Gần hai mươi năm trước, chị Nguyễn Thị Thùy Dung đưa hai con đến Quảng Trực, bắt đầu cuộc sống nơi vùng biên bằng những ngày cuốc đất thuê, bán bánh chưng, xôi và mượn đất trồng mì, trồng khoai. Hôm nay, chị là Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Nông nghiệp Dịch vụ Long Việt, cùng nông dân xây dựng vùng nguyên liệu mắc ca, chế biến và tìm đầu ra cho sản phẩm. Giữa hai điểm tưởng như rất xa ấy là 3 ha đất mua khi trong tay chỉ có 7 triệu đồng, 120 cây mắc ca được hỗ trợ cho hộ nghèo và một cách làm: “Chưa được thì tìm nguyên nhân, chưa biết thì học thêm”. Chị Nguyễn Thị Thùy Dung trao đổi kỹ thuật với thành viên HTX tại vùng trồng mắc ca ở Quảng Trực Bắt đầu lại từ 3 ha đất Chị Nguyễn Thị Thùy Dung sinh năm 1980 tại Hà Tĩnh. Năm 1993, chị theo gia đình vào Đắk Lắk lập nghiệp. Đến năm 2006, sau đổ vỡ hôn nhân, chị đưa hai con đến Quảng Trực, vùng đất chị từng biết đến trong một lần thăm người anh trai công tác tại đây. Những ngày đầu, cuộc sống của ba mẹ con chủ yếu dựa vào công việc làm thuê. Ai thuê việc gì chị làm việc đó, từ cuốc đất, làm cỏ đến những công việc theo mùa vụ. Buổi sáng, chị làm bánh chưng, nấu xôi mang bán để có thêm thu nhập. Thấy hoàn cảnh khó khăn, bà con địa phương, trong đó có nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số, cho chị mượn đất trồng mì, trồng khoai và chia sẻ kinh nghiệm sản xuất. Làm thuê giúp chị có tiền trang trải trước mắt, nhưng chị hiểu rằng nếu chỉ dựa vào những công việc theo mùa vụ thì cuộc sống của ba mẹ con khó có thể thay đổi. Năm 2008, sau hai năm chắt chiu dành dụm, chị quyết định mua khoảng 3 ha đất với giá 30 triệu đồng, dù khi ấy trong tay chỉ có khoảng 7 triệu đồng. Số còn thiếu được thỏa thuận trả dần trong ba năm. Trên mảnh đất vừa có được, chị trồng mì với hy vọng tạo nguồn thu ổn định hơn, nhưng hiệu quả không như mong đợi. Có đất rồi, trồng cây gì và làm thế nào để sống được từ diện tích ấy lại trở thành bài toán chị phải tiếp tục tìm lời giải. 120 cây mắc ca và những lần phải học lại cách làm Năm 2012, thông qua chương trình hỗ trợ sản xuất dành cho hộ nghèo, gia đình chị Dung được hỗ trợ 120 cây mắc ca giống. Thời điểm đó, mắc ca còn khá mới tại địa phương, kinh nghiệm và kỹ thuật chăm sóc chưa phổ biến, trong khi cây cần một thời gian dài mới cho thu hoạch. Có cây sinh trưởng chậm, phát triển không đạt yêu cầu, đã có lúc chị tính đến chuyện chuyển sang cây trồng khác. Nhưng trước khi bỏ cây, chị muốn biết vì sao mình trồng chưa được. Năm 2015, chị tìm đến Lâm Hà để học hỏi kinh nghiệm trồng, chăm sóc mắc ca. Năm 2017, chị tiếp tục đến Krông Năng học kỹ thuật và chế biến. Những gì học được, chị mang về áp dụng trên vườn nhà, chỗ nào chưa phù hợp lại tiếp tục quan sát, điều chỉnh. Đến năm 2018, những cây mắc ca đầu tiên bắt đầu cho thu bói, năng suất khoảng 5-10 kg quả tươi/cây. Kết quả ấy chưa lớn, nhưng với chị Dung lại có ý nghĩa đặc biệt: Sau sáu năm kiên trì với một cây trồng còn mới, chị đã có câu trả lời rằng mắc ca có thể cho thu hoạch trên chính mảnh đất của gia đình. Từ 120 cây ban đầu, đến nay còn 80 cây sinh trưởng, cho năng suất và chất lượng tốt, năng suất bình quân khoảng 80 kg quả tươi/cây, những cây tốt có thể đạt 100 kg/cây. Khoảng 40 cây còn lại có năng suất, chất lượng thấp hơn. Qua nhiều năm trực tiếp theo dõi, chị nhận thấy giống OC và A38 cho năng suất, chất lượng tương đối ổn định, chất lượng hạt đáp ứng yêu cầu; giống QN có khả năng cho năng suất cao nhưng mức độ sâu bệnh nhiều hơn, đòi hỏi chăm sóc và quản lý vườn chặt chẽ hơn. Quan trọng hơn, 120 cây mắc ca ban đầu không dừng lại ở một chương trình hỗ trợ hộ nghèo. Từ kết quả thực tế của vườn cây, chị Dung tiếp tục đầu tư, nhân rộng. Đến nay, gia đình đã phát triển khoảng 1.000 cây mắc ca, trong đó có 300 cây đang cho thu hoạch và khoảng 700 cây bắt đầu bước vào giai đoạn thu bói. Mắc ca từng bước trở thành một trong những cây trồng tạo sinh kế, góp phần giúp gia đình chị thoát nghèo, ổn định cuộc sống và có điều kiện tiếp tục đầu tư sản xuất. Từ kết quả trên chính khu vườn của mình, chị Dung bắt đầu nghĩ xa hơn: Thay vì chỉ phát triển kinh tế gia đình, cần liên kết với những hộ trồng mắc ca trong vùng để cùng sản xuất và tìm đầu ra cho sản phẩm. Không chỉ trồng được, mà phải làm ra sản phẩm bán được Khi tìm hiểu sâu hơn về chế biến, chị Dung nhận ra thu được quả mới chỉ là một phần của quá trình sản xuất. Chất lượng sản phẩm còn phụ thuộc vào thời điểm thu hoạch, chất lượng nguyên liệu, sơ chế, bảo quản và yêu cầu của thị trường. Trực tiếp làm chế biến giúp chị thay đổi cách tính toán. Thay vì làm ra sản phẩm rồi mới tìm người mua, chị tìm hiểu thị trường cần loại hạt như thế nào, yêu cầu chất lượng ra sao để điều chỉnh từ ngoài vườn. Từ chỗ tìm cách trồng cho cây tốt, chị bắt đầu tính đến cả chặng đường của hạt mắc ca sau khi rời khỏi vườn. Khi một hộ làm tốt vẫn chưa đủ Khi đã tính đến thị trường, chị Dung nhận ra một hộ làm tốt vẫn chưa đủ. Sản xuất trong vùng còn nhỏ lẻ, mỗi hộ có cách chăm sóc, thời điểm thu hoạch và xử lý sản phẩm khác nhau nên khó tạo được nguồn nguyên liệu đồng đều để kết nối tiêu thụ lâu dài. Nhiều hộ quanh chị có đất, có sức lao động nhưng thiếu vốn, ít cơ hội tiếp cận kỹ thuật và chủ yếu tự sản xuất, tự tìm người mua. Từ những khó khăn mình từng trải qua và kinh nghiệm tích lũy trong quá trình trồng, chế biến mắc ca, chị Dung bắt đầu nghĩ đến việc liên kết các hộ thay vì mỗi nhà tự làm. Năm 2019, chị cùng một số hộ dân địa phương thành lập HTX Nông nghiệp Dịch vụ Long Việt. HTX từng bước hỗ trợ thành viên tiếp cận kỹ thuật, đầu vào sản xuất, thông tin thị trường và kết nối với đơn vị thu mua. Đến nay, HTX có 44 thành viên chính thức, 26 thành viên liên kết, phối hợp xây dựng khoảng 100 ha vùng nguyên liệu mắc ca theo hướng VietGAP. Cùng với tổ chức sản xuất và kết nối tiêu thụ, HTX chú trọng nâng cao kiến thức, kỹ thuật cho thành viên. Riêng năm 2026, HTX tổ chức 4 lớp tập huấn với 156 lượt người tham gia; phối hợp với các cơ quan, đơn vị tổ chức thêm 9 lớp và cử 27 thành viên tham gia các khóa đào tạo, tập huấn khác. Sự thay đổi không chỉ nằm ở quy mô liên kết mà còn thể hiện trong sản xuất và đời sống của các thành viên. Trước đây, nhiều hộ chủ yếu canh tác cà phê với năng suất khoảng 2 tấn/ha. Khi tham gia HTX, người dân được hỗ trợ đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cà phê, đồng thời từng bước trồng xen mắc ca để tạo thêm nguồn thu trên cùng diện tích. HTX cũng kết nối thu mua, tiêu thụ sản phẩm. Theo số liệu HTX cung cấp, thu nhập của các hộ sau khi tham gia liên kết và tổ chức lại sản xuất tăng khoảng gấp hai lần so với trước. Trong số đó có gia đình chị Thị Nhiên, một hộ đồng bào dân tộc thiểu số từng thuộc diện hộ nghèo tại địa phương. Sau khi tham gia HTX, có thêm điều kiện sản xuất và nguồn thu nhập, gia đình chị đã thoát nghèo hơn ba năm nay, kinh tế từng bước ổn định. Từ một trường hợp cụ thể, hiệu quả của liên kết không chỉ được nhìn thấy qua diện tích vùng nguyên liệu hay sản lượng, mà còn thể hiện ở khả năng tạo sinh kế cho những hộ còn khó khăn. Đầu ra cho mắc ca cũng từng bước được hình thành. Năm 2026, HTX thu mua mắc ca tươi với giá khoảng 60.000 - 80.000 đồng/kg tùy thời điểm, cao hơn giá thu mua bên ngoài khoảng 5.000 đồng/kg. HTX đã ký hợp đồng cung ứng sản phẩm với Công ty Cổ phần Kinh doanh Chế biến Nông sản Bảo Minh, giá trị 300 triệu đồng/năm. Cùng với việc mở rộng vùng nguyên liệu, các hoạt động thu mua, chế biến và dịch vụ của HTX hiện tạo việc làm cho 22 lao động tại địa phương, gồm 10 thành viên HTX và 12 lao động thuê ngoài. Trong số này có 15 lao động là người dân tộc thiểu số. Tùy vị trí và tính chất công việc, thu nhập của người lao động dao động khoảng 8–18 triệu đồng/người/tháng; 5 lao động được đóng bảo hiểm xã hội. Với một số thành viên, công việc thường xuyên tại HTX còn tạo thêm nguồn thu ổn định để gia đình cải thiện cuộc sống. Nếu những năm đầu đến Quảng Trực, chị Dung từng phải cuốc đất, làm cỏ thuê để có tiền nuôi hai con, thì gần hai mươi năm sau, chính trên vùng đất ấy, hoạt động sản xuất mà chị cùng các thành viên HTX gây dựng đang tạo việc làm và nguồn thu nhập cho những lao động khác. Từng bước nâng giá trị hạt mắc ca Khi vùng nguyên liệu và đầu ra từng bước được hình thành, chị Dung cùng các thành viên HTX tiếp tục tính đến việc nâng giá trị hạt mắc ca thay vì chỉ dừng ở bán quả tươi. Bình quân mỗi năm, HTX thu mua khoảng 120-150 tấn mắc ca tươi, tổ chức sơ chế, chế biến và cung ứng ra thị trường khoảng 30 tấn sản phẩm. Sơ chế mắc ca tại HTX Nông nghiệp Dịch vụ Long Việt nhằm từng bước nâng giá trị sản phẩm. Từ nguồn nguyên liệu tại địa phương, HTX từng bước đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu “Mắc ca Lê Anh Tuy Đức”. Đến nay, sản phẩm đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao. Đây là một bước tiến trong hành trình đưa hạt mắc ca từ sản phẩm thu hoạch tại vườn thành sản phẩm có thương hiệu, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng cao hơn. HTX đồng thời tiếp tục định hướng mở rộng khu ươm giống, hoàn thiện khu chế biến và nghiên cứu phát triển thêm sản phẩm dầu mắc ca. Với chị Dung, chế biến không có nghĩa mọi hộ dân đều phải đầu tư máy móc hay tự làm sản phẩm riêng. Điều quan trọng là người trồng biết sản phẩm của mình sẽ đi đâu, thị trường cần chất lượng như thế nào để điều chỉnh ngay từ khâu sản xuất. Khi người trồng, HTX và đơn vị tiêu thụ được kết nối, giá trị của hạt mắc ca không chỉ nằm ở năng suất ngoài vườn mà còn được tạo thêm qua thu mua, sơ chế, chế biến và thị trường. Trên vùng đất từng cưu mang mình Những năm đầu đưa hai con đến Quảng Trực, khi chưa có đất sản xuất, chính bà con địa phương đã cho chị Dung mượn đất trồng mì, trồng khoai và giúp ba mẹ con vượt qua giai đoạn khó khăn. Gần hai mươi năm sau, khi cuộc sống đã ổn định hơn, chị lại cùng những người dân nơi đây gây dựng sinh kế trên chính vùng đất từng cưu mang mình. Thông qua HTX, chị cùng các thành viên kết nối người dân tham gia sản xuất, tiếp cận kỹ thuật và tiêu thụ nông sản, trong đó có các hộ đồng bào dân tộc thiểu số và hộ còn khó khăn. Việc 15 trong số 22 lao động hiện làm việc tại HTX là người dân tộc thiểu số, cùng những trường hợp như gia đình chị Thị Nhiên từng bước ổn định cuộc sống sau khi thoát nghèo, cho thấy giá trị của liên kết không chỉ dừng ở sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Ngoài sản xuất, HTX đã vận động nguồn lực hỗ trợ 40 cột đèn năng lượng mặt trời, trị giá khoảng 48 triệu đồng để thắp sáng khu vực vùng biên; đồng thời kết nối hỗ trợ người dân, học sinh khi gặp khó khăn do thiên tai. Với chị Dung, đó cũng là cách chia sẻ lại với nơi từng giúp ba mẹ con chị trong những ngày đầu lập nghiệp. Nhìn lại chặng đường ấy, 120 cây mắc ca được hỗ trợ năm 2012 chỉ là điểm khởi đầu. Từ cơ hội ban đầu, chị Dung đã đi tiếp bằng cách của mình: Làm chưa được thì tìm nguyên nhân, chưa biết thì học thêm, một hộ làm riêng lẻ gặp khó thì liên kết với những hộ khác. Từ người từng được hỗ trợ để vượt qua khó khăn, hôm nay chị cùng các thành viên HTX đang tạo thêm sinh kế, việc làm và đầu ra cho nông sản trên chính vùng đất từng cưu mang mình.  Nguyễn Thắm - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Giữa những đồi đất đỏ bazan màu mỡ của xã Đam Rông 2, ông Nguyễn Văn Tòng (sinh năm 1981), ở thôn Bằng Lăng, đang từng ngày chăm sóc vườn sầu riêng xanh tốt của gia đình mình. Ít ai biết rằng, để có được thành quả như hôm nay, ông đã trải qua một hành trình dài với nhiều trăn trở, quyết định táo bạo và sự kiên trì bền bỉ trên con đường làm giàu từ nông nghiệp. Ông Nguyễn Văn Tòng (áo xanh lá cây) chia sẻ vườn sầu riêng của gia đình Trước khi chuyển đổi sang trồng cây sầu riêng, gia đình ông Tòng đã trồng nhãn. Nhưng đến năm 2017, khi nhận thấy cây nhãn không còn mang lại hiệu quả kinh tế như mong muốn, trong khi nhu cầu thị trường đối với sầu riêng ngày càng tăng cao, ông Tòng quyết định chuyển đổi toàn bộ diện tích cây nhãn sang trồng sầu riêng giống Dona. Đây là quyết định không hề dễ dàng, bởi thời điểm đó, nhiều người dân địa phương vẫn còn dè dặt trước loại cây trồng mới đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian kiến thiết cơ bản kéo dài và kỹ thuật chăm sóc khắt khe. Những ngày đầu, do thiếu kinh nghiệm và nguồn vốn đầu tư, ông gặp không ít trở ngại. Tuy nhiên, với tinh thần ham học hỏi, ông đã không ngừng tìm tòi, tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật và mạnh dạn áp dụng những tiến bộ khoa học vào sản xuất. Nhờ đó, 1,5 ha sầu riêng của gia đình ngày càng phát triển ổn định, cho năng suất và chất lượng cao. Hiện nay, vườn sầu riêng của ông đạt sản lượng khoảng 30 tấn quả mỗi năm. Với giá bán trung bình 50.000 – 60.000 đồng/kg, doanh thu đạt khoảng 1,5 tỷ đồng/năm. Sau khi trừ các chi phí đầu tư, chăm sóc và nhân công, gia đình ông thu về lợi nhuận khoảng 800 triệu đồng/năm. Ông Tòng còn là một trong những nông dân tiên phong ứng dụng công nghệ vào canh tác. Để giảm sức lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất, ông sử dụng máy bay không người lái trong phun thuốc bảo vệ thực vật. Máy bay không người lái được UBND xã Đam Rông 2 bàn giao từ mô hình cơ giới hóa (máy bay không người lái DJI AGRAS T70P) cho Tổ hợp tác Sầu riêng Đạ Tồn tại thôn Bằng Lăng, với diện tích 23,8ha. Tổng kinh phí thực hiện mô hình là hơn 431 triệu đồng. Trong đó, kinh phí từ ngân sách nhà nước hỗ trợ 50%, phần còn lại do Tổ hợp tác đối ứng (ông Nguyễn Văn Tòng là thành viên Tổ hợp tác). Việc cơ giới hóa không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần nâng cao độ chính xác trong chăm sóc cây trồng. Đồng thời, việc ứng dụng máy bay không người lái giúp hạn chế tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật trong quá trình phun, qua đó góp phần bảo đảm an toàn cho người sản xuất. Hiện gia đình ông duy trì một lao động thường xuyên và tạo việc làm thời vụ cho từ 9 - 10 lao động địa phương trong mỗi mùa thu hoạch, góp phần tăng thu nhập cho người dân trên địa bàn. Ông Nguyễn Văn Tòng ứng dụng máy bay không người lái phun thuốc vườn sầu riêng Song song với phát triển sầu riêng, ông Tòng tiếp tục đầu tư thêm 1,5 ha cà phê. Sau hai năm chăm sóc, cà phê bắt đầu cho thu bói trong năm nay và được kỳ vọng trở thành nguồn thu nhập ổn định trong những năm tới. Không chỉ chú trọng năng suất, ông còn đặc biệt quan tâm đến chất lượng và tính bền vững trong sản xuất. Hiện vườn sầu riêng của gia đình đã được cấp chứng nhận VietGAP, tạo điều kiện thuận lợi trong việc nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Trong thời gian tới, ông tiếp tục hoàn thiện các điều kiện cần thiết để được cấp mã số vùng trồng, hướng đến đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Không chỉ làm kinh tế giỏi, ông Tòng còn là người sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm sản xuất cho các hộ nông dân trong vùng. Từ kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến xử lý ra hoa đồng loạt, ông luôn nhiệt tình hướng dẫn, hỗ trợ những người có nhu cầu học hỏi. Khi được hỏi về thành công, ông chỉ cười hiền: “Làm nông thì phải thương đất, hiểu cây. Cây không phụ mình nếu mình không phụ đất.” Theo ông Trần Tấn Hưng - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Đam Rông 2, cho biết: “Gia đình ông Nguyễn Văn Tòng là một trong những hộ tiên phong trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng và ứng dụng cơ giới hóa (máy bay không người lái phun thuốc BVTV, phân bón lá) vào sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Ông không chỉ làm giàu cho gia đình mà còn lan tỏa tinh thần nông dân thời đại mới - dám nghĩ, dám làm, dám khác biệt”. Từ việc mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, chủ động học hỏi và ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất, ông Nguyễn Văn Tòng từng bước nâng cao hiệu quả kinh tế trên diện tích canh tác của gia đình, đồng thời ông cũng trở thành tấm gương tiêu biểu trong phong trào nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi tại xã Đam Rông 2. Mô hình không chỉ góp phần nâng cao thu nhập, tạo việc làm cho lao động địa phương mà còn cho thấy hiệu quả của việc sản xuất theo hướng ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, nâng cao chất lượng và từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường. Huyền Vũ - Trung tâm DVTH xã Đam Rông 2  

Từ những chuyến khám phá núi rừng Tây Nguyên, anh Ngô Minh Hưng ở xã Hòa Ninh, tỉnh Lâm Đồng, dần bén duyên với các loài lan rừng. Niềm đam mê ấy thôi thúc anh mạnh dạn chuyển đổi đất trồng cà phê sang phát triển mô hình trồng lan. Bằng sự kiên trì, đầu tư bài bản và không ngừng tích lũy kinh nghiệm, anh từng bước biến thú chơi thành hướng sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế cao. Bén duyên với lan rừng từ những chuyến đi rừng Giai đoạn 2010 - 2012, anh Hưng thường xuyên cùng bạn bè khám phá những cánh rừng ở khu vực Tây Nguyên. Qua mỗi chuyến đi, vẻ đẹp mộc mạc, đa dạng và sức sống bền bỉ của những loài lan rừng dần để lại trong anh niềm yêu thích đặc biệt. Từ việc sưu tầm, chăm sóc, anh Hưng bắt đầu tìm hiểu cách thuần dưỡng, nhân giống và đưa lan rừng vào sản xuất. Năm 2013, nhận thấy nhu cầu thị trường ngày càng tăng, anh quyết định chuyển đổi 500m² đất trồng cà phê sang xây dựng nhà lưới trồng lan. Đây là quyết định khá mạo hiểm, vì tại thời điểm đó mô hình trồng lan vẫn còn khá mới, trong khi vốn đầu tư ban đầu tương đối lớn. Để có kinh phí xây dựng vườn, anh bắt đầu vay mượn ở nhiều nơi, đầu tư ban đầu gần 200 triệu đồng để thực hiện đam mê của mình.“Lúc đầu cũng lo lắm, vì số tiền đầu tư khá lớn nhưng đã yêu thích lan và xác định làm lâu dài nên phải đầu tư cho bài bản ngay từ đầu”, anh Hưng chia sẻ. Đầu tư bài bản, chăm cây theo đặc tính từng loài Xác định làm lan theo hướng lâu dài, anh Hưng đã dành nhiều thời gian tìm hiểu đặc điểm sinh trưởng của từng giống, đồng thời chủ động học hỏi từ những người trồng lan có kinh nghiệm. Nguồn giống ban đầu được anh nhập từ các nhà vườn ở khu vực miền Trung, Tây Nguyên. Khu vực trồng được thiết kế phù hợp với đặc tính sinh trưởng của lan, từ hệ thống trụ chắc chắn, giàn treo đến lưới che giúp cản nắng, che gió, làm mát và tạo độ thông thoáng cho vườn. Bên dưới, anh phủ màng nông nghiệp trên nền đất để kiểm soát độ ẩm, hạn chế cỏ dại và giảm nguy cơ phát sinh sâu bệnh. Theo anh Hưng, lan rừng có sức sống khá tốt, nhưng để cây sinh trưởng khỏe, cho hoa đẹp và ổn định thì người trồng phải hiểu rõ đặc tính của từng giống. Mỗi giống lan có đặc tính sinh trưởng riêng, vì vậy anh Hưng phân chia khu vực trồng hợp lý, điều chỉnh ánh sáng, độ ẩm và độ thông thoáng phù hợp để cây sinh trưởng tốt và phát triển ổn định. Đối với những giống lan ưa sáng, thân thòng, anh Hưng bố trí ở vị trí cao để cây đón được lượng ánh sáng cần thiết. Những giống có thân đứng được sắp xếp ở khu vực thấp hơn, vừa phù hợp với đặc tính sinh trưởng, vừa giúp tận dụng hiệu quả không gian, nâng cao mật độ cây trên cùng diện tích. “Muốn cây phát triển tốt thì trước hết phải hiểu cây. Mỗi loại lan có một đặc tính riêng, mình phải dựa vào đó để chăm sóc và bố trí vị trí phù hợp”, anh Hưng cho hay. Anh Ngô Minh Hưng đang kiểm tra, chăm sóc vườn lan của gia đình Nhờ phương pháp chăm sóc phù hợp, vườn của anh Hưng không ngừng phát triển cả về quy mô lẫn chủng loại. Từ diện tích 500m² ban đầu, đến nay vườn lan đã được mở rộng lên gần 10.000m², với hàng chục ngàn chậu lan các loại, cùng nhiều loài giống khác nhau như: Long tu, đuôi chồn, Denro, giả hạc… Trong đó, có nhiều loài có giá trị kinh tế cao, được thị trường ưa chuộng và mang lại nguồn thu đáng kể cho gia đình. Kinh nghiệm quý từ những lần thất bại Trong quá trình phát triển mô hình, anh Hưng nhận thấy chất lượng nguồn giống và công tác phòng, trừ dịch bệnh là những yếu tố then chốt, quyết định sự thành công của vườn lan. Thực tế sản xuất cho thấy, không phải lô giống nào mua về cũng đạt chất lượng. Có những trường hợp cây xuất hiện dấu hiệu nhiễm bệnh, dù đã bỏ vốn đầu tư, anh vẫn phải chấp nhận loại bỏ, thậm chí hủy cả lô giống để tránh mầm bệnh lây lan sang những cây khỏe mạnh. Những lần thất bại như vậy trở thành bài học thực tế để anh từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn giống bên ngoài, anh đầu tư thêm khoảng 700m² nhà lồng làm khu vực vườn ươm và nhân giống. Vườn ươm cũng được anh đầu tư hệ thống béc phun mưa tự động giúp điều chỉnh lượng nước phù hợp, duy trì độ ẩm cần thiết, giảm công chăm sóc và tạo điều kiện để cây sinh trưởng ổn định. Những cây sinh trưởng khỏe, đạt chất lượng và sạch bệnh được anh lựa chọn để giữ lại làm cây giống. Việc chủ động nhân giống giúp giảm chi phí đầu vào, đồng thời kiểm soát tốt hơn chất lượng cây trước khi đưa vào sản xuất. Anh Ngô Minh Hưng kiểm tra sinh trưởng, chất lượng cây lan giống trong vườn Đây cũng là bước chuyển quan trọng, giúp mô hình trồng lan của anh Hưng từng bước chủ động về nguồn giống, giảm rủi ro và hướng đến sản xuất ổn định, bền vững hơn. Thu nhập hàng tỷ đồng từ những giò lan rừng Sau nhiều năm gây dựng, khu vườn nhỏ ngày nào đã trở thành vườn lan rộng gần 10.000m². Mỗi năm, vườn cung cấp khoảng 3.000 - 5.000 chậu lan các loại ra thị trường. Nhờ cây giống được kiểm soát tốt, quy trình chăm sóc ngày càng hoàn thiện và chất lượng lan ổn định, hiệu quả kinh tế từ mô hình ngày càng được nâng lên. Có năm lợi nhuận từ vườn lan đạt gần 02 tỷ đồng. Không chỉ mang lại nguồn thu nhập cao cho gia đình, vườn lan còn tạo việc làm cho một số lao động tại địa phương, góp phần đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp và nâng cao giá trị trên diện tích đất canh tác. Mạnh dạn chuyển đổi, đem lại hiệu quả kinh tế cao Nhìn lại chặng đường hơn 10 năm gắn bó với lan rừng, anh Hưng cho rằng, điều quan trọng nhất để thành công là phải kiên trì và chịu khó học hỏi. Từ những kiến thức ban đầu còn ít ỏi, anh vừa làm vừa rút kinh nghiệm, quan sát sự phát triển của cây để điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp. Mô hình trồng lan rừng của anh Ngô Minh Hưng là một minh chứng cho việc mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, lựa chọn hướng đi phù hợp và đầu tư bài bản, hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao. Bắt đầu từ niềm đam mê với loài hoa của núi rừng, anh Hưng đã từng bước biến sở thích thành sinh kế, biến khu vườn nhỏ thành mô hình sản xuất quy mô. Câu chuyện của anh không chỉ thể hiện tinh thần dám nghĩ, dám làm của người nông dân thế hệ mới, mà còn mở ra hướng đi đầy triển vọng cho ngành nông nghiệp giá trị cao tại địa phương.   Ngọc Ánh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Trong những năm gần đây, chăn nuôi bò thịt theo hướng hàng hóa đang trở thành một trong những hướng phát triển kinh tế hiệu quả của nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng. Tại xã Cát Tiên 2, mô hình vỗ béo bò thịt của hộ ông Nguyễn Văn Hội, ở thôn Phước Cát là một điển hình tiêu biểu, góp phần nâng cao giá trị ngành chăn nuôi, tạo việc làm và tăng thu nhập bền vững cho người dân. Mô hình vỗ béo bò thịt của hộ ông Nguyễn Văn Hội, ở thôn Phước Cát, xã Cát Tiên 2, tỉnh Lâm Đồng Nhận thấy nhu cầu tiêu thụ thịt bò chất lượng cao ngày càng tăng, ông Nguyễn Văn Hội đã mạnh dạn đầu tư phát triển chăn nuôi bò thịt theo hướng tập trung, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào toàn bộ quy trình chăn nuôi. Hiện nay, trang trại của gia đình ông duy trì thường xuyên khoảng 170 con bò thịt vỗ béo, trở thành một trong những cơ sở chăn nuôi có quy mô lớn trên địa bàn xã. Để chủ động nguồn thức ăn, gia đình ông đầu tư trồng hơn 03 ha giống cỏ VA06, đồng thời tận dụng phụ phẩm nông nghiệp như bắp, thân cây ngô, rơm khô kết hợp với thức ăn tinh để xây dựng khẩu phần dinh dưỡng hợp lý cho từng giai đoạn phát triển của đàn bò. Việc chủ động nguồn thức ăn không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, mà còn tạo điều kiện kiểm soát dinh dưỡng tối ưu, thúc đẩy vật nuôi tăng trọng nhanh và nâng cao chất lượng thịt. Ông Nguyễn Văn Hội chia sẻ: Tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật do ngành Nông nghiệp tổ chức đã giúp tôi nắm vững kỹ thuật cải tạo chuồng trại, phối trộn thức ăn, chăm sóc, phòng trị bệnh và vỗ béo đàn bò. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật, đàn bò phát triển khỏe mạnh, tăng trọng tốt và đầu ra luôn ổn định. Song song với việc áp dụng kỹ thuật chăm sóc khoa học, trang trại còn chú trọng công tác vệ sinh thú y, tiêm phòng đầy đủ, tẩy ký sinh trùng định kỳ và xử lý chất thải theo đúng quy định, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Một trong những yếu tố quyết định thành công của mô hình là xây dựng được chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định với các đầu mối thu mua tại Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực Đông Nam Bộ. Nhờ vậy, sản phẩm bò thịt luôn có đầu ra thuận lợi, hạn chế rủi ro về giá cả và thị trường. Bên cạnh nguồn thu từ việc bán bò thịt, gia đình ông Nguyễn Văn Hội còn tận dụng toàn bộ lượng phân để cung cấp cho các cơ sở sản xuất phân hữu cơ và các hộ dân trong khu vực. Nguồn thu từ 35 - 40 triệu đồng/năm từ bán phân bò góp phần bù đắp chi phí vận hành trang trại, nâng cao hiệu quả kinh tế cho gia đình. Sau khi trừ toàn bộ chi phí đầu tư con giống, thức ăn, thuốc thú y, nhân công và các chi phí sản xuất khác, mô hình chăn nuôi bò thịt vỗ béo của gia đình ông Nguyễn Văn Hội mang lại lợi nhuận gần 2 tỷ đồng/năm. Đây là kết quả cho thấy hiệu quả rõ nét của việc chuyển từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết. Thời gian tới, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Cát Tiên 2 sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn tăng cường chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, tổ chức tập huấn, hỗ trợ người dân phát triển chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng các chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững. Mô hình vỗ béo bò thịt của hộ ông Nguyễn Văn Hội là minh chứng cho hiệu quả của việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi bò thịt, không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho gia đình mà còn tạo việc làm tại địa phương, thúc đẩy phát triển chăn nuôi theo hướng bền vững. Đây là hướng phát triển sản xuất tiêu biểu cần được tiếp tục tuyên truyền, nhân rộng nhằm thực hiện mục tiêu tái cơ cấu ngành chăn nuôi, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển nông nghiệp bền vững trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.   Võ Trung Linh - Trung tâm DVTH xã Cát Tiên 2

Vùng đất Nam Ban Lâm Hà với cây trồng chủ lực là cây cà phê và các mô hình du lịch canh nông, mô hình nuôi dế kết hợp phục vụ khách tham quan trải nghiệm của anh Lưu Văn Châm, thôn 2 Mê Linh, xã Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng đang mang lại hiệu quả kinh tế ổn định. Từ quy mô nhỏ nhằm tăng thu nhập cho gia đình, đến nay trang trại nuôi dế của anh Châm đã trở thành địa chỉ được nhiều nông dân, du khách và thanh niên khởi nghiệp tìm đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm. Sinh ra và lớn lên trong gia đình làm nông, anh Lưu Văn Châm từng nhiều năm gắn bó với ruộng đồng, tuy nhiên thu nhập không mấy ổn định khiến anh luôn trăn trở tìm hướng đi mới. Trong một lần tìm hiểu các mô hình chăn nuôi đặc sản, anh nhận thấy dế là vật nuôi có nhiều ưu điểm như vốn đầu tư thấp, ít dịch bệnh, thời gian quay vòng nhanh và nhu cầu thị trường ngày càng tăng.  Những năm đầu tiên, anh chỉ nuôi thử nghiệm vài thùng xốp dế giống thương phẩm từ một người anh. Nhờ chịu khó học hỏi kỹ thuật, tìm hiểu đặc tính sinh trưởng của loài dế, đàn dế phát triển tốt, đầu ra thuận lợi. Thành công bước đầu đã tiếp thêm động lực để anh mở rộng quy mô chuồng trại, đến nay gia đình anh đã phát triển và cải tạo thành một trang trại nuôi dế với diện tích hơn 2.000 m2, gồm nhiều chuồng nuôi bằng bê tông kiên cố. Anh Châm chia sẻ: "Tôi nhận thấy con dế rất phù hợp với điều kiện khí hậu ở địa phương. Thức ăn chủ yếu là các loại rau, cỏ, bắp và phụ phẩm nông nghiệp nên chi phí thấp. Quan trọng nhất là phải đảm bảo chuồng trại thông thoáng và quản lý tốt nhiệt độ. Con dế tuy nhỏ nhưng nếu chăm sóc đúng kỹ thuật thì hiệu quả kinh tế khá tốt. Hiện nay, mỗi tháng trang trại cho thu khoảng 100 kg dế thương phẩm, với giá bán khoảng 130.000 - 180.000 đồng/kg, sau khi trừ các khoản chi phí thức ăn, con giống và điện nước, gia đình tôi thu lãi khoảng từ 10 - 12 triệu đồng/tháng, bán cho các nhà hàng, quán ăn tại khu vực Lâm Hà và các phường khu vực Đà Lạt. Ngoài ra, anh Châm còn cho ấp trứng dế để bán dế giống với giá bán dao động 300.000 - 500.000 đồng/kg”.   Khu nuôi dế được bố trí thành nhiều ô chuồng riêng biệt phục vụ nuôi sinh sản, nuôi giống và nuôi thương phẩm. Theo anh Châm, dế có vòng đời ngắn, chỉ sau khoảng 40 - 45 ngày có thể xuất bán. Nhờ quay vòng nhanh nên mỗi năm có thể nuôi nhiều lứa liên tục. Sản phẩm được cung cấp cho các nhà hàng, quán ăn đặc sản và khách du lịch. Ngoài việc bán dế, gia đình anh còn hỗ trợ kỹ thuật cho những hộ có nhu cầu phát triển mô hình nuôi dế tại địa phương. Không dừng lại ở việc bán dế thương phẩm, anh Châm tiếp tục tìm hướng nâng cao giá trị sản phẩm bằng cách chế biến các món ăn đặc sản phục vụ thực khách. Nhận thấy nhiều du khách đến tham quan, du lịch trên địa bàn có nhu cầu thưởng thức các món ăn mới lạ, anh đã mở quán ăn gia đình ngay tại địa phương với nhiền món ăn được chế biến từ dế để du khách trải nghiệm. Với nguồn dế sẵn có, gia đình anh Châm luôn chủ động được nguồn nguyên liệu phục vụ du khách, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Nhờ đó, hoạt động kinh doanh ngày càng ổn định, lượng khách quen tăng dần qua từng năm. “Tôi muốn biến sản phẩm mình làm ra thành món ăn đặc sản địa phương. Khi khách đến thưởng thức và cảm thấy ngon, họ sẽ nhớ đến vùng đất Nam Ban Lâm Hà, nhớ đến nghề nuôi dế của người dân nơi đây”, anh Châm tâm sự. Hiện nay, nhiều người dân trong và ngoài địa phương đã tìm đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm nuôi dế từ gia đình anh. Không ít thanh niên nông thôn cũng xem đây là mô hình để phát triển kinh tế trên chính quê hương mình. Trong bối cảnh ngành Nông nghiệp đang khuyến khích đa dạng hóa sinh kế và nâng cao giá trị sản phẩm, mô hình nuôi dế kết hợp kinh doanh, du lịch trải nghiệm phục vụ khách du lịch của anh Lưu Văn Châm là minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người nông dân thời kỳ mới. Điểm mới của mô hình không chỉ nằm ở hiệu quả chăn nuôi mà còn ở khả năng kết hợp với hoạt động du lịch trải nghiệm. Mê Linh từ lâu đã là điểm đến được nhiều du khách lựa chọn khi tham quan khu vực Lâm Hà. Nắm bắt lợi thế này, anh Châm mở cửa trang trại để đón khách tham quan quy trình nuôi dế, tìm hiểu tập tính sinh trưởng cũng như thưởng thức các món ăn chế biến từ dế, tham quan hầm nấu rượu, hầm ủ rượu dười lòng đất kiên cố và khá mới lạ. Nhiều du khách, đặc biệt là khách nước ngoài, tỏ ra thích thú khi tận mắt chứng kiến quy trình chăn nuôi một loại côn trùng đặc sản khá độc đáo. Mô hình kết hợp sản xuất và du lịch tương tự đã xuất hiện ở khu vực Mê Linh nhiều năm qua và trở thành điểm tham quan hấp dẫn đối với du khách. Theo anh Châm, lượng khách đến tham quan tăng dần qua từng năm. Đây không chỉ là nguồn thu lớn mà còn là cơ hội quảng bá sản phẩm địa phương đến với người tiêu dùng. Từ mô hình nuôi dế kết hợp du lịch trải nghiệm, anh Lưu Văn Châm không chỉ tạo dựng được sinh kế bền vững cho gia đình mà còn góp phần quảng bá hình ảnh nông nghiệp địa phương. Thành công của anh Châm là minh chứng cho thấy, khi người nông dân biết phát huy lợi thế sẵn có, mạnh dạn đổi mới tư duy sản xuất và gắn nông nghiệp với dịch vụ, du lịch, thì những mô hình tưởng chừng nhỏ bé cũng có thể tạo nên giá trị lớn, mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả và bền vững cho vùng nông thôn Lâm Đồng. Hoàng Minh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Từ nỗi trăn trở trước điệp khúc “được mùa mất giá” kéo dài nhiều năm với các loại rau truyền thống, ông Hồ Đức (thôn Kinh tế mới Châu Sơn, xã D’ran) đã quyết định chuyển hướng sang mô hình canh tác chanh dây vàng ngọt ứng dụng công nghệ cao. Sự chuyển đổi ấy không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội mà còn góp phần mở ra hướng đi bền vững cho nông sản địa phương trên thị trường xuất khẩu. Thôn Kinh tế mới Châu Sơn từ lâu được xem là vùng chuyên canh rau màu trọng điểm của địa phương. Tuy nhiên, giá nông sản bấp bênh, phụ thuộc lớn vào thương lái khiến thu nhập của người dân thiếu ổn định. Trước thực tế đó, cuối năm 2023, ông Hồ Đức quyết định chuyển đổi toàn bộ 5 ha diện tích trồng rau, cà chua,… sang canh tác chanh dây vàng ngọt trong nhà lưới nhằm hướng đến loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn và tạo đầu ra ổn định. Ông Hồ Đức chăm sóc vườn chanh dây chuẩn bị cho thu hoạch Chanh dây vàng ngọt là loại trái cây có vị ngọt thanh, hương thơm đặc trưng, phù hợp với phân khúc thị trường cao cấp và nhu cầu xuất khẩu. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang loại cây trồng này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn. Để tạo môi trường sinh trưởng tối ưu cho cây, gia đình ông Đức đã đầu tư đồng bộ hệ thống nhà lưới, giàn leo, lên luống kết hợp phủ bạt và lắp đặt công nghệ tưới nhỏ giọt với tổng chi phí khoảng 470 triệu đồng/ha. Vườn được trồng với mật độ khoảng 4.500 cây/ha, khoảng cách là 1,5 m x 1,5 m. Thay vì làm giàn ngang theo phương pháp truyền thống, ông Đức áp dụng kỹ thuật giàn chữ T cho dây thả tự do, cách mặt đất khoảng 60 cm. Cách làm này giúp vườn cây thông thoáng, hạn chế nấm bệnh, đồng thời giúp quả đón nắng đồng đều, tạo màu sắc đẹp. Bên cạnh việc tối ưu điều kiện ánh sáng, ông Đức đặc biệt chú trọng công tác phòng trừ dịch bệnh. Một số bệnh phổ biến như thối quả, thán thư… có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm, thay vì phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật khi dịch bệnh bùng phát, ông lựa chọn giải pháp phòng bệnh từ sớm thông qua hệ thống nhà lưới cùng quy trình kiểm soát độ ẩm, dinh dưỡng bằng công nghệ tưới nhỏ giọt. Dù giá giống khá cao 35.000 đồng/cây và chi phí đầu tư ban đầu lớn, nhưng đổi lại chu kỳ khai thác kéo dài tới 03 năm nếu chăm sóc đúng kỹ thuật. Để kéo dài chu kỳ khai thác, 01 dây chanh leo chỉ để 06 - 07 trái, sau khi thu hoạch xong cắt bỏ đoạn dây đã cho trái để tạo lại mầm mới và tiếp tục chăm sóc cho thu hoạch lứa tiếp theo. Ông Đức chia sẻ: “Khâu chăm sóc quyết định rất lớn đến năng suất và chất lượng trái. Nếu làm không đúng kỹ thuật thì cây dễ suy, trái không đồng đều, ảnh hưởng đến tiêu chuẩn xuất khẩu”. Mô hình canh tác của ông Hồ Đức ưu tiên sử dụng phân chuồng và phân vi sinh, đồng thời hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật hóa học nhằm hướng tới sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững. Nhờ quy trình canh tác nghiêm ngặt, sản phẩm chanh dây vàng ngọt đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường khó tính và hiện đã có mặt tại các thị trường như Trung Đông, châu Âu và Thái Lan… Sau khi thu hoạch, sản phẩm được thu gom, phân loại ngay tại kho trước khi xuất bán. Trong đó, chanh dây loại 1 có giá dao động từ 50.000 - 60.000 đồng/kg, loại 2 từ 30.000 - 40.000 đồng/kg. Với năng suất bình quân đạt khoảng 60 - 80 tấn/ha/năm, trên tổng diện tích 5 ha trồng thuần, sau khi trừ các khoản chi phí vận hành, nhân công, hao hụt hàng quả tươi và khấu hao đầu tư, mô hình mang lại lợi nhuận hơn 6 - 7 tỷ đồng/năm. Sản phẩm chanh dây vàng ngọt bảo quản kho lạnh để xuất khẩu Hiệu quả kinh tế từ mô hình chanh dây vàng ngọt không chỉ mở ra hướng đi mới cho phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại địa phương mà còn cho thấy tiềm năng lớn của việc sản xuất nông sản theo hướng chất lượng cao, phục vụ xuất khẩu. Không dừng lại ở quy mô sản xuất của gia đình, ông Hồ Đức còn liên kết với 50 hộ dân/45 ha trong và ngoài tỉnh với sản lượng 150 - 200 tấn quả tươi/năm để xây dựng vùng nguyên liệu chanh dây vàng phục vụ thị trường xuất khẩu. Ông hỗ trợ cây giống, chia sẻ kỹ thuật canh tác và cam kết bao tiêu sản phẩm với mức giá ổn định, không thấp hơn 20.000 đồng/kg. Mô hình liên kết sản xuất này đã tạo điều kiện để nhiều hộ nông dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từng bước thay đổi tư duy từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi giá trị. Qua đó, người trồng chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất và đầu ra sản phẩm, hạn chế tình trạng phụ thuộc vào thương lái như trước đây. Ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Đại diện Hội Nông dân xã D’ran nhận định: “Trong bối cảnh ngành Nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi theo hướng chất lượng cao, thích ứng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng, mô hình của ông Hồ Đức là minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người nông dân hiện đại. Đây cũng là hướng đi mở ra nhiều kỳ vọng về một nền nông nghiệp hiệu quả, bền vững và gắn với thị trường xuất khẩu”. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, mô hình chanh dây vàng ngọt còn góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng an toàn, giảm sử dụng hóa chất và nâng cao giá trị nông sản địa phương. Từ mô hình của gia đình ông Hồ Đức cho thấy, việc chuyển đổi cây trồng theo nhu cầu thị trường, gắn với tiêu chuẩn xuất khẩu và liên kết tiêu thụ đang là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành nông nghiệp cần nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Trúc Quỳnh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Xã Lương Sơn là địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) sinh sống. Với điều kiện tự nhiên đồi núi đan xen, đất đá nhiều, lượng mưa ít từng là thách thức cho cho người đồng bào DTTS trong sản xuất nông nghiệp và ổn định sinh kế. Tuy nhiên, với sự quan tâm của các cấp, ngành, địa phương áp dụng hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế người đồng bào DTTS như đầu tư đường giao thông, hệ thống thủy lợi… và chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cũng như từng bước áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật, nơi đây đã và đang phát triển trồng cây ăn quả là cây trồng chủ lực mang lại thu nhập chính và ổn định cho người dân. Đến với xã Lương Sơn những tháng đầu năm 2026, chúng tôi thấy nơi đây phủ kín màu xanh của những vườn cây ăn quả đang vào vụ thu hoạch như mít, xoài, điều… Ghé thăm vườn của anh Hoàng Văn Nhật - người dân tộc Nùng đang chăm sóc vườn xoài, vườn mít. Gia đình anh Nhật hiện có trên 6 ha đất vườn, trước đây chỉ trồng cây ngắn ngày như bắp, đậu, khoai, sắn là chủ yếu. Cách đây khoảng 10 năm, anh không rời khỏi quê đi làm công nhân như bao bạn bè khác mà anh mạnh dạn ở lại làm nông nghiệp. Ban đầu, anh trồng 03 ha xoài ghép Cát Hoà Lộc và một số cây ghép xoài Úc. Đây là những giống xoài có đặc tính như thịt trái nhiều, ngọt, thơm, vỏ dày phù hợp cho việc đóng gói vận chuyển hàng đi xa. Tháng ngày miệt mài chăm bón, cây và đất không phụ công người, sau gần 03 năm chăm sóc (làm cỏ, bón phân, tưới nước) kết hợp trồng xen cây ngắn ngày để cải thiện thu nhập, rồi cũng đến ngày cây xoài đơm hoa kết quả. Thế nhưng vụ xoài đầu tiên, giá bán không như ý, dễ gây nản lòng. Nhưng nghĩ đến những tháng ngày bỏ công chăm bón trước đây, anh Nhật hy vọng vào những vụ quả mùa sau có khởi sắc hơn. Dần dần giá bán hàng năm tăng lên đã tạo động lực cho anh đầu tư chăm sóc, áp dụng khoa học kỹ thuật như xiết nước, xiết vỏ thân ở gốc để kích thích xoài ra hoa theo ý muốn. Anh Hoàng Văn Nhật bên mô hình trồng mít ruột đỏ theo hướng hữu cơ Việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác đều được anh Nhật ghi chép rất cẩn thận để đúc rút kinh nghiệm qua từng năm chăm sóc, giúp cho vườn cây ngày càng đạt năng suất, chất lượng cao. Ngoài ra, anh còn đi học hỏi thêm nhiều nơi cách chăm sóc, tác động kỹ thuật để điều khiển cây ra hoa, làm quả từ các nhà vườn khác trong vùng. Từ đó, đúc rút kiến thức thực hành cho riêng mình để áp dụng vào sản xuất trên vườn cây của chính gia đình anh. Từ những đam mê nghề làm vườn kết hợp với sự ham học hỏi, tỷ mỉ trong việc chăm sóc mà vườn xoài của gia đình anh năm nào quả cũng sai nặng trĩu cành. Năm 2025, với diện tích 03 ha xoài Cát Hoà Lộc, xoài Úc. anh thu hoạch được 40 tấn quả, mang lại nguồn thu nhập 380 triệu đồng (giá bán tại vườn 9.500 đồng/kg), sau khi trừ chi phí sản xuất khoảng 100 triệu đồng, lợi nhuận anh thu được 280 triệu đồng/03 ha. Hiện tại, vườn xoài của anh đang ra hoa tượng quả cho vụ mới. Trong thời tiết thuận lợi, anh Nhật hi vọng vụ thu hoạch năm nay được giá mang lại nguồn thu nhập cao hơn năm cũ cho gia đình anh. Ngoài cây xoài, năm 2024 anh Nhật mạnh dạn trồng thêm 1 ha mít ruột đỏ (khoảng 500 cây). Hiện vườn mít đã bắt đầu cho thu bói, thương lái đến tận vườn thu mua với giá khoảng 44.000 đồng/kg. Đến nay, diện tích vườn cây ăn quả của gia đình cơ bản được phủ kín, gồm 3 ha xoài Cát Hòa Lộc, xoài Úc và 2 ha mít ruột đỏ; trong đó 01 ha mít đang cho thu hoạch trái bói, 01 ha mới trồng năm thứ nhất. Anh Hoàng Văn Nhật cho biết: Nếu giá mít ruột đỏ duy trì giá như hiện tại, anh sẽ trồng thêm để có sản lượng đủ những chuyến xe cho thương lái vào tận vườn thu mua. Chính nhờ sự cần cù trong lao động mà câu nói của người xưa vẫn có ý nghĩa trong làm nông nghiệp: “Thứ nhất canh trì, thứ nhì canh viên, thứ ba canh điền”. Hiện nay, anh Nhật đã làm thủ tục cấp giấy chứng nhận VietGAP cho toàn bộ diện tích vườn xoài. Thời gian tới, khi cây mít cho thu hoạch ổn định anh làm thủ tục để được cấp giấy chứng nhận VietGAP cho vườn mít của mình.  Nhờ nỗ lực lao động và niềm đam mê với nông nghiệp, nhiều hộ nông dân đồng bào dân tộc thiểu số đã vươn lên làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương, góp phần nâng cao thu nhập và từng bước thay đổi tập quán sản xuất. Trong thời gian tới, để phát triển cây ăn quả vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần tập trung sản xuất theo hướng nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, bên cạnh đó, là đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường tiêu thụ, hướng đến sản xuất bền vững. (Bà con nông dân có nhu cầu tham quan, học tập mô hình của anh Hoàng Văn Nhật ở xã Lương Sơn, tỉnh Lâm Đồng. Số điện thoại: 0386847557).    Hồ Bình - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Làng trồng nấm mèo tại xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng hình thành từ những năm 1990, qua nhiều năm phát triển đã trở thành nghề quen thuộc, gắn bó mật thiết với đời sống, sinh kế của nhiều hộ dân địa phương. Nhờ khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và thời tiết ổn định, nơi đây có điều kiện thuận lợi để trồng và phát triển nấm mèo quanh năm. Trong số những hộ gắn bó lâu năm với nghề, gia đình bà Nguyễn Thị Tạo (trú tại Tổ dân phố 22, xã Đức Trọng) là một điển hình tiêu biểu được bà con trong vùng biết đến bởi kinh nghiệm và sự bền bỉ với nghề. Những ngày đầu khởi nghiệp, bà gặp không ít khó khăn như thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm, đầu ra sản phẩm chưa ổn định. Tuy nhiên, với tinh thần cần cù, ham học hỏi và không ngừng nghiên cứu, bà từng bước khắc phục trở ngại, rút kinh nghiệm qua từng vụ sản xuất để nâng cao năng suất và chất lượng. Nhờ sự kiên trì, mô hình trồng nấm mèo của gia đình bà Tạo ngày càng phát triển. Từ quy mô nhỏ lẻ ban đầu, đến nay bà đã xây dựng hệ thống nhà trồng nấm rộng khoảng 3.000 m² đạt chứng nhận VietGAP, được đầu tư bài bản và áp dụng quy trình kỹ thuật phù hợp, đảm bảo điều kiện sinh trưởng tốt cho nấm mèo. Một nhà nấm với diện tích khoảng 200 m2  trồng được 10 thiên (01 thiên tương đương 1.000 phôi nấm). Với giá bán nấm mèo khô trên thị trường dao động khoảng 140.000 đồng/kg đối với nấm loại 01 và 120.000 - 130.000 đồng/kg đối với nấm loại 02, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình và các hộ liên kết. Thời gian tính từ lúc treo phôi nấm lên giàn cho đến thu hoạch kéo dài khoảng 2,5 tháng, chất lượng phôi nấm đạt yêu cầu, không bị hỏng và điều kiện thời tiết thích hợp thu được 3,5 - 4 tạ nấm khô/200m2/vụ, mang lại doanh thu từ 40 - 50 triệu đồng. Mỗi năm sản xuất được 03 vụ, với diện tích 3.000 m² đất trồng nấm (trừ sân phơi, khoảng cách giữa các nhà nấm,…), sau  khi trừ các khoản chi phí như phôi giống nấm, công lao động, khấu hao nhà nấm và các khoản chi phí sản xuất trực tiếp, bình quân mỗi năm gia đình bà Tạo thu lợi nhuận ổn định khoảng 280 - 300 triệu đồng/năm, giúp người trồng nấm chủ động kế hoạch sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Sau khi kết thúc vụ nấm mèo, xác phôi nấm và túi ni lông bao bên ngoài phôi nấm được bán lại để xử lý và tái sử dụng cho trồng nấm bào ngư, giúp xử lý vấn đề phụ phế phẩm nông nghiệp. Sản phẩm nấm mèo của gia đình bà Tạo được thị trường tin dùng nhờ chất lượng ổn định, sạch và an toàn. Bà Tạo (áo xanh bên phải ngoài cùng) xếp nấm lên giàn phơi Theo bà Tạo, kỹ thuật trồng và chăm sóc nấm mèo nhìn chung không quá phức tạp, chỉ cần chú trọng giữ gìn vệ sinh nhà nấm, xử lý kỹ nhà nấm sau mỗi vụ trồng, nguồn nước và môi trường sản xuất sạch nấm mèo sẽ phát triển ổn định, cho năng suất và chất lượng cao. Tuy nhiên, sau khi thu hoạch và chế biến thành phẩm, sản phẩm nấm mèo trong nước vẫn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ nấm nhập khẩu, đặc biệt là nấm Trung Quốc có giá thành rẻ hơn. Bao bì đóng gói ngày càng tương tự sản phẩm trong nước cũng gây khó khăn trong việc phân biệt nguồn gốc. Trước thực tế đó, các hộ trồng nấm tại địa phương không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, chú trọng xây dựng uy tín và thương hiệu, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, góp phần phát triển nghề trồng nấm mèo theo hướng bền vững. Không chỉ tập trung phát triển kinh tế gia đình, bà Tạo còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật cho bà con trong vùng. Hiện bà liên kết với 05 hộ dân để cùng phát triển nghề trồng nấm mèo, các hộ được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống, vật tư, trao đổi kinh nghiệm sản xuất và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Thông qua mô hình liên kết trồng nấm do bà Tạo khởi xướng không chỉ giúp nhiều hộ cải thiện thu nhập, ổn định đời sống mà còn tạo việc làm thường xuyên cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ và lao động trung niên, góp phần hạn chế tình trạng đi làm ăn xa. Qua đó, đời sống kinh tế - xã hội tại địa phương từng bước được nâng cao, đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng nông thôn ngày càng phát triển. Câu chuyện làm kinh tế của bà Tạo là minh chứng sinh động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm, vượt khó vươn lên của người nông dân xã Đức Trọng trong thời kỳ đổi mới. Trúc Quỳnh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, trong những năm qua, các cấp, các ngành đã tập trung triển khai nhiều mô hình hỗ trợ sinh kế theo hướng thiết thực, phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân, đặc biệt là các hộ nghèo, cận nghèo tại khu vực nông thôn. Thay vì hỗ trợ dàn trải, chương trình chú trọng hỗ trợ có trọng tâm, tạo “đòn bẩy” ban đầu để người dân phát huy nội lực, chủ động tổ chức sản xuất và từng bước nâng cao thu nhập. Trong khuôn khổ đó, mô hình trồng dâu nuôi tằm lấy kén tại xã Quảng Sơn là một trong những mô hình sinh kế được lựa chọn triển khai, bước đầu cho thấy tính phù hợp với điều kiện sản xuất thực tiễn của địa phương, mang lại hiệu quả thiết thực và đáp ứng đúng nhu cầu của các hộ tham gia. Thông qua Chương trình, các hộ được hỗ trợ một phần dụng cụ nuôi tằm như nong nuôi và né làm kén, qua đó góp phần giảm chi phí đầu tư ban đầu, tạo động lực để người dân mạnh dạn tiếp cận mô hình và tổ chức sản xuất theo hướng bài bản, tuân thủ quy trình kỹ thuật. Trên cơ sở hỗ trợ ban đầu đó, các hộ chủ động bố trí đất trồng dâu, đầu tư con giống và chuẩn bị các điều kiện cần thiết khác, từng bước hình thành sinh kế ổn định, lâu dài. Sự lựa chọn mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn, tỉnh Lâm Đồng xuất phát từ điều kiện sản xuất thực tế của địa phương. Quảng Sơn là xã thuần nông, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp; trong đó vẫn còn một bộ phận hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo có diện tích đất canh tác hạn chế, sinh kế chủ yếu dựa vào lao động làm thuê, canh tác cà phê quy mô nhỏ với năng suất thấp hoặc một số cây trồng truyền thống khác nhưng hiệu quả kinh tế chưa cao, thu nhập còn bấp bênh. Trong bối cảnh quỹ đất sản xuất không lớn, nguồn vốn đầu tư hạn chế, việc lựa chọn mô hình sinh kế có khả năng quay vòng vốn nhanh, phù hợp với điều kiện của nông hộ là yêu cầu đặt ra đối với địa phương. Mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn được triển khai với quy mô 10 hộ tham gia. Diện tích trồng dâu của các hộ không lớn, hộ có diện tích nhiều nhất khoảng 0,5 ha. Các hộ tổ chức nuôi tằm theo hình thức gối vụ liên tục quanh năm; mỗi lứa nuôi kéo dài khoảng 20 ngày. Trung bình mỗi lứa sử dụng từ 01 - 1,5 hộp tằm giống. Nhờ tuân thủ tốt quy trình kỹ thuật chăm sóc, vệ sinh chuồng trại và chủ động phòng trừ dịch bệnh, năng suất kén đạt từ 80 - 120 kg/lứa tùy theo quy mô và điều kiện chăm sóc của từng hộ, đảm bảo sản lượng ổn định qua các lứa nuôi. Bên cạnh việc áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, các hộ trong mô hình còn linh hoạt thực hiện hình thức nuôi tằm trên nong kết hợp nuôi nền nhà, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của từng gia đình. Ở giai đoạn tằm nhỏ, tằm được nuôi trên nong đặt trên giàn, thuận tiện cho việc chăm sóc và theo dõi sinh trưởng. Khi tằm bước vào giai đoạn lớn, nhu cầu ăn lá tăng cao, các hộ tận dụng nền nhà được vệ sinh sạch sẽ, rải vôi bột khử trùng để mở rộng không gian nuôi, giúp tằm phát triển đồng đều, hạn chế hiện tượng dập, nóng tằm. Hình thức nuôi kết hợp này có ưu điểm là giảm chi phí đầu tư ban đầu, tận dụng hiệu quả diện tích nhà ở sẵn có nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu kỹ thuật nếu thực hiện tốt khâu vệ sinh, thông thoáng và kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm. Thực tế cho thấy, phương thức nuôi này không làm giảm năng suất kén mà giúp các hộ chủ động điều chỉnh quy mô nuôi theo điều kiện cụ thể của gia đình. Tằm tuổi 3 được nuôi trên nong để chăm sóc và theo dõi sinh trưởng Với giá kén tằm trên thị trường hiện nay dao động từ 200.000 - 230.000 đồng/kg, mỗi lứa nuôi cho doanh thu từ 18 - 27 triệu đồng, bình quân khoảng 23 triệu đồng/lứa. Chi phí sản xuất chủ yếu là tiền mua tằm giống, một số vật tư như vôi, thuốc sát trùng và điện nước, công chăm sóc… tổng chi phí khoảng 5 - 7 triệu đồng/lứa. Sau khi trừ hết mọi chi phí, mỗi lứa nuôi cho lợi nhuận từ 12 - 20 triệu đồng, bình quân khoảng 17 triệu đồng trong vòng 20 ngày. So với các mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống tại địa phương, mô hình trồng dâu nuôi tằm cho hiệu quả kinh tế vượt trội. Nếu cùng trên diện tích vài sào đất, các cây trồng như lúa, bắp hoặc mì thường chỉ mang lại thu nhập vài chục triệu đồng mỗi năm và phụ thuộc nhiều vào thời tiết, thị trường. Trong khi đó, nuôi tằm cho thu nhập ổn định theo từng lứa, quay vòng vốn nhanh và ít rủi ro. Theo chu kỳ sản xuất, mỗi năm người dân nuôi từ 09 - 10 lứa tằm, với quy mô hiện tại, mô hình mang lại lợi nhuận khoảng 150 - 170 triệu đồng/năm/hộ góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho các hộ tham gia. Mô hình được triển khai từ tháng 11/2023 do UBND xã Quảng Sơn triển khai thực hiện và duy trì ổn định cho đến nay, cho thấy tính bền vững và khả năng thích ứng tốt với điều kiện sản xuất tại địa phương. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, mô hình còn mang lại ý nghĩa xã hội thiết thực, tạo việc làm thường xuyên tại chỗ, góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo, cận nghèo tham gia mô hình. Quá trình nuôi tằm chủ yếu tận dụng thời gian lao động nhàn rỗi trong gia đình, không đòi hỏi nhiều công lao động nặng nhọc, phù hợp với điều kiện sinh hoạt của nông hộ. Thông qua mô hình, người dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất, từ trông chờ hỗ trợ sang chủ động tổ chức sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình. Tiêu biểu có hộ ông Lê Sỹ Cảnh, một trong những hộ tham gia mô hình từ những ngày đầu. Sau khi được hỗ trợ nong nuôi và hướng dẫn kỹ thuật, ông đã mạnh dạn đầu tư trồng dâu, tổ chức nuôi tằm đúng quy trình. Qua các lứa nuôi, năng suất kén duy trì ổn định, thu nhập của gia đình ông từng bước tăng lên. Ông Cảnh cho biết, từ khi gắn bó với nghề nuôi tằm, gia đình có nguồn thu thường xuyên theo từng lứa nuôi, chủ động hơn trong chi tiêu sinh hoạt và tái đầu tư sản xuất. Nhờ đó, đời sống kinh tế của gia đình ngày càng ổn định, tạo nền tảng vững chắc để từng bước vươn lên thoát nghèo. Ông Lê Sỹ Cảnh chăm sóc tằm ở giai đoạn sinh trưởng mạnh (tằm tuổi 4) Từ hiệu quả thực tế, mô hình trồng dâu nuôi tằm tại xã Quảng Sơn đang được người dân trong và ngoài xã quan tâm học hỏi. Sự hỗ trợ ban đầu từ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo đã tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, khuyến khích nhiều hộ mạnh dạn tham gia. Qua đó có thể khẳng định, mô hình trồng dâu nuôi tằm là mô hình sinh kế phù hợp với nông hộ có diện tích đất nhỏ, nhu cầu tạo thu nhập quay vòng nhanh, cần tiếp tục được quan tâm, hỗ trợ và nhân rộng trong thời gian tới. Nguyễn Thị Thắm - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng

Xã Đam Rông 2, tỉnh Lâm Đồng có diện tích tự nhiên 365 km2, với dân số trên 16.000 người, trong đó gần 70% là đồng bào dân tộc thiểu số. Tỷ lệ hộ nghèo trên 8%; kinh tế của xã chủ yếu là nông nghiệp, với cây trồng chủ lực là cà phê, nhiều diện tích già cỗi, cho năng suất, thu nhập còn thấp. Do đó, việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi là rất cấp thiết. Nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện đời sống người dân và phát triển nông nghiệp bền vững, bà con nông dân ở xã Đam Rông 2 đã mạnh dạn chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi mới mang lại hiệu quả kinh tế cao.