Làng trồng nấm mèo tại xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng hình thành từ những năm 1990, qua nhiều năm phát triển đã trở thành nghề quen thuộc, gắn bó mật thiết với đời sống, sinh kế của nhiều hộ dân địa phương. Nhờ khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và thời tiết ổn định, nơi đây có điều kiện thuận lợi để trồng và phát triển nấm mèo quanh năm.
Trong số những hộ gắn bó lâu năm với nghề, gia đình bà Nguyễn Thị Tạo (trú tại Tổ dân phố 22, xã Đức Trọng) là một điển hình tiêu biểu được bà con trong vùng biết đến bởi kinh nghiệm và sự bền bỉ với nghề. Những ngày đầu khởi nghiệp, bà gặp không ít khó khăn như thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm, đầu ra sản phẩm chưa ổn định. Tuy nhiên, với tinh thần cần cù, ham học hỏi và không ngừng nghiên cứu, bà từng bước khắc phục trở ngại, rút kinh nghiệm qua từng vụ sản xuất để nâng cao năng suất và chất lượng.
Nhờ sự kiên trì, mô hình trồng nấm mèo của gia đình bà Tạo ngày càng phát triển. Từ quy mô nhỏ lẻ ban đầu, đến nay bà đã xây dựng hệ thống nhà trồng nấm rộng khoảng 3.000 m² đạt chứng nhận VietGAP, được đầu tư bài bản và áp dụng quy trình kỹ thuật phù hợp, đảm bảo điều kiện sinh trưởng tốt cho nấm mèo. Một nhà nấm với diện tích khoảng 200 m2 trồng được 10 thiên (01 thiên tương đương 1.000 phôi nấm). Với giá bán nấm mèo khô trên thị trường dao động khoảng 140.000 đồng/kg đối với nấm loại 01 và 120.000 - 130.000 đồng/kg đối với nấm loại 02, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình và các hộ liên kết.
Thời gian tính từ lúc treo phôi nấm lên giàn cho đến thu hoạch kéo dài khoảng 2,5 tháng, chất lượng phôi nấm đạt yêu cầu, không bị hỏng và điều kiện thời tiết thích hợp thu được 3,5 - 4 tạ nấm khô/200m2/vụ, mang lại doanh thu từ 40 - 50 triệu đồng. Mỗi năm sản xuất được 03 vụ, với diện tích 3.000 m² đất trồng nấm (trừ sân phơi, khoảng cách giữa các nhà nấm,…), sau khi trừ các khoản chi phí như phôi giống nấm, công lao động, khấu hao nhà nấm và các khoản chi phí sản xuất trực tiếp, bình quân mỗi năm gia đình bà Tạo thu lợi nhuận ổn định khoảng 280 - 300 triệu đồng/năm, giúp người trồng nấm chủ động kế hoạch sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Sau khi kết thúc vụ nấm mèo, xác phôi nấm và túi ni lông bao bên ngoài phôi nấm được bán lại để xử lý và tái sử dụng cho trồng nấm bào ngư, giúp xử lý vấn đề phụ phế phẩm nông nghiệp. Sản phẩm nấm mèo của gia đình bà Tạo được thị trường tin dùng nhờ chất lượng ổn định, sạch và an toàn.
Bà Tạo (áo xanh bên phải ngoài cùng) xếp nấm lên giàn phơi
Theo bà Tạo, kỹ thuật trồng và chăm sóc nấm mèo nhìn chung không quá phức tạp, chỉ cần chú trọng giữ gìn vệ sinh nhà nấm, xử lý kỹ nhà nấm sau mỗi vụ trồng, nguồn nước và môi trường sản xuất sạch nấm mèo sẽ phát triển ổn định, cho năng suất và chất lượng cao. Tuy nhiên, sau khi thu hoạch và chế biến thành phẩm, sản phẩm nấm mèo trong nước vẫn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ nấm nhập khẩu, đặc biệt là nấm Trung Quốc có giá thành rẻ hơn. Bao bì đóng gói ngày càng tương tự sản phẩm trong nước cũng gây khó khăn trong việc phân biệt nguồn gốc. Trước thực tế đó, các hộ trồng nấm tại địa phương không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, chú trọng xây dựng uy tín và thương hiệu, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, góp phần phát triển nghề trồng nấm mèo theo hướng bền vững.
Không chỉ tập trung phát triển kinh tế gia đình, bà Tạo còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật cho bà con trong vùng. Hiện bà liên kết với 05 hộ dân để cùng phát triển nghề trồng nấm mèo, các hộ được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống, vật tư, trao đổi kinh nghiệm sản xuất và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Thông qua mô hình liên kết trồng nấm do bà Tạo khởi xướng không chỉ giúp nhiều hộ cải thiện thu nhập, ổn định đời sống mà còn tạo việc làm thường xuyên cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ và lao động trung niên, góp phần hạn chế tình trạng đi làm ăn xa. Qua đó, đời sống kinh tế - xã hội tại địa phương từng bước được nâng cao, đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng nông thôn ngày càng phát triển. Câu chuyện làm kinh tế của bà Tạo là minh chứng sinh động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm, vượt khó vươn lên của người nông dân xã Đức Trọng trong thời kỳ đổi mới.
Trúc Quỳnh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng