Vùng đất Nam Ban Lâm Hà với cây trồng chủ lực là cây cà phê và các mô hình du lịch canh nông, mô hình nuôi dế kết hợp phục vụ khách tham quan trải nghiệm của anh Lưu Văn Châm, thôn 2 Mê Linh, xã Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng đang mang lại hiệu quả kinh tế ổn định. Từ quy mô nhỏ nhằm tăng thu nhập cho gia đình, đến nay trang trại nuôi dế của anh Châm đã trở thành địa chỉ được nhiều nông dân, du khách và thanh niên khởi nghiệp tìm đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm. Sinh ra và lớn lên trong gia đình làm nông, anh Lưu Văn Châm từng nhiều năm gắn bó với ruộng đồng, tuy nhiên thu nhập không mấy ổn định khiến anh luôn trăn trở tìm hướng đi mới. Trong một lần tìm hiểu các mô hình chăn nuôi đặc sản, anh nhận thấy dế là vật nuôi có nhiều ưu điểm như vốn đầu tư thấp, ít dịch bệnh, thời gian quay vòng nhanh và nhu cầu thị trường ngày càng tăng.  Những năm đầu tiên, anh chỉ nuôi thử nghiệm vài thùng xốp dế giống thương phẩm từ một người anh. Nhờ chịu khó học hỏi kỹ thuật, tìm hiểu đặc tính sinh trưởng của loài dế, đàn dế phát triển tốt, đầu ra thuận lợi. Thành công bước đầu đã tiếp thêm động lực để anh mở rộng quy mô chuồng trại, đến nay gia đình anh đã phát triển và cải tạo thành một trang trại nuôi dế với diện tích hơn 2.000 m2, gồm nhiều chuồng nuôi bằng bê tông kiên cố. Anh Châm chia sẻ: "Tôi nhận thấy con dế rất phù hợp với điều kiện khí hậu ở địa phương. Thức ăn chủ yếu là các loại rau, cỏ, bắp và phụ phẩm nông nghiệp nên chi phí thấp. Quan trọng nhất là phải đảm bảo chuồng trại thông thoáng và quản lý tốt nhiệt độ. Con dế tuy nhỏ nhưng nếu chăm sóc đúng kỹ thuật thì hiệu quả kinh tế khá tốt. Hiện nay, mỗi tháng trang trại cho thu khoảng 100 kg dế thương phẩm, với giá bán khoảng 130.000 - 180.000 đồng/kg, sau khi trừ các khoản chi phí thức ăn, con giống và điện nước, gia đình tôi thu lãi khoảng từ 10 - 12 triệu đồng/tháng, bán cho các nhà hàng, quán ăn tại khu vực Lâm Hà và các phường khu vực Đà Lạt. Ngoài ra, anh Châm còn cho ấp trứng dế để bán dế giống với giá bán dao động 300.000 - 500.000 đồng/kg”.   Khu nuôi dế được bố trí thành nhiều ô chuồng riêng biệt phục vụ nuôi sinh sản, nuôi giống và nuôi thương phẩm. Theo anh Châm, dế có vòng đời ngắn, chỉ sau khoảng 40 - 45 ngày có thể xuất bán. Nhờ quay vòng nhanh nên mỗi năm có thể nuôi nhiều lứa liên tục. Sản phẩm được cung cấp cho các nhà hàng, quán ăn đặc sản và khách du lịch. Ngoài việc bán dế, gia đình anh còn hỗ trợ kỹ thuật cho những hộ có nhu cầu phát triển mô hình nuôi dế tại địa phương. Không dừng lại ở việc bán dế thương phẩm, anh Châm tiếp tục tìm hướng nâng cao giá trị sản phẩm bằng cách chế biến các món ăn đặc sản phục vụ thực khách. Nhận thấy nhiều du khách đến tham quan, du lịch trên địa bàn có nhu cầu thưởng thức các món ăn mới lạ, anh đã mở quán ăn gia đình ngay tại địa phương với nhiền món ăn được chế biến từ dế để du khách trải nghiệm. Với nguồn dế sẵn có, gia đình anh Châm luôn chủ động được nguồn nguyên liệu phục vụ du khách, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Nhờ đó, hoạt động kinh doanh ngày càng ổn định, lượng khách quen tăng dần qua từng năm. “Tôi muốn biến sản phẩm mình làm ra thành món ăn đặc sản địa phương. Khi khách đến thưởng thức và cảm thấy ngon, họ sẽ nhớ đến vùng đất Nam Ban Lâm Hà, nhớ đến nghề nuôi dế của người dân nơi đây”, anh Châm tâm sự. Hiện nay, nhiều người dân trong và ngoài địa phương đã tìm đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm nuôi dế từ gia đình anh. Không ít thanh niên nông thôn cũng xem đây là mô hình để phát triển kinh tế trên chính quê hương mình. Trong bối cảnh ngành Nông nghiệp đang khuyến khích đa dạng hóa sinh kế và nâng cao giá trị sản phẩm, mô hình nuôi dế kết hợp kinh doanh, du lịch trải nghiệm phục vụ khách du lịch của anh Lưu Văn Châm là minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người nông dân thời kỳ mới. Điểm mới của mô hình không chỉ nằm ở hiệu quả chăn nuôi mà còn ở khả năng kết hợp với hoạt động du lịch trải nghiệm. Mê Linh từ lâu đã là điểm đến được nhiều du khách lựa chọn khi tham quan khu vực Lâm Hà. Nắm bắt lợi thế này, anh Châm mở cửa trang trại để đón khách tham quan quy trình nuôi dế, tìm hiểu tập tính sinh trưởng cũng như thưởng thức các món ăn chế biến từ dế, tham quan hầm nấu rượu, hầm ủ rượu dười lòng đất kiên cố và khá mới lạ. Nhiều du khách, đặc biệt là khách nước ngoài, tỏ ra thích thú khi tận mắt chứng kiến quy trình chăn nuôi một loại côn trùng đặc sản khá độc đáo. Mô hình kết hợp sản xuất và du lịch tương tự đã xuất hiện ở khu vực Mê Linh nhiều năm qua và trở thành điểm tham quan hấp dẫn đối với du khách. Theo anh Châm, lượng khách đến tham quan tăng dần qua từng năm. Đây không chỉ là nguồn thu lớn mà còn là cơ hội quảng bá sản phẩm địa phương đến với người tiêu dùng. Từ mô hình nuôi dế kết hợp du lịch trải nghiệm, anh Lưu Văn Châm không chỉ tạo dựng được sinh kế bền vững cho gia đình mà còn góp phần quảng bá hình ảnh nông nghiệp địa phương. Thành công của anh Châm là minh chứng cho thấy, khi người nông dân biết phát huy lợi thế sẵn có, mạnh dạn đổi mới tư duy sản xuất và gắn nông nghiệp với dịch vụ, du lịch, thì những mô hình tưởng chừng nhỏ bé cũng có thể tạo nên giá trị lớn, mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả và bền vững cho vùng nông thôn Lâm Đồng. Hoàng Minh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Từ nỗi trăn trở trước điệp khúc “được mùa mất giá” kéo dài nhiều năm với các loại rau truyền thống, ông Hồ Đức (thôn Kinh tế mới Châu Sơn, xã D’ran) đã quyết định chuyển hướng sang mô hình canh tác chanh dây vàng ngọt ứng dụng công nghệ cao. Sự chuyển đổi ấy không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội mà còn góp phần mở ra hướng đi bền vững cho nông sản địa phương trên thị trường xuất khẩu. Thôn Kinh tế mới Châu Sơn từ lâu được xem là vùng chuyên canh rau màu trọng điểm của địa phương. Tuy nhiên, giá nông sản bấp bênh, phụ thuộc lớn vào thương lái khiến thu nhập của người dân thiếu ổn định. Trước thực tế đó, cuối năm 2023, ông Hồ Đức quyết định chuyển đổi toàn bộ 5 ha diện tích trồng rau, cà chua,… sang canh tác chanh dây vàng ngọt trong nhà lưới nhằm hướng đến loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn và tạo đầu ra ổn định. Ông Hồ Đức chăm sóc vườn chanh dây chuẩn bị cho thu hoạch Chanh dây vàng ngọt là loại trái cây có vị ngọt thanh, hương thơm đặc trưng, phù hợp với phân khúc thị trường cao cấp và nhu cầu xuất khẩu. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang loại cây trồng này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn. Để tạo môi trường sinh trưởng tối ưu cho cây, gia đình ông Đức đã đầu tư đồng bộ hệ thống nhà lưới, giàn leo, lên luống kết hợp phủ bạt và lắp đặt công nghệ tưới nhỏ giọt với tổng chi phí khoảng 470 triệu đồng/ha. Vườn được trồng với mật độ khoảng 4.500 cây/ha, khoảng cách là 1,5 m x 1,5 m. Thay vì làm giàn ngang theo phương pháp truyền thống, ông Đức áp dụng kỹ thuật giàn chữ T cho dây thả tự do, cách mặt đất khoảng 60 cm. Cách làm này giúp vườn cây thông thoáng, hạn chế nấm bệnh, đồng thời giúp quả đón nắng đồng đều, tạo màu sắc đẹp. Bên cạnh việc tối ưu điều kiện ánh sáng, ông Đức đặc biệt chú trọng công tác phòng trừ dịch bệnh. Một số bệnh phổ biến như thối quả, thán thư… có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm, thay vì phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật khi dịch bệnh bùng phát, ông lựa chọn giải pháp phòng bệnh từ sớm thông qua hệ thống nhà lưới cùng quy trình kiểm soát độ ẩm, dinh dưỡng bằng công nghệ tưới nhỏ giọt. Dù giá giống khá cao 35.000 đồng/cây và chi phí đầu tư ban đầu lớn, nhưng đổi lại chu kỳ khai thác kéo dài tới 03 năm nếu chăm sóc đúng kỹ thuật. Để kéo dài chu kỳ khai thác, 01 dây chanh leo chỉ để 06 - 07 trái, sau khi thu hoạch xong cắt bỏ đoạn dây đã cho trái để tạo lại mầm mới và tiếp tục chăm sóc cho thu hoạch lứa tiếp theo. Ông Đức chia sẻ: “Khâu chăm sóc quyết định rất lớn đến năng suất và chất lượng trái. Nếu làm không đúng kỹ thuật thì cây dễ suy, trái không đồng đều, ảnh hưởng đến tiêu chuẩn xuất khẩu”. Mô hình canh tác của ông Hồ Đức ưu tiên sử dụng phân chuồng và phân vi sinh, đồng thời hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật hóa học nhằm hướng tới sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững. Nhờ quy trình canh tác nghiêm ngặt, sản phẩm chanh dây vàng ngọt đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường khó tính và hiện đã có mặt tại các thị trường như Trung Đông, châu Âu và Thái Lan… Sau khi thu hoạch, sản phẩm được thu gom, phân loại ngay tại kho trước khi xuất bán. Trong đó, chanh dây loại 1 có giá dao động từ 50.000 - 60.000 đồng/kg, loại 2 từ 30.000 - 40.000 đồng/kg. Với năng suất bình quân đạt khoảng 60 - 80 tấn/ha/năm, trên tổng diện tích 5 ha trồng thuần, sau khi trừ các khoản chi phí vận hành, nhân công, hao hụt hàng quả tươi và khấu hao đầu tư, mô hình mang lại lợi nhuận hơn 6 - 7 tỷ đồng/năm. Sản phẩm chanh dây vàng ngọt bảo quản kho lạnh để xuất khẩu Hiệu quả kinh tế từ mô hình chanh dây vàng ngọt không chỉ mở ra hướng đi mới cho phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại địa phương mà còn cho thấy tiềm năng lớn của việc sản xuất nông sản theo hướng chất lượng cao, phục vụ xuất khẩu. Không dừng lại ở quy mô sản xuất của gia đình, ông Hồ Đức còn liên kết với 50 hộ dân/45 ha trong và ngoài tỉnh với sản lượng 150 - 200 tấn quả tươi/năm để xây dựng vùng nguyên liệu chanh dây vàng phục vụ thị trường xuất khẩu. Ông hỗ trợ cây giống, chia sẻ kỹ thuật canh tác và cam kết bao tiêu sản phẩm với mức giá ổn định, không thấp hơn 20.000 đồng/kg. Mô hình liên kết sản xuất này đã tạo điều kiện để nhiều hộ nông dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từng bước thay đổi tư duy từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi giá trị. Qua đó, người trồng chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất và đầu ra sản phẩm, hạn chế tình trạng phụ thuộc vào thương lái như trước đây. Ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Đại diện Hội Nông dân xã D’ran nhận định: “Trong bối cảnh ngành Nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi theo hướng chất lượng cao, thích ứng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng, mô hình của ông Hồ Đức là minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người nông dân hiện đại. Đây cũng là hướng đi mở ra nhiều kỳ vọng về một nền nông nghiệp hiệu quả, bền vững và gắn với thị trường xuất khẩu”. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, mô hình chanh dây vàng ngọt còn góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng an toàn, giảm sử dụng hóa chất và nâng cao giá trị nông sản địa phương. Từ mô hình của gia đình ông Hồ Đức cho thấy, việc chuyển đổi cây trồng theo nhu cầu thị trường, gắn với tiêu chuẩn xuất khẩu và liên kết tiêu thụ đang là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành nông nghiệp cần nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Trúc Quỳnh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Xã Lương Sơn là địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) sinh sống. Với điều kiện tự nhiên đồi núi đan xen, đất đá nhiều, lượng mưa ít từng là thách thức cho cho người đồng bào DTTS trong sản xuất nông nghiệp và ổn định sinh kế. Tuy nhiên, với sự quan tâm của các cấp, ngành, địa phương áp dụng hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế người đồng bào DTTS như đầu tư đường giao thông, hệ thống thủy lợi… và chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cũng như từng bước áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật, nơi đây đã và đang phát triển trồng cây ăn quả là cây trồng chủ lực mang lại thu nhập chính và ổn định cho người dân. Đến với xã Lương Sơn những tháng đầu năm 2026, chúng tôi thấy nơi đây phủ kín màu xanh của những vườn cây ăn quả đang vào vụ thu hoạch như mít, xoài, điều… Ghé thăm vườn của anh Hoàng Văn Nhật - người dân tộc Nùng đang chăm sóc vườn xoài, vườn mít. Gia đình anh Nhật hiện có trên 6 ha đất vườn, trước đây chỉ trồng cây ngắn ngày như bắp, đậu, khoai, sắn là chủ yếu. Cách đây khoảng 10 năm, anh không rời khỏi quê đi làm công nhân như bao bạn bè khác mà anh mạnh dạn ở lại làm nông nghiệp. Ban đầu, anh trồng 03 ha xoài ghép Cát Hoà Lộc và một số cây ghép xoài Úc. Đây là những giống xoài có đặc tính như thịt trái nhiều, ngọt, thơm, vỏ dày phù hợp cho việc đóng gói vận chuyển hàng đi xa. Tháng ngày miệt mài chăm bón, cây và đất không phụ công người, sau gần 03 năm chăm sóc (làm cỏ, bón phân, tưới nước) kết hợp trồng xen cây ngắn ngày để cải thiện thu nhập, rồi cũng đến ngày cây xoài đơm hoa kết quả. Thế nhưng vụ xoài đầu tiên, giá bán không như ý, dễ gây nản lòng. Nhưng nghĩ đến những tháng ngày bỏ công chăm bón trước đây, anh Nhật hy vọng vào những vụ quả mùa sau có khởi sắc hơn. Dần dần giá bán hàng năm tăng lên đã tạo động lực cho anh đầu tư chăm sóc, áp dụng khoa học kỹ thuật như xiết nước, xiết vỏ thân ở gốc để kích thích xoài ra hoa theo ý muốn. Anh Hoàng Văn Nhật bên mô hình trồng mít ruột đỏ theo hướng hữu cơ Việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác đều được anh Nhật ghi chép rất cẩn thận để đúc rút kinh nghiệm qua từng năm chăm sóc, giúp cho vườn cây ngày càng đạt năng suất, chất lượng cao. Ngoài ra, anh còn đi học hỏi thêm nhiều nơi cách chăm sóc, tác động kỹ thuật để điều khiển cây ra hoa, làm quả từ các nhà vườn khác trong vùng. Từ đó, đúc rút kiến thức thực hành cho riêng mình để áp dụng vào sản xuất trên vườn cây của chính gia đình anh. Từ những đam mê nghề làm vườn kết hợp với sự ham học hỏi, tỷ mỉ trong việc chăm sóc mà vườn xoài của gia đình anh năm nào quả cũng sai nặng trĩu cành. Năm 2025, với diện tích 03 ha xoài Cát Hoà Lộc, xoài Úc. anh thu hoạch được 40 tấn quả, mang lại nguồn thu nhập 380 triệu đồng (giá bán tại vườn 9.500 đồng/kg), sau khi trừ chi phí sản xuất khoảng 100 triệu đồng, lợi nhuận anh thu được 280 triệu đồng/03 ha. Hiện tại, vườn xoài của anh đang ra hoa tượng quả cho vụ mới. Trong thời tiết thuận lợi, anh Nhật hi vọng vụ thu hoạch năm nay được giá mang lại nguồn thu nhập cao hơn năm cũ cho gia đình anh. Ngoài cây xoài, năm 2024 anh Nhật mạnh dạn trồng thêm 1 ha mít ruột đỏ (khoảng 500 cây). Hiện vườn mít đã bắt đầu cho thu bói, thương lái đến tận vườn thu mua với giá khoảng 44.000 đồng/kg. Đến nay, diện tích vườn cây ăn quả của gia đình cơ bản được phủ kín, gồm 3 ha xoài Cát Hòa Lộc, xoài Úc và 2 ha mít ruột đỏ; trong đó 01 ha mít đang cho thu hoạch trái bói, 01 ha mới trồng năm thứ nhất. Anh Hoàng Văn Nhật cho biết: Nếu giá mít ruột đỏ duy trì giá như hiện tại, anh sẽ trồng thêm để có sản lượng đủ những chuyến xe cho thương lái vào tận vườn thu mua. Chính nhờ sự cần cù trong lao động mà câu nói của người xưa vẫn có ý nghĩa trong làm nông nghiệp: “Thứ nhất canh trì, thứ nhì canh viên, thứ ba canh điền”. Hiện nay, anh Nhật đã làm thủ tục cấp giấy chứng nhận VietGAP cho toàn bộ diện tích vườn xoài. Thời gian tới, khi cây mít cho thu hoạch ổn định anh làm thủ tục để được cấp giấy chứng nhận VietGAP cho vườn mít của mình.  Nhờ nỗ lực lao động và niềm đam mê với nông nghiệp, nhiều hộ nông dân đồng bào dân tộc thiểu số đã vươn lên làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương, góp phần nâng cao thu nhập và từng bước thay đổi tập quán sản xuất. Trong thời gian tới, để phát triển cây ăn quả vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần tập trung sản xuất theo hướng nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, bên cạnh đó, là đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường tiêu thụ, hướng đến sản xuất bền vững. (Bà con nông dân có nhu cầu tham quan, học tập mô hình của anh Hoàng Văn Nhật ở xã Lương Sơn, tỉnh Lâm Đồng. Số điện thoại: 0386847557).    Hồ Bình - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Làng trồng nấm mèo tại xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng hình thành từ những năm 1990, qua nhiều năm phát triển đã trở thành nghề quen thuộc, gắn bó mật thiết với đời sống, sinh kế của nhiều hộ dân địa phương. Nhờ khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và thời tiết ổn định, nơi đây có điều kiện thuận lợi để trồng và phát triển nấm mèo quanh năm. Trong số những hộ gắn bó lâu năm với nghề, gia đình bà Nguyễn Thị Tạo (trú tại Tổ dân phố 22, xã Đức Trọng) là một điển hình tiêu biểu được bà con trong vùng biết đến bởi kinh nghiệm và sự bền bỉ với nghề. Những ngày đầu khởi nghiệp, bà gặp không ít khó khăn như thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm, đầu ra sản phẩm chưa ổn định. Tuy nhiên, với tinh thần cần cù, ham học hỏi và không ngừng nghiên cứu, bà từng bước khắc phục trở ngại, rút kinh nghiệm qua từng vụ sản xuất để nâng cao năng suất và chất lượng. Nhờ sự kiên trì, mô hình trồng nấm mèo của gia đình bà Tạo ngày càng phát triển. Từ quy mô nhỏ lẻ ban đầu, đến nay bà đã xây dựng hệ thống nhà trồng nấm rộng khoảng 3.000 m² đạt chứng nhận VietGAP, được đầu tư bài bản và áp dụng quy trình kỹ thuật phù hợp, đảm bảo điều kiện sinh trưởng tốt cho nấm mèo. Một nhà nấm với diện tích khoảng 200 m2  trồng được 10 thiên (01 thiên tương đương 1.000 phôi nấm). Với giá bán nấm mèo khô trên thị trường dao động khoảng 140.000 đồng/kg đối với nấm loại 01 và 120.000 - 130.000 đồng/kg đối với nấm loại 02, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình và các hộ liên kết. Thời gian tính từ lúc treo phôi nấm lên giàn cho đến thu hoạch kéo dài khoảng 2,5 tháng, chất lượng phôi nấm đạt yêu cầu, không bị hỏng và điều kiện thời tiết thích hợp thu được 3,5 - 4 tạ nấm khô/200m2/vụ, mang lại doanh thu từ 40 - 50 triệu đồng. Mỗi năm sản xuất được 03 vụ, với diện tích 3.000 m² đất trồng nấm (trừ sân phơi, khoảng cách giữa các nhà nấm,…), sau  khi trừ các khoản chi phí như phôi giống nấm, công lao động, khấu hao nhà nấm và các khoản chi phí sản xuất trực tiếp, bình quân mỗi năm gia đình bà Tạo thu lợi nhuận ổn định khoảng 280 - 300 triệu đồng/năm, giúp người trồng nấm chủ động kế hoạch sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Sau khi kết thúc vụ nấm mèo, xác phôi nấm và túi ni lông bao bên ngoài phôi nấm được bán lại để xử lý và tái sử dụng cho trồng nấm bào ngư, giúp xử lý vấn đề phụ phế phẩm nông nghiệp. Sản phẩm nấm mèo của gia đình bà Tạo được thị trường tin dùng nhờ chất lượng ổn định, sạch và an toàn. Bà Tạo (áo xanh bên phải ngoài cùng) xếp nấm lên giàn phơi Theo bà Tạo, kỹ thuật trồng và chăm sóc nấm mèo nhìn chung không quá phức tạp, chỉ cần chú trọng giữ gìn vệ sinh nhà nấm, xử lý kỹ nhà nấm sau mỗi vụ trồng, nguồn nước và môi trường sản xuất sạch nấm mèo sẽ phát triển ổn định, cho năng suất và chất lượng cao. Tuy nhiên, sau khi thu hoạch và chế biến thành phẩm, sản phẩm nấm mèo trong nước vẫn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ nấm nhập khẩu, đặc biệt là nấm Trung Quốc có giá thành rẻ hơn. Bao bì đóng gói ngày càng tương tự sản phẩm trong nước cũng gây khó khăn trong việc phân biệt nguồn gốc. Trước thực tế đó, các hộ trồng nấm tại địa phương không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, chú trọng xây dựng uy tín và thương hiệu, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, góp phần phát triển nghề trồng nấm mèo theo hướng bền vững. Không chỉ tập trung phát triển kinh tế gia đình, bà Tạo còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật cho bà con trong vùng. Hiện bà liên kết với 05 hộ dân để cùng phát triển nghề trồng nấm mèo, các hộ được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống, vật tư, trao đổi kinh nghiệm sản xuất và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Thông qua mô hình liên kết trồng nấm do bà Tạo khởi xướng không chỉ giúp nhiều hộ cải thiện thu nhập, ổn định đời sống mà còn tạo việc làm thường xuyên cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ và lao động trung niên, góp phần hạn chế tình trạng đi làm ăn xa. Qua đó, đời sống kinh tế - xã hội tại địa phương từng bước được nâng cao, đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng nông thôn ngày càng phát triển. Câu chuyện làm kinh tế của bà Tạo là minh chứng sinh động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm, vượt khó vươn lên của người nông dân xã Đức Trọng trong thời kỳ đổi mới. Trúc Quỳnh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, trong những năm qua, các cấp, các ngành đã tập trung triển khai nhiều mô hình hỗ trợ sinh kế theo hướng thiết thực, phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân, đặc biệt là các hộ nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn. Thay vì hỗ trợ dàn trải, chương trình chú trọng hỗ trợ có trọng tâm, tạo “đòn bẩy” ban đầu để người dân phát huy nội lực, chủ động tổ chức sản xuất và từng bước nâng cao thu nhập. Trong khuôn khổ đó, mô hình trồng dâu nuôi tằm lấy kén tại xã Quảng Sơn là một trong những mô hình sinh kế được lựa chọn triển khai, bước đầu cho thấy tính phù hợp với điều kiện sản xuất thực tiễn của địa phương, mang lại hiệu quả thiết thực và đáp ứng đúng nhu cầu của các hộ tham gia. Thông qua Chương trình, các hộ được hỗ trợ một phần dụng cụ nuôi tằm như nong nuôi và né làm kén, qua đó góp phần giảm chi phí đầu tư ban đầu, tạo động lực để người dân mạnh dạn tiếp cận mô hình và tổ chức sản xuất theo hướng bài bản, tuân thủ quy trình kỹ thuật. Trên cơ sở hỗ trợ ban đầu đó, các hộ chủ động bố trí đất trồng dâu, đầu tư con giống và chuẩn bị các điều kiện cần thiết khác, từng bước hình thành sinh kế ổn định, lâu dài. Sự lựa chọn mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn, tỉnh Lâm Đồng xuất phát từ điều kiện sản xuất thực tế của địa phương. Quảng Sơn là xã thuần nông, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp; trong đó vẫn còn một bộ phận hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo có diện tích đất canh tác hạn chế, sinh kế chủ yếu dựa vào lao động làm thuê, canh tác cà phê quy mô nhỏ với năng suất thấp hoặc một số cây trồng truyền thống khác nhưng hiệu quả kinh tế chưa cao, thu nhập còn bấp bênh. Trong bối cảnh quỹ đất sản xuất không lớn, nguồn vốn đầu tư hạn chế, việc lựa chọn mô hình sinh kế có khả năng quay vòng vốn nhanh, phù hợp với điều kiện của nông hộ là yêu cầu đặt ra đối với địa phương. Mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn được triển khai với quy mô 10 hộ tham gia. Diện tích trồng dâu của các hộ không lớn, hộ có diện tích nhiều nhất khoảng 0,5 ha. Các hộ tổ chức nuôi tằm theo hình thức gối vụ liên tục quanh năm; mỗi lứa nuôi kéo dài khoảng 20 ngày. Trung bình mỗi lứa sử dụng từ 01 - 1,5 hộp tằm giống. Nhờ tuân thủ tốt quy trình kỹ thuật chăm sóc, vệ sinh chuồng trại và chủ động phòng trừ dịch bệnh, năng suất kén đạt từ 80 - 120 kg/lứa tùy theo quy mô và điều kiện chăm sóc của từng hộ, đảm bảo sản lượng ổn định qua các lứa nuôi. Bên cạnh việc áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, các hộ trong mô hình còn linh hoạt thực hiện hình thức nuôi tằm trên nong kết hợp nuôi nền nhà, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của từng gia đình. Ở giai đoạn tằm nhỏ, tằm được nuôi trên nong đặt trên giàn, thuận tiện cho việc chăm sóc và theo dõi sinh trưởng. Khi tằm bước vào giai đoạn lớn, nhu cầu ăn lá tăng cao, các hộ tận dụng nền nhà được vệ sinh sạch sẽ, rải vôi bột khử trùng để mở rộng không gian nuôi, giúp tằm phát triển đồng đều, hạn chế hiện tượng dập, nóng tằm. Hình thức nuôi kết hợp này có ưu điểm là giảm chi phí đầu tư ban đầu, tận dụng hiệu quả diện tích nhà ở sẵn có nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu kỹ thuật nếu thực hiện tốt khâu vệ sinh, thông thoáng và kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm. Thực tế cho thấy, phương thức nuôi này không làm giảm năng suất kén mà giúp các hộ chủ động điều chỉnh quy mô nuôi theo điều kiện cụ thể của gia đình. Tằm tuổi 3 được nuôi trên nong để chăm sóc và theo dõi sinh trưởng Với giá kén tằm trên thị trường hiện nay dao động từ 200.000 - 230.000 đồng/kg, mỗi lứa nuôi cho doanh thu từ 18 - 27 triệu đồng, bình quân khoảng 23 triệu đồng/lứa. Chi phí sản xuất chủ yếu là tiền mua tằm giống, một số vật tư như vôi, thuốc sát trùng và điện nước, công chăm sóc… tổng chi phí khoảng 5 - 7 triệu đồng/lứa. Sau khi trừ hết mọi chi phí, mỗi lứa nuôi cho lợi nhuận từ 12 - 20 triệu đồng, bình quân khoảng 17 triệu đồng trong vòng 20 ngày. So với các mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống tại địa phương, mô hình trồng dâu nuôi tằm cho hiệu quả kinh tế vượt trội. Nếu cùng trên diện tích vài sào đất, các cây trồng như lúa, bắp hoặc mì thường chỉ mang lại thu nhập vài chục triệu đồng mỗi năm và phụ thuộc nhiều vào thời tiết, thị trường. Trong khi đó, nuôi tằm cho thu nhập ổn định theo từng lứa, quay vòng vốn nhanh và ít rủi ro. Theo chu kỳ sản xuất, mỗi năm người dân nuôi từ 09 - 10 lứa tằm, với quy mô hiện tại, mô hình mang lại lợi nhuận khoảng 150 - 170 triệu đồng/năm/hộ góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho các hộ tham gia. Mô hình được triển khai từ tháng 11/2023 do UBND xã Quảng Sơn triển khai thực hiện và duy trì ổn định cho đến nay, cho thấy tính bền vững và khả năng thích ứng tốt với điều kiện sản xuất tại địa phương. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, mô hình còn mang lại ý nghĩa xã hội thiết thực, tạo việc làm thường xuyên tại chỗ, góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo, cận nghèo tham gia mô hình. Quá trình nuôi tằm chủ yếu tận dụng thời gian lao động nhàn rỗi trong gia đình, không đòi hỏi nhiều công lao động nặng nhọc, phù hợp với điều kiện sinh hoạt của nông hộ. Thông qua mô hình, người dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất, từ trông chờ hỗ trợ sang chủ động tổ chức sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình. Tiêu biểu có hộ ông Lê Sỹ Cảnh, một trong những hộ tham gia mô hình từ những ngày đầu. Sau khi được hỗ trợ nong nuôi và hướng dẫn kỹ thuật, ông đã mạnh dạn đầu tư trồng dâu, tổ chức nuôi tằm đúng quy trình. Qua các lứa nuôi, năng suất kén duy trì ổn định, thu nhập của gia đình ông từng bước tăng lên. Ông Cảnh cho biết, từ khi gắn bó với nghề nuôi tằm, gia đình có nguồn thu thường xuyên theo từng lứa nuôi, chủ động hơn trong chi tiêu sinh hoạt và tái đầu tư sản xuất. Nhờ đó, đời sống kinh tế của gia đình ngày càng ổn định, tạo nền tảng vững chắc để từng bước vươn lên thoát nghèo. Ông Lê Sỹ Cảnh chăm sóc tằm ở giai đoạn sinh trưởng mạnh (tằm tuổi 4) Từ hiệu quả thực tế, mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn đang được người dân trong và ngoài xã quan tâm học hỏi. Sự hỗ trợ ban đầu từ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo đã tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, khuyến khích nhiều hộ mạnh dạn tham gia. Qua đó có thể khẳng định, mô hình trồng dâu nuôi tằm là mô hình sinh kế phù hợp với nông hộ có diện tích đất nhỏ, nhu cầu tạo thu nhập quay vòng nhanh, cần tiếp tục được quan tâm, hỗ trợ và nhân rộng trong thời gian tới. Nguyễn Thị Thắm - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Xã Đam Rông 2, tỉnh Lâm Đồng có diện tích tự nhiên 365 km2, với dân số trên 16.000 người, trong đó gần 70% là đồng bào dân tộc thiểu số. Tỷ lệ hộ nghèo trên 8%; kinh tế của xã chủ yếu là nông nghiệp, với cây trồng chủ lực là cà phê, nhiều diện tích già cỗi, cho năng suất, thu nhập còn thấp. Do đó, việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi là rất cấp thiết. Nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện đời sống người dân và phát triển nông nghiệp bền vững, bà con nông dân ở xã Đam Rông 2 đã mạnh dạn chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi mới mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Tây Nguyên là vùng sản xuất khoai tây quan trọng thứ 2 của cả nước (sau vùng đồng bằng Sông Hồng), với điều kiện khí hậu thuận lợi, tại đây khoai tây có thể được tổ chức sản xuất quanh năm, đặc biệt là tại Lâm Đồng. Diện tích sản xuất khoai tây vùng Tây Nguyên trong những năm gần đây dao động từ khoảng 2.500 - 3.000 ha, năng suất trung bình đạt từ 18 - 20 tấn. Tuy nhiên, thời vụ sản xuất chính vẫn là vụ Đông Xuân và Xuân (chiếm khoảng 70 - 80% diện tích). Trong thời gian qua, việc sản xuất khoai tây, đặc biệt là khoai tây nguyên liệu tại vùng Tây Nguyên, bà con nông dân chưa chú trọng nhiều tới việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật về giống, kỹ thuật canh tác, cơ giới hóa vào sản xuất, nhiều vùng còn canh tác thủ công theo phương pháp truyền thống dẫn tới chi phí về công lao động, về nguyên vật liệu trong sản xuất cao, đặc biệt không tạo được chuỗi giá trị, không liên kết người sản xuất với doanh nghiệp thu mua sản phẩm với giá ổn định. Từ đó doanh thu, hiệu quả từ sản xuất khoai tây thấp. Xây dựng mô hình sản xuất khoai tây nguyên liệu tại xã D’ran, tỉnh Lâm Đồng Nhận thấy tính cấp thiết của việc phải thay đổi phương pháp sản xuất, ứng dụng các tiến bộ trong sản xuất, đặc biệt là sử dụng cơ giới hóa tạo ra chuỗi liên kết, xây dựng được mô hình HTX liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao tối đa hiệu quả trong sản xuất, tạo ra sự ổn định và thu hút người dân tham gia sản xuất khoai tây, đưa cây khoai tây trở lại là cây trồng chủ lực của vùng. Từ đó Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa đề xuất Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho triển khai thực hiện dự án khuyến nông Trung ương “Xây dựng mô hình sản xuất khoai tây nguyên liệu gắn với hệ thống tiêu thụ sản phẩm tại một số tỉnh Tây nguyên” nhằm cải thiện hiệu quả sản xuất khoai tây nguyên liệu và nhân rộng mô hình ra toàn khu vực, cung cấp được nguồn khoai tây nguyên liệu đang rất thiếu hụt cho chế biến và ăn tươi hiện nay. Năm 2025 là năm thứ ba Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa (Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp miền Nam) triển khai dự án khuyến nông Trung ương “Xây dựng mô hình sản xuất khoai tây nguyên liệu gắn với hệ thống tiêu thụ sản phẩm tại một số tỉnh Tây Nguyên”. Dự án được thực hiện với quy mô 05 ha tại xã Ia Tôr, tỉnh Gia Lai (trước ngày 01/7/2025 là xã Ia Bang, huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai), 24 ha tại xã D’ran, tỉnh Lâm Đồng (trước ngày 01/7/2025 là xã Lạc Xuân, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) và 05 ha tại phường Xuân Trường - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng (trước ngày 01/7/2025 là xã Xuân Thọ, TP. Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) với đơn vị phối hợp là Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng. Giống khoai tây được áp dụng trong dự án là các giống phổ biến, phù hợp với điều kiện sinh thái vùng Tây Nguyên. Các giống này phục vụ cho nhu cầu ăn tươi và chế biến. Tại các mô hình, chất lượng giống và vật tư được kiểm soát chặt chẽ. Vật tư có nguồn gốc xuất xứ và thông số kỹ thuật rõ ràng… Các mô hình được thực hiện sản xuất theo quy trình chuẩn, mỗi mô hình có 1 - 2 cán bộ trực tiếp theo dõi. Theo đánh giá, mô hình 05 ha sử dụng giống TK15.80 tại xã Ia Tôr, tỉnh Gia Lai có sự sinh trưởng, phát triển tốt, độ đồng đều cao. Tại thời điểm 50 - 60 ngày, mức độ phủ luống đạt 100%, không xuất hiện các triệu chứng bệnh héo xanh và virus. Bệnh mốc sương chỉ ở mức khoảng 2% tại thời điểm 50 - 60 ngày sau trồng, tuy nhiên sau đó được kiểm soát hoàn toàn. Tại xã D’ran thực hiện trên quy mô 24 ha và 05 ha tại phường Xuân Trường - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng với giống Atlantic và TK15.80, kết quả cho thấy các giống này sinh trưởng, phát triển tốt, độ đồng đều cao. Tại thời điểm 50 - 60 ngày, mức độ phủ luống đạt 100% và không xuất hiện các triệu chứng bệnh héo xanh, virus trên đồng ruộng, bệnh mốc sương bị nhiễm nhẹ với khoảng 2%. Các mô hình sản xuất khoai tây cho năng suất trung bình trên 22 tấn/ha Ông Nguyễn Thế Nhuận - Chủ nhiệm dự án cho biết: Các mô hình với giống Atlantic và TK15.80 ở Lâm Đồng và Gia Lai do năm 2025 thời tiết biến đổi bất thường, các cơn bão tập trung vào tháng 10 và tháng 11 gây mưa lớn và dài ngày, có những nơi bị ngập úng (như xã D’ran, tỉnh Lâm Đồng) đã ảnh hưởng nhiều tới sinh trưởng và quá trình chăm sóc của các vườn mô hình. Tuy nhiên, với kinh nghiệm sản xuất khoai tây nhiều năm, đơn vị chủ trì đã phối hợp tốt với chính quyền địa phương và các hộ dân, rút kinh nghiệm ngập úng từ những năm trước đã lựa chọn các điểm triển khai ở trên cao và tránh xa khu vực suối xả của đập D’ran. Đồng thời, theo dõi dự báo thời tiết đã phối hợp cho các nông hộ và đơn vị bao tiêu sản phẩm thu hoạch sớm các vườn có nguy cơ ngập úng. Vì vậy, các vườn trong mô hình đều đảm bảo cho thu hoạch, tuy nhiên năng suất năm 2025 giảm nhiều so với năm 2024, chỉ đạt trung bình trên 24 tấn/ha (năm 2024 là trên 26 tấn/ha), các vườn ngoài mô hình đạt 22 tấn/ha, với giá bán được thống nhất với các đơn vị bao tiêu là 11.000 đồng/kg thì mỗi một ha cho doanh thu trên 240 triệu đồng và lợi nhuận đạt trên 120 triệu đồng. Từ kết quả trên, với điều kiện thời tiết bất lợi thì các mô hình khoai tây năm 2025 vẫn cho thu nhập cao hơn so với các đối tượng cây trồng khác cùng thời điểm, góp phần giảm thiệt hại cho bà con nông dân bị ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai”. Thông qua mô hình năm 2025, nhiều hộ ngoài dự án đã liên hệ, tìm hiểu, học hỏi để thực hiện. Đặc biệt, hiệu quả từ các mô hình sẽ góp phần chủ động nguồn khoai tây nguyên liệu cung cấp cho các cơ sở chế biến tại địa phương cũng như các vùng khác trên cả nước, đưa khoai tây trở lại là đối tượng cây trồng chính của vùng và nâng cao thu nhập cho bà con nông dân trên một đơn vị diện tích, giúp các nông hộ sản xuất bền vững và làm giàu trên chính quê hương của mình. Trần Anh Thông - Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa

Trong những năm gần đây, mô hình chăn nuôi gà Ai Cập đẻ trứng theo hướng chuồng khung nhiều tầng đang được nhiều hộ nông dân lựa chọn nhờ ưu điểm tiết kiệm diện tích, quản lý đàn dễ dàng và mang lại giá trị kinh tế ổn định. Tại địa phương, mô hình chăn nuôi 4.000 con gà Ai Cập đẻ trứng của hộ anh Phạm Sỹ Chiến ở xã Bảo Lâm 1 được xem là điển hình tiêu biểu khi áp dụng đồng bộ kỹ thuật mới, đảm bảo hiệu quả cao và phát triển bền vững. Với quy mô đàn gà gồm 4.000 gà mái đẻ trứng Ai Cập được nuôi trong hệ thống chuồng khung nhiều tầng giúp tối ưu không gian và giảm công chăm sóc. Toàn bộ đàn được cho ăn bằng thức ăn tổng hợp G69, trung bình mỗi ngày tiêu thụ khoảng 20 bao. Chủ hộ đồng thời xử lý men vi sinh trên nguồn phân thải giúp giảm mùi hôi và tạo thêm nguồn phân hữu cơ thu hồi, đủ chi phí mua trấu và công thu gom. Hiện nay, giá trứng thị trường biến động quanh mức 2.000 đồng/quả, mô hình nuôi 4.000 gà Ai Cập đẻ trứng vẫn chứng tỏ hiệu quả kinh tế nhờ sản lượng ổn định và cách tổ chức chăn nuôi khoa học. Với năng suất khoảng 3.600 trứng mỗi ngày, hộ nuôi vẫn giữ được doanh thu hơn 7,2 triệu đồng/ngày, tương đương gần 2,63 tỷ đồng/năm - một con số đủ cho thấy sự bền vững của hướng chăn nuôi này. Ở chiều chi phí, nguồn thức ăn chiếm tỷ trọng lớn nhất nhưng được chủ động kiểm soát. Đàn gà tiêu thụ khoảng 20 bao cám G69 mỗi ngày, với giá mua cám 220.000 đồng/bao, tương ứng chi phí hơn 1,6 tỷ đồng/năm. Cộng thêm thuốc thú y, chi phí quản lý và khoản đầu tư con giống ban đầu, tổng chi phí sản xuất vào khoảng 2,43 tỷ đồng/năm. Một điểm đáng chú ý là nguồn thu hồi từ gà mái thải loại sau chu kỳ khai thác. Với giá bán 85.000 đồng/con, chủ hộ thu lại được 340 triệu đồng, giúp bù đắp đáng kể khoản vốn con giống ban đầu và tạo thêm một dòng thu phụ ổn định. Sau khi cân đối toàn bộ thu - chi, đàn gà vẫn mang lại cho gia đình anh Chiến lợi nhuận khoảng 540 triệu đồng/năm, tương đương bình quân 45 triệu đồng/tháng. Trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp tăng và đầu ra nhiều ngành chăn nuôi bấp bênh, mức lợi nhuận này được xem là khá hấp dẫn và ít rủi ro. Anh Phạm Sỹ Chiến ở xã Bảo Lâm 1 với mô hình chăn nuôi gà Ai Cập đẻ trứng Điểm nổi bật của mô hình nuôi 4.000 gà Ai Cập đẻ trứng nằm ở việc áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật vào thực tế chăn nuôi. Anh Chiến chia sẻ, “Hệ thống chuồng khung nhiều tầng giúp tận dụng tối đa không gian, giảm công lao động và hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa người và gia cầm - đồng thời giúp phòng chống bệnh hô hấp, một trong những rủi ro phổ biến của chăn nuôi gà”. Thức ăn tổng hợp G69 được sử dụng thống nhất trong suốt chu kỳ nuôi, đảm bảo cung cấp đủ dưỡng chất giúp đàn gà duy trì năng suất trứng ổn định. Song song đó, chuồng gà nhà anh áp dụng chế phẩm men vi sinh để xử lý phân ngay trong chuồng, vừa giảm mùi hôi, vừa kiểm soát khí thải, tạo môi trường sạch hơn, hạn chế phát sinh dịch bệnh và còn tận dụng được lượng phân hữu cơ làm nguồn thu phụ. Việc tiêm phòng và thực hiện lịch phòng bệnh nghiêm ngặt, nhờ chủ động vaccin định kỳ, đàn gà được bảo vệ tốt, tỷ lệ hao hụt thấp, chi phí phát sinh được kiểm soát chặt chẽ. Tổng hòa các yếu tố trên tạo nên mô hình chăn nuôi gà Ai Cập đẻ trứng vừa hiệu quả, vừa bền vững. Không chỉ giảm rủi ro về dịch bệnh, tiết kiệm nhân công, mô hình còn cho năng suất cao và ổn định quanh năm. Đây là lý do mô hình đang trở thành lựa chọn tiềm năng cho nhiều hộ chăn nuôi muốn chuyển hướng sang sản xuất theo hướng kỹ thuật - an toàn - kinh tế. Vũ Văn Bình - Cộng tác viên xã Bảo Lâm 1, tỉnh Lâm Đồng

Với những kinh nghiệm trong việc trồng và phát triển hoa cúc trong thời gian còn ở Đà Lạt, chị Nguyễn Hoàng Minh Thư ở tổ dân phố Thanh Xuân 2, Phường 1 Bảo Lộc đã chủ động đưa mô hình này về địa phương. Thời gian đầu tuy còn gặp một số khó khăn, nhưng với sự kiên nhẫn, miệt mài, thích ứng linh hoạt với điều kiện thiên nhiên, đến nay, mô hình hoa cúc của chị đã cho thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Trên diện tích hơn 3 sào của gia đình, hàng ngàn hoa cúc trắng, vàng, cam đua nhau khoe sắc. Đây là các loại cúc tứ quý, cúc đại đoá và cúc mai cam, những giống hoa khá quen thuộc có nguồn gốc từ Trung Quốc và Nhật Bản. Hoa cúc thuộc họ cây thân thảo nhưng lại có sức sống vô cùng mãnh liệt, mang nhiều ý nghĩa sâu sắc, được xếp vào danh sách đa dạng về giống loài và màu sắc nhất nhì trong các loại hoa. Hoa cúc trắng, vàng, cam đua nhau khoe sắc Bắt đầu xây dựng mô hình hoa cúc này từ năm 2023, chị Nguyễn Hoàng Minh Thư nhận thấy mặc dù khí hậu ở Bảo Lộc mát mẻ, cây cối dễ sinh trưởng, phát triển, tuy nhiên việc áp dụng những kinh nghiệm vốn có trong suốt 7 năm trồng hoa tại Đà Lạt lại không hề dễ dàng. Khí hậu, thổ nhưỡng khác nhau dẫn đến phương pháp chăm sóc đòi hỏi phải khác nhau, thậm chí còn khó khăn hơn ở môi trường Đà Lạt. Sau thời gian nghiên cứu, rút tỉa từ kinh nghiệm và học hỏi thêm từ người quen, chị Thư đã dần đưa các giống hoa cúc này thích nghi với khí hậu, vùng đất xứ B’Lao. Chị Thư cũng cho biết, với mỗi giống cúc thì việc lựa chọn giống đầu vào rất quan trọng, lượng phân bón và thuốc cho từng loại cũng phải chú trọng để hoa có thể phát triển tốt nhất, chống lại sâu bệnh làm xấu hoa, hư lá. Chia sẻ về công đoạn trồng, trước tiên cần phải tiến hành cày bừa đất cho tơi xốp, nhổ sạch cỏ dại, lên luống rộng 1m, dài 20m, cao 20 - 30cm, trước khi trồng bón lót 1 tấn phân chuồng hoai, vôi bột, lân vi sinh… Chị cũng lắp đặt hệ thống tưới nước tự động để phân bổ lượng nước đều cho các luống. Theo chị Thư, nên trồng với mật độ cây cách cây 25cm, trong quá trình trồng thường xuyên tưới nước cho cây nhất là lúc cây còn nhỏ, từ 10 - 15 ngày cây bắt đầu bén, bộ rễ phát triển tiến hành nhổ cỏ dại, tưới phân theo dõi sâu bệnh để phòng trừ kịp thời. Khi nhánh có nụ, cắt tỉa bỏ nụ xung quanh để lại nụ chính. Khi nở bông to và đều, khi cây có hoa hạn chế xới gốc tránh cây lỏng gốc, dễ bị đổ ngã. Vào những dịp như ngày Tết, ngày rằm, người trồng hoa cúc cần áp dụng một số biện pháp khoa học kỹ thuật như điều chỉnh lượng phân bón sao cho phù hợp, điều chỉnh độ ẩm, ánh sáng của cây. Đối với hoa cúc trắng, cần chăm sóc kỹ hơn để hoa đạt được độ sạch tối ưu, đảm bảo yêu cầu khi đưa ra thị trưởng. Từ khi xuống giống cho đến khi thu hoạch dao động từ 3 đến 3,5 tháng, khi hoa bắt đầu chớm nở thì cần dùng lưới để bọc lại, tránh bị dập nát bởi tác động bên ngoài. Chị Thư cho biết: “Ban đầu khi đưa mô hình này về địa phương, tôi cũng gặp một số khó khăn vì khí hậu ở Bảo Lộc không như trên Đà Lạt, kích thước và màu sắc hoa phát triển có phần hạn chế. Sau đó, tôi phải học hỏi thêm kinh nghiệm tử mạng internet và bạn bè, từ đó thay đổi, điều chỉnh phương pháp trồng, chăm sóc và dùng thêm các vi chất thích hợp để hướng cho cây hoa phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng nơi đây. Đồng thời cần phải chăm sóc, cắt tỉa thường xuyên cho từng nhánh hoa để sâu bệnh không gây ảnh hưởng đến cây”. Hoa cúc đại đóa phát triển phù hợp với vùng đất Bảo Lộc Nhờ biết áp dụng khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm trong sản xuất nên việc trồng hoa cúc đã thích nghi với điều kiện và thổ nhưỡng nơi đây. Cây sinh trưởng và phát triển khá tốt, đạt chất lượng hoa không thua gì hoa được trồng ở vùng Đà Lạt, Đức Trọng. Mỗi ngày, chị Thư đều xuất hoa cho các thương lái đến thu mua. Hơn 2 năm qua, thu nhập trung bình của vườn hoa cúc mang lại cho gia đình chị khoảng hơn 200 triệu đồng sau khi trừ đi các khoản chi phí. Với tư duy dám nghĩ, dám làm, mô hình hoa cúc của chị Nguyễn Hoàng Minh Thư đã góp phần vào việc đa dạng hoá cây trồng tại địa phương. Hy vọng rằng, trong thời gian tới, sẽ có nhiều mô hình hoa cúc phát triển tại các phường khu vực Bảo Lộc để góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập cho bà con nông dân và đưa nền nông nghiệp địa phương ngày càng vươn xa.   Thanh Trúc  - Trung tâm DVTH phường 2 Bảo Lộc

Hạt mắc ca có giá trị dinh dưỡng cao - được mệnh danh là vua các loại hạt. Hạt có vỏ cứng, tỷ lệ nhân trong hạt đạt 30-50%, tỷ lệ dầu trong nhân đạt 71- 80%. Dầu mắc ca là sản phẩm có thể sử dụng đa dạng, rộng rãi trong nhiều ngành công nghệ thực phẩm như làm dầu ăn, dầu salad, dầu dưỡng da, dầu dược liệu, mỹ phẩm. Nhân mắc ca dùng ăn tươi hoặc ở dạng hạt sấy, rang với muối hoặc đường, mật ong hoặc các loại gia vị khác, làm nhân sôcôla, bánh, kẹo, kem ăn, nước uống... Hàm lượng protein trong nhân có tới 9,2% gồm 20 loại axit amin, trong đó có 8 loại cho cơ thể con người không tự tổng hợp được. Cây mắc ca ngoài trồng lấy hạt còn có tác dụng chống xói mòn, bảo vệ đất, góp phần vào việc giảm thiểu phát thải CO2 chống biến đổi khí hậu. Hiện nay, cây mắc ca được nông dân trồng xen trong nhiều vườn cây cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả... Đến nay, tỉnh Lâm Đồng có diện tích trồng mắc ca khoảng 16.349 ha,  sản lượng năm 2025 đạt khoảng 13.700 tấn, trong đó trồng trên đất nông nghiệp 80%, trồng trên đất lâm nghiệp 20%. Về thu mua chế biến, đến nay toàn tỉnh hiện có khoảng 75 cơ sở, doanh nghiệp, hợp tác xã thu mua, sơ chế, chế biến mắc ca; công suất chế biến nguyên liệu khoảng 6.000 tấn nguyên liệu/năm; Thị trường tiêu thụ chủ yếu là siêu thị, cửa hàng tiện lợi trong nước và xuất khẩu sang Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật, Thái Lan, Úc,… Trên địa bàn tỉnh đã triển khai xây dựng 09 chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm với 1.057 hộ tham gia, diện tích 1.065 ha, sản lượng 1.125 tấn. Mặc dù đã hình thành các liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm Mắc ca giữa các hộ trồng cây Mắc ca với các doanh nghiệp, hợp tác xã trồng và sản xuất kinh doanh hạt Mắc ca. Tuy nhiên, quy mô liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm còn nhỏ lẻ, phân tán, không tập trung và thiếu tính bền vững; việc thu hút các doanh nghiệp đủ tiềm lực tham gia liên kết theo chuỗi giá trị đối với sản phẩm Mắc ca còn hạn chế ảnh hưởng đến giá trị sản phẩm. Xuất phát từ tình hình thực tế tại các địa phương, cũng như nhu cầu thực tế về sản phẩm an toàn theo tiêu chuẩn, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng thực hiện dự án khuyến nông Trung ương “Xây dựng mô hình thâm canh Mắc ca theo tiêu chuẩn VietGAP, gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm tại một số tỉnh Tây Nguyên” tại xã Tân Hà Lâm Hà với quy mô 10ha/10 hộ nông dân tham gia. Dự án được triển khai từ tháng 4 năm 2025, đến nay qua 8 tháng triển khai đã đạt được một số kết quả: Về chọn điểm chọn hộ thực hiện mô hình: Công tác chọn hộ chọn điểm thực hiện mô hình được sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính quyền địa phương xã và Trung tâm Khuyến nông tỉnh, thực hiện công khai minh bạch, các điểm các hộ được chọn đảm bảo đúng các tiêu chí yêu cầu của dự án chọn được 10 hộ/10ha tham gia mô hình. Công tác hỗ trợ vật tư, phân bón thực hiện mô hình: Các loại vật tư, phân bón hỗ trợ cho các nông hộ thực hiện mô hình được chọn là các sản phẩm được đăng ký lưu hành trên thị trường, mua theo hình thức chỉ định thầu, các loại sản phẩm đảm bảo đúng tiêu chuẩn, chất lượng, bàn giao cho các nông hộ đầy đủ số lượng dưới sự giám sát của Chính quyền địa phương, Trung tâm Khuyến nông và đơn vị cung cấp. Về kỹ thuật áp dụng: Đã tổ chức đào tạo, tập huấn 02 lớp với 60 nông dân theo mô hình gồm 10 hộ nông dân trực tiếp thực hiện mô hình và 50 nông dân trồng mắc ca ở địa phương có nhu cầu. Với nội dung hướng dẫn quy trình kỹ thuật thâm canh cây mắc ca theo tiêu chuẩn VietGAP từ lý thuyết đến thực hành. Mặt khác các cán bộ kỹ thuật còn thường xuyên kiểm tra và hướng dẫn kỹ thuật trực tiếp tại từng vườn cho các nông hộ tham gia mô hình. Từ đó giúp các nông hộ nắm chắc kỹ thuật để thực hiện mô hình. Ngoài ra, dự án còn tổ chức 02 lớp tập huấn ngoài mô hình cho 60 bà con nông dân trên địa bàn các xã lân cận, giúp bà con nông dân trồng mắc ca tiếp cận được với quy trình kỹ thuật thâm canh cây mắc ca theo tiêu chuẩn VietGAP và biết được nội dung triển khai dự án để áp dụng vào thực tế sản xuất của hộ gia đình. Về mô hình liên kết tổ chức quản lý sản xuất và tiêu thụ sản phẩm: Đã tổ chức 01 cuộc họp với 30 đại biểu gồm 10 hộ nông dân tham gia mô hình, 14 hộ nông dân ngoài mô hình, 06 cán bộ, HTX, doanh nghiệp địa phương thống nhất và thành lập 01 tổ “Tổ Liên kết sản xuất và tiêu thụ mắc ca theo tiêu chuẩn VietGAP tại Tân Hà Lâm Hà”, đồng thời thống nhất quy chế hoạt động sản xuất kinh doanh của Tổ. Tiếp đó, đã chức 01 cuộc hội thảo liên kết tiêu thụ sản phẩm với 30 đại biểu tham dự, qua hội thảo đã ký được hợp đồng bao tiêu sản phẩm giữa “Tổ Liên kết sản xuất và tiêu thụ mắc ca theo tiêu chuẩn VietGAP tại Tân Hà Lâm Hà” với Công ty TNHH Nông sản Huy Hiếu tại địa phương. Về công tác thông tin tuyên truyền: Đã thực hiện gắn 01 bảng hiệu giới thiệu về mô hình tại địa điểm thực hiện mô hình; Thực hiện 01 cuộc tham quan hội thảo đầu bờ tại mô hình với 50 đại biểu tham dự tại điểm thực hiện mô hình, qua hội thảo bà con nông dân địa phương đánh giá cao kết quả mô hình và sẽ áp dụng nhân rộng trong thời gian tới; Tổ chức 01 cuộc sơ kết dự án với 50 đại biều tham dự, qua hội đã đánh giá cụ thể những kết quả đạt được, những tồn tại khó khăn trong quá trình triển khai, đồng thời đề ra những giải pháp để tiếp tục thực hiện dự án trong thời gian tới. Kết quả mô hình đến nay, toàn bộ diện tích 10ha/10 hộ tham gia mô hình đã được cấp chứng nhận VietGAP, năng suất bình quân đạt 03 tấn hạt/ha, toàn bộ sản phẩm được Công ty TNHH Nông sản Huy Hiếu thu mua, lợi nhuận sau khi trừ toàn bộ chi phí đạt 163 triệu đồng/ha/năm, so với ngoài mô hình cao hơn 17%. Đồng thời 10 ha/10 hộ tham gia mô hình đã được cấp mã số vùng trồng mắc ca, đây là cơ sở để xây dựng thương hiệu cho mắc ca Tân Hà Lâm Hà trong thời gian tới. Thông qua dự án, người dân trên địa bàn xã Tân Hà Lâm Hà nói riêng và người dân trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng nói chung được tiếp cận với tiến bộ kỹ thuật trong công tác trồng, chăm sóc, thu hoạch, chế biến, bảo quản mắc ca theo tiêu chuẩn VietGAP, góp phần giảm chi phí trong sản xuất, thay đổi tập quán canh tác, tăng hiệu quả kinh tế trên đơn vị sản xuất. Thay đổi nhận thức của người dân từ việc sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất liên kết với nhau thành sản xuất hàng hóa với quy mô lớn, cùng sản xuất, cùng thu hoạch, cùng tiêu thụ, tạo được vùng sản xuất mắc ca bền vững, tạo ra nguồn nguyên liệu mắc ca ổn định, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, tạo công ăn, việc làm, thu nhập ổn định cho người dân. Nguyễn Thị Thùy – TTKN tỉnh Lâm Đồng