Mô hình trồng dâu nuôi tằm - Sinh kế hiệu quả từ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững
27/01/2026 10:52
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, trong những năm qua, các cấp, các ngành đã tập trung triển khai nhiều mô hình hỗ trợ sinh kế theo hướng thiết thực, phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân, đặc biệt là các hộ nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn. Thay vì hỗ trợ dàn trải, chương trình chú trọng hỗ trợ có trọng tâm, tạo “đòn bẩy” ban đầu để người dân phát huy nội lực, chủ động tổ chức sản xuất và từng bước nâng cao thu nhập.
Trong khuôn khổ đó, mô hình trồng dâu nuôi tằm lấy kén tại xã Quảng Sơn là một trong những mô hình sinh kế được lựa chọn triển khai, bước đầu cho thấy tính phù hợp với điều kiện sản xuất thực tiễn của địa phương, mang lại hiệu quả thiết thực và đáp ứng đúng nhu cầu của các hộ tham gia. Thông qua Chương trình, các hộ được hỗ trợ một phần dụng cụ nuôi tằm như nong nuôi và né làm kén, qua đó góp phần giảm chi phí đầu tư ban đầu, tạo động lực để người dân mạnh dạn tiếp cận mô hình và tổ chức sản xuất theo hướng bài bản, tuân thủ quy trình kỹ thuật. Trên cơ sở hỗ trợ ban đầu đó, các hộ chủ động bố trí đất trồng dâu, đầu tư con giống và chuẩn bị các điều kiện cần thiết khác, từng bước hình thành sinh kế ổn định, lâu dài.
Sự lựa chọn mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn, tỉnh Lâm Đồng xuất phát từ điều kiện sản xuất thực tế của địa phương. Quảng Sơn là xã thuần nông, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp trong đó vẫn còn một bộ phận hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo có diện tích đất canh tác hạn chế, sinh kế chủ yếu dựa vào lao động làm thuê, canh tác cà phê quy mô nhỏ với năng suất thấp hoặc một số cây trồng truyền thống khác nhưng hiệu quả kinh tế chưa cao, thu nhập còn bấp bênh. Trong bối cảnh quỹ đất sản xuất không lớn, nguồn vốn đầu tư hạn chế, việc lựa chọn mô hình sinh kế có khả năng quay vòng vốn nhanh, phù hợp với điều kiện của nông hộ là yêu cầu đặt ra đối với địa phương.
Mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn được triển khai với quy mô 10 hộ tham gia. Diện tích trồng dâu của các hộ không lớn, hộ có diện tích nhiều nhất khoảng 0,5 ha. Các hộ tổ chức nuôi tằm theo hình thức gối vụ liên tục quanh năm mỗi lứa nuôi kéo dài khoảng 20 ngày. Trung bình mỗi lứa sử dụng từ 01 - 1,5 hộp tằm giống. Nhờ tuân thủ tốt quy trình kỹ thuật chăm sóc, vệ sinh chuồng trại và chủ động phòng trừ dịch bệnh, năng suất kén đạt từ 80 - 120 kg/lứa tùy theo quy mô và điều kiện chăm sóc của từng hộ, đảm bảo sản lượng ổn định qua các lứa nuôi.
Bên cạnh việc áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, các hộ trong mô hình còn linh hoạt thực hiện hình thức nuôi tằm trên nong kết hợp nuôi nền nhà, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của từng gia đình. Ở giai đoạn tằm nhỏ, tằm được nuôi trên nong đặt trên giàn, thuận tiện cho việc chăm sóc và theo dõi sinh trưởng. Khi tằm bước vào giai đoạn lớn, nhu cầu ăn lá tăng cao, các hộ tận dụng nền nhà được vệ sinh sạch sẽ, rải vôi bột khử trùng để mở rộng không gian nuôi, giúp tằm phát triển đồng đều, hạn chế hiện tượng dập, nóng tằm. Hình thức nuôi kết hợp này có ưu điểm là giảm chi phí đầu tư ban đầu, tận dụng hiệu quả diện tích nhà ở sẵn có nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu kỹ thuật nếu thực hiện tốt khâu vệ sinh, thông thoáng và kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm. Thực tế cho thấy, phương thức nuôi này không làm giảm năng suất kén mà giúp các hộ chủ động điều chỉnh quy mô nuôi theo điều kiện cụ thể của gia đình.
Tằm tuổi 3 được nuôi trên nong để chăm sóc và theo dõi sinh trưởng
Với giá kén tằm trên thị trường hiện nay dao động từ 200.000 - 230.000 đồng/kg, mỗi lứa nuôi cho doanh thu từ 18 - 27 triệu đồng, bình quân khoảng 23 triệu đồng/lứa. Chi phí sản xuất chủ yếu là tiền mua tằm giống, một số vật tư như vôi, thuốc sát trùng và điện nước, công chăm sóc… tổng chi phí khoảng 5 - 7 triệu đồng/lứa. Sau khi trừ hết mọi chi phí, mỗi lứa nuôi cho lợi nhuận từ 12 - 20 triệu đồng, bình quân khoảng 17 triệu đồng trong vòng 20 ngày. So với các mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống tại địa phương, mô hình trồng dâu nuôi tằm cho hiệu quả kinh tế vượt trội. Nếu cùng trên diện tích vài sào đất, các cây trồng như lúa, bắp hoặc mì thường chỉ mang lại thu nhập vài chục triệu đồng mỗi năm và phụ thuộc nhiều vào thời tiết, thị trường. Trong khi đó, nuôi tằm cho thu nhập ổn định theo từng lứa, quay vòng vốn nhanh và ít rủi ro.
Theo chu kỳ sản xuất, mỗi năm người dân nuôi từ 09 - 10 lứa tằm, với quy mô hiện tại, mô hình mang lại lợi nhuận khoảng 150 - 170 triệu đồng/năm/hộ góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho các hộ tham gia. Mô hình được triển khai từ tháng 11/2023 do UBND xã Quảng Sơn triển khai thực hiện và duy trì ổn định cho đến nay, cho thấy tính bền vững và khả năng thích ứng tốt với điều kiện sản xuất tại địa phương. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, mô hình còn mang lại ý nghĩa xã hội thiết thực, tạo việc làm thường xuyên tại chỗ, góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo, cận nghèo tham gia mô hình. Quá trình nuôi tằm chủ yếu tận dụng thời gian lao động nhàn rỗi trong gia đình, không đòi hỏi nhiều công lao động nặng nhọc, phù hợp với điều kiện sinh hoạt của nông hộ. Thông qua mô hình, người dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất, từ trông chờ hỗ trợ sang chủ động tổ chức sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình.
Tiêu biểu có hộ ông Lê Sỹ Cảnh, một trong những hộ tham gia mô hình từ những ngày đầu. Sau khi được hỗ trợ nong nuôi và hướng dẫn kỹ thuật, ông đã mạnh dạn đầu tư trồng dâu, tổ chức nuôi tằm đúng quy trình. Qua các lứa nuôi, năng suất kén duy trì ổn định, thu nhập của gia đình ông từng bước tăng lên. Ông Cảnh cho biết, từ khi gắn bó với nghề nuôi tằm, gia đình có nguồn thu thường xuyên theo từng lứa nuôi, chủ động hơn trong chi tiêu sinh hoạt và tái đầu tư sản xuất. Nhờ đó, đời sống kinh tế của gia đình ngày càng ổn định, tạo nền tảng vững chắc để từng bước vươn lên thoát nghèo.
Ông Lê Sỹ Cảnh chăm sóc tằm ở giai đoạn sinh trưởng mạnh (tằm tuổi 4)
Từ hiệu quả thực tế, mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn đang được người dân trong và ngoài xã quan tâm học hỏi. Sự hỗ trợ ban đầu từ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo đã tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, khuyến khích nhiều hộ mạnh dạn tham gia. Qua đó có thể khẳng định, mô hình trồng dâu nuôi tằm là mô hình sinh kế phù hợp với nông hộ có diện tích đất nhỏ, nhu cầu tạo thu nhập quay vòng nhanh, cần tiếp tục được quan tâm, hỗ trợ và nhân rộng trong thời gian tới.
Nguyễn Thị Thắm - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng