Nghề nuôi tôm thẻ chân trắng đang từng bước chuyển sang phương thức sản xuất hiện đại, an toàn và bền vững. Tuy nhiên, người nuôi vẫn đối mặt với nhiều thách thức như thời tiết diễn biến thất thường, môi trường ao nuôi khó kiểm soát, dịch bệnh phức tạp, trong khi giá thức ăn, vật tư và các chi phí đầu vào ngày càng tăng. Những yếu tố này đặt ra yêu cầu phải thay đổi phương thức nuôi để giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Tại Lâm Đồng, người dân vẫn chủ yếu nuôi tôm bằng phương thức truyền thống một giai đoạn trong ao đất. Hình thức này có lợi thế là chi phí đầu tư ban đầu tương đối thấp, song việc kiểm soát chất lượng nước và môi trường đáy ao còn hạn chế. Khi điều kiện môi trường thay đổi, tôm dễ bị ảnh hưởng, làm gia tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh, giảm tỷ lệ sống và ảnh hưởng đến năng suất, hiệu quả của vụ nuôi.
Hình ảnh tổng quan mô hình “Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nuôi tôm thẻ chân trắng hai giai đoạn” của Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng
Trước yêu cầu thực tế đó, từ tháng 4 - 9/2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng đã triển khai mô hình “Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nuôi tôm thẻ chân trắng hai giai đoạn” tại xã Tân Thành và xã Sơn Mỹ. Mô hình có 4 hộ tham gia, mỗi xã 2 hộ, với tổng diện tích 6.000 m², bình quân 1.500 m²/hộ. Theo dự toán, mỗi hộ được bố trí 360.000 con giống và lượng thức ăn phù hợp cho hai giai đoạn nuôi. Trong đó, nhà nước hỗ trợ 50% con giống và thức ăn, tương ứng 180.000 con giống cùng 50% lượng thức ăn theo định mức; 50% còn lại do hộ dân tham gia đối ứng. Như vậy, người dân tham gia mô hình được nhà nước hỗ trợ một nửa chi phí con giống và thức ăn, giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu. Qua đó, các hộ có điều kiện mạnh dạn áp dụng quy trình nuôi mới, trực tiếp thực hành, theo dõi quá trình nuôi và đánh giá hiệu quả ngay trên diện tích sản xuất của gia đình, từng bước nâng cao hiệu quả và ổn định sản xuất.
Nuôi tôm 1 giai đoạn là phương thức thả tôm giống trực tiếp vào ao nuôi thương phẩm và chăm sóc, quản lý liên tục đến khi thu hoạch, không thực hiện bước chuyển tôm từ ao ương sang ao nuôi thương phẩm. Đặc điểm: Chỉ sử dụng một ao cho toàn bộ quá trình nuôi thương phẩm; không phải thực hiện chuyển tôm từ ao ương sang ao nuôi; quy trình tương đối đơn giản, dễ triển khai đối với hộ nuôi có quy mô nhỏ hoặc điều kiện đầu tư hạn chế; tôm giống phải thích nghi với điều kiện ao nuôi ngay từ đầu; nếu thả mật độ cao mà không kiểm soát tốt môi trường, nguy cơ phát sinh dịch bệnh và suy giảm chất lượng nước có thể tăng.
Nuôi tôm 2 giai đoạn là phương thức chia quá trình nuôi thành hai giai đoạn chính: Giai đoạn ương tôm giống và giai đoạn nuôi thương phẩm. Tôm được ương trong ao hoặc bể ương trước, sau đó chuyển sang ao nuôi thương phẩm để tiếp tục chăm sóc đến khi thu hoạch. Đặc điểm: Có khu vực hoặc công trình dành riêng cho giai đoạn ương; tôm được chăm sóc trong giai đoạn đầu trước khi chuyển sang ao nuôi thương phẩm; có thể rút ngắn thời gian tôm hiện diện trong ao nuôi thương phẩm, tạo điều kiện vệ sinh và cải tạo ao giữa các vụ; Đòi hỏi thêm công trình ương, hệ thống cấp thoát nước và quy trình chuyển tôm; nếu quản lý tốt, phương thức này có thể nâng cao tỷ lệ sống và tính chủ động trong tổ chức sản xuất.
Điểm mới của mô hình là chuyển từ nuôi một giai đoạn trong ao đất sang nuôi hai giai đoạn trong ao lót bạt. Cách làm này giúp quản lý tốt từng giai đoạn nuôi và tạo điều kiện kiểm soát tốt hơn môi trường nước, thức ăn và sức khỏe tôm, qua đó góp phần giảm stress, nâng tỷ lệ sống, rút ngắn thời gian nuôi và nâng cao năng suất. Trong suốt quá trình thực hiện, cán bộ kỹ thuật thường xuyên theo dõi, bám sát tình hình ao nuôi, kiểm tra, hướng dẫn và tổ chức tập huấn, giúp các hộ nắm vững quy trình và chủ động xử lý những vấn đề phát sinh.
Hiệu quả bước đầu từ mô hình
Sau 4 tháng triển khai, mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng hai giai đoạn tại 4 hộ dân bước đầu ghi nhận kết quả tích cực. Trong đó, 2 hộ tại xã Tân Thành có tôm sinh trưởng tốt, tỷ lệ sống đạt 92% sau 1 tháng nuôi giai đoạn 1, với kích cỡ 500 - 600 con/kg. Sau 75 ngày nuôi giai đoạn 2, tôm đạt kích cỡ khoảng 50 con/kg, tỷ lệ sống đạt 82%, đủ điều kiện để thu tỉa hoặc thu toàn bộ. Theo ước tính, hai hộ có thể thu hoạch hơn 11 tấn tôm. Với giá bán khoảng 105.000 đồng/kg, doanh thu dự kiến đạt khoảng 1,2 tỷ đồng; lợi nhuận sau khi trừ chi phí sản xuất ước đạt hơn 435 triệu đồng/vụ, góp phần nâng cao thu nhập và hiệu quả kinh tế cho các hộ tham gia mô hình.
Hình ảnh kỹ thuật thả tôm giống và thu hoạch toàn bộ tôm của mô hình
Kết quả bước đầu từ mô hình cho thấy, chuyển từ nuôi tôm truyền thống trong ao đất sang nuôi hai giai đoạn trong ao lót bạt không chỉ giúp người dân chủ động hơn trong quản lý môi trường và dịch bệnh, mà còn góp phần nâng cao năng suất, giảm rủi ro và tăng hiệu quả kinh tế. Đây cũng là cơ sở thực tiễn để ngành nông nghiệp tiếp tục tuyên truyền, nhân rộng những tiến bộ kỹ thuật phù hợp, hướng người nuôi tôm đến phương thức sản xuất hiện đại, an toàn và bền vững. Khi khoa học kỹ thuật được áp dụng đúng cách, người nông dân có thêm cơ hội nâng cao thu nhập, ổn định sản xuất và từng bước xây dựng nghề nuôi tôm phát triển hiệu quả, lâu dài.
Nguyễn Thành Hiếu - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng