng phân bón có gốc Clo; 3) Chăm sóc chưa đúng Quy trình kỹ thuật.   1. Do thời tiết * Do lượng mưa lớn: Vào giai đoạn 15-20 ngày trước thu hoạch nếu gặp thời tiết mưa nhiều sẽ khiến cho rễ cây hút nhiều nước đột ngột, từ đó trái bị tích nước nhiều, gây hiện tượng cơm nhão và sượng. * Nhiệt độ cao và nắng gắt, chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm cao: Trong giai đoạn sầu riêng nuôi trái, nếu gặp thời tiết nắng nóng gay gắt, biên độ nhiệt ngày và đêm lớn,... làm tăng quá trình thoát hơi nước của lá. Từ đó cây tự điều chỉnh bằng cách tự động rút nước từ quả lên để nuôi lá và tiếp tục quá trình thoát hơi nước diễn ra trong cây, từ đó gây ra hiện tượng khô, sượng và cháy múi (khô đầu múi). * Biện pháp khắc phục: - Chọn đất trồng phù hợp, làm rãnh thoát nước tốt trong mùa mưa không để rễ cây bị úng, có điều kiện đầu tư có thể áp dụng biện pháp phủ bạt để hạn chế nước mưa. - Trước thu hoạch khoảng 25-30 ngày nên giảm nước để thúc đẩy trái chín đều, nếu gặp mưa lớn cần ngừng thu hoạch vài ngày, tạo điều kiện để nước rút nhanh, sau khi ổn định mới thu hoạch tiếp. 2. Do thiếu hoặc mất cân bằng dinh dưỡng Giai đoạn sầu riêng mang trái cây cần rất nhiều dinh dưỡng để nuôi trái, nếu mất cân bằng dinh dưỡng đặc biệt là các yếu tố trung vi lượng sẽ ảnh hưởng lớn đến trái. * Cạnh tranh dinh dưỡng (đi đọt): Khi đang nuôi trái (giai đoạn từ 45 đến 80 ngày tuổi) nếu cây đi đọt non, cây sẽ ưu tiên đẩy dinh dưỡng nuôi đọt. Trái bị thiếu chất dẫn đến sượng, méo mó hoặc cháy múi. * Bón thừa Đạm (N): Gần ngày thu hoạch nếu bón nhiều phân đạm sẽ kích thích cây phát triển sinh trưởng mạnh (đọt non, cánh lá phát triển mạnh), làm cơm sầu riêng bị nhão và sượng. * Thiếu Canxi, Ma giê và Bo: Nếu thiếu các chất này vách tế bào trái yếu, dễ bị nứt, cháy đầu múi và giảm chất lượng cơm, đặc biệt thiếu Bo sẽ dẫn đến nguyên nhân bị cháy múi. * Thiếu Kali: Kali giúp cây vận chuyển đường bột vào cơm. Thiếu Kali khiến cơm không chín đều, bị sượng cứng. * Bón phân có gốc Clo (Cl) như phân Kali clorua (KCl - thường gọi là Kali đỏ hay Kali muối ớt) hoặc các dòng phân NPK chứa gốc clorua thì sẽ gây sượng trái sầu riêng và làm giảm nghiêm trọng chất lượng cơm. Do khi bón phân có gốc Clo thì sẽ làm gây tích nước và ức chế quá trình tích lũy đường bột. Bà con nên sử dụng Kali Sulphate (K2SO4) hay gọi là Kali trắng để bón cho cây sầu riêng. 3. Chăm sóc chưa đúng quy trình kỹ thuật * Tưới nước không đều: Do để đất quá khô hạn rồi tưới nhiều nước sẽ làm cây bị sốc nước gây sượng trái. * Khi cây đi đọt non: Khi cây có dấu hiệu đi đọt ở giai đoạn nuôi trái, nhà vườn không dùng biện pháp ức chế sinh trưởng nên dinh dưỡng tập trung nuôi đọt, trái bị thiếu chất dẫn đến sượng, méo mó hoặc cháy múi. * Sử dụng phân bón lá không đúng lúc: Phun các dòng phân bón lá có chứa đạm cao vào giai đoạn muộn (sau 60 ngày tuổi) dễ làm cháy múi sầu riêng. * Để quá nhiều trái trên cây: Nhiều vườn sầu riêng vì muốn tăng năng suất nên để số lượng trái trên cây quá nhiều, vượt quá khả năng nuôi dưỡng của cây, dẫn đến trái không nhận đủ dinh dưỡng, cơm phát triển kém, múi lép, sượng, đặc biệt trên các vườn sầu riêng còn tơ hoặc mới cho trái 1-2 năm đầu. Tóm lại: Hiện tượng cháy múi và sượng cơm trái sầu riêng liên quan đến nhiều yếu tố như: Dinh dưỡng, nước tưới, thời tiết, giống và kỹ thuật canh tác. Tuy nhiên, nguyên nhân chính chủ yếu từ việc quản lý dinh dưỡng và sinh lý cây chưa hợp lý trong giai đoạn nuôi trái. Để hạn chế tối đa tình trạng này, nhà vườn cần: Bón phân cân đối; Tăng cường trung vi lượng; Quản lý nước hợp lý; Hạn chế ra đọt non; Tỉa trái phù hợp; Chăm sóc bộ rễ khỏe mạnh. Việc áp dụng đúng kỹ thuật không chỉ giúp giảm hiện tượng sượng cơm mà còn nâng cao chất lượng trái, tăng giá bán, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và phát triển bền vững ngành sầu riêng Việt Nam. BBT - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng