Tiếp tục giữ vị trí là địa phương có diện tích hồ tiêu lớn nhất cả nước, Lâm Đồng đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới khi thị trường nông sản toàn cầu ngày càng đề cao các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, ngành hồ tiêu của tỉnh đang đẩy mạnh chuyển đổi sang sản xuất xanh, tập trung xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển liên kết chuỗi và gia tăng giá trị nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Sản xuất hồ tiêu theo hướng xanh, hữu cơ và liên kết chuỗi đang mở ra hướng phát triển bền vững cho vùng hồ tiêu Lâm Đồng.
Sản xuất hồ tiêu theo hướng xanh góp phần nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của hồ tiêu Lâm Đồng
Hiện nay, diện tích hồ tiêu toàn tỉnh đạt 37.200 ha, năng suất bình quân 27 tạ/ha, sản lượng đạt hơn 95.000 tấn, tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu cả nước. Với giá thu mua dao động từ 135.000 - 150.000 đồng/kg, cây hồ tiêu vẫn là một trong những cây công nghiệp chủ lực, tạo nguồn thu nhập ổn định cho hàng chục nghìn hộ nông dân và đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh.
Dù sở hữu vùng nguyên liệu hồ tiêu lớn nhất cả nước, Lâm Đồng vẫn đứng trước không ít "những điểm nghẽn" trong quá trình nâng cao giá trị sản phẩm. Phần lớn diện tích vẫn được sản xuất theo quy mô nông hộ, phổ biến từ 0,5 - 2 ha, gây khó khăn cho việc tổ chức sản xuất tập trung, cơ giới hóa và áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Trong khi đó, toàn tỉnh mới có 04 cơ sở sơ chế, chế biến với tổng công suất khoảng 10.000 tấn/năm. Sản lượng xuất khẩu trực tiếp qua 06 doanh nghiệp mới đạt khoảng 6.030 tấn; phần lớn hồ tiêu vẫn được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu hoặc thông qua thương lái, khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng của vùng nguyên liệu.
Những yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ và Nhật Bản về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững đang trở thành động lực thúc đẩy ngành hồ tiêu Lâm Đồng chuyển đổi sang phương thức sản xuất xanh, nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị sản phẩm.
Đến nay, toàn tỉnh có gần 6.500 ha hồ tiêu được sản xuất theo các tiêu chuẩn như Rainforest Alliance, VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ. Đồng thời, Lâm Đồng đã hình thành 02 vùng sản xuất hồ tiêu ứng dụng công nghệ cao tại xã Thuận Hạnh và được cấp 02 mã số vùng trồng nội địa. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Không chỉ mở rộng diện tích sản xuất theo các tiêu chuẩn chứng nhận, ngày càng nhiều nông dân Lâm Đồng chủ động chuyển đổi sang canh tác hồ tiêu theo hướng hữu cơ và thân thiện với môi trường. Ông Lưu Như Bính (xã Đức An) là một trong những hộ tiên phong lựa chọn hướng đi này. Theo ông, sản xuất hữu cơ không đơn thuần là thay đổi loại phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật mà là thay đổi tư duy canh tác. Trên vườn tiêu của gia đình, ông ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ kết hợp các chế phẩm sinh học, duy trì thảm thực vật để cải tạo đất và bảo tồn hệ sinh thái, đồng thời ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất phục vụ truy xuất nguồn gốc. Nhờ kiên trì áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật, vườn tiêu sinh trưởng ổn định, chất lượng hạt được nâng lên, môi trường đất ngày càng màu mỡ và hệ sinh thái vườn cây được phục hồi. “Sản xuất hữu cơ vất vả hơn, nhưng đổi lại sản phẩm được thị trường đón nhận, bán được giá tốt và tôi cũng yên tâm vì làm ra hạt tiêu an toàn cho người tiêu dùng, cho chính gia đình mình”, ông Bính chia sẻ.
Thực tiễn sản xuất cho thấy, chuyển đổi sang canh tác theo hướng xanh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế. Việc sử dụng hợp lý vật tư sinh học, giảm phụ thuộc vào phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học giúp giảm chi phí đầu vào, cải thiện chất lượng sản phẩm và tạo điều kiện tham gia các chuỗi liên kết, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Không chỉ ở quy mô nông hộ, nhiều hợp tác xã đang trở thành lực lượng nòng cốt trong tổ chức sản xuất hồ tiêu theo hướng xanh, góp phần hình thành các vùng nguyên liệu tập trung đáp ứng yêu cầu của thị trường. Tiêu biểu là Hợp tác xã Nông nghiệp - Thương mại - Dịch vụ Hữu cơ Hoàng Nguyên (xã Thuận Hạnh), nơi 202 thành viên đang liên kết sản xuất trên gần 1.000 ha hồ tiêu. Thông qua việc áp dụng đồng bộ quy trình sản xuất hữu cơ, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc, hợp tác xã đã xây dựng được vùng nguyên liệu đạt nhiều chứng nhận hữu cơ quốc tế. Đến nay, gần 200 ha hồ tiêu đã được chứng nhận theo các tiêu chuẩn USDA, EU, JAS và Canada; khoảng 1.300 tấn hồ tiêu hữu cơ đã được xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Anh và Ấn Độ, từng bước khẳng định hiệu quả của mô hình liên kết sản xuất gắn với thị trường và nâng cao giá trị hồ tiêu Lâm Đồng.
Trong quá trình chuyển đổi sang sản xuất hồ tiêu xanh, hệ thống khuyến nông các cấp giữ vai trò cầu nối đưa tiến bộ kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất. Thông qua các lớp tập huấn, mô hình trình diễn, tư vấn kỹ thuật tại vườn và hướng dẫn thực hành theo các tiêu chuẩn sản xuất, cán bộ khuyến nông đã hỗ trợ nông dân áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), sử dụng phân bón cân đối, tăng cường phân bón hữu cơ, quản lý độ phì và pH đất, thực hiện nguyên tắc "4 đúng" trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất và truy xuất nguồn gốc. Những hoạt động này không chỉ giúp người trồng tiêu thay đổi phương thức canh tác theo hướng an toàn, bền vững mà còn góp phần hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn gắn với liên kết tiêu thụ.
Định hướng đến năm 2030, Lâm Đồng tiếp tục duy trì ổn định khoảng 37.000 ha hồ tiêu, với sản lượng khoảng 90.000 tấn, chuyển trọng tâm từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Tỉnh sẽ tập trung phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất, mở rộng liên kết chuỗi và đẩy mạnh chế biến sâu nhằm nhằm nâng cao sức cạnh tranh của hạt tiêu trên thị trường quốc tế.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh tiếp tục củng cố 22 chuỗi liên kết sản xuất với quy mô khoảng 2.730 ha, thu hút 1.299 hộ tham gia. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm hồ tiêu. Song song đó, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như hồ tiêu trắng, hồ tiêu nghiền, hồ tiêu tiệt trùng bằng hơi nước, tinh dầu và oleoresin; đồng thời đẩy mạnh chọn tạo giống, xây dựng thương hiệu và phát triển chỉ dẫn địa lý nhằm nâng cao giá trị và vị thế của hồ tiêu Lâm Đồng trên thị trường trong nước và quốc tế.
Con đường phát triển của hồ tiêu Lâm Đồng hôm nay không còn được đo bằng diện tích hay sản lượng mà bằng chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Với nền tảng vùng nguyên liệu lớn, sự chủ động của người sản xuất cùng sự đồng hành của hợp tác xã, doanh nghiệp và hệ thống khuyến nông, hồ tiêu Lâm Đồng đang từng bước giữ vững vị thế dẫn đầu bằng sản xuất xanh, liên kết chuỗi và nâng cao giá trị sản phẩm.
Nguyễn Thắm - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng