Để việc canh tác cà phê đem lại hiệu quả kinh tế cao, việc bảo đảm đủ nước tưới trong thời gian từ tháng 01 đến tháng 3 là cực kỳ cần thiết. Trước đây, nông dân thường tưới nhiều hơn lượng nước được khuyến cáo. Tuy nhiên, theo các nhà khoa học về cây trồng, không phải tưới nhiều nước là đem lại hiệu quả kinh tế. Bởi cùng với vấn đề tưới nước còn bao gồm nhiều chi phí khác như nhân công, nhiên liệu và thiết bị, chiếm khoảng 15-20% tổng chi phí sản xuất cà phê.

Trước thực trạng biến đổi khí hậu với sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn trong mùa mưa, mưa trong mùa khô, lượng mưa biến động thất thường giữa các năm làm cho sự sụt giảm tài nguyên nước đến mức báo động. Cùng với việc thực hiện đồng bộ các biện pháp khác như xây đập, đào ao để trữ nước, khuyến khích trồng cây che bóng, đai rừng chắn gió, tăng cường lượng phân bón hữu cơ…, thì việc nâng cao nhận thức của nông dân về sử dụng tài nguyên nước một cách hợp lý và hiệu quả trong sản xuất cà phê là điều cần thiết.

Thực tế sản xuất của người dân cho thấy, trong khi nước ngầm suy giảm thì lượng tưới nước lại quá mức, do tâm lý, nhận thức chưa đầy đủ về nhu cầu thiết yếu của cây. Nhiều nông dân cho rằng nước là của trời, việc tưới hầu như chỉ trả tiền nhiên liệu dẫn tới tài nguyên nước phục vụ canh tác sản xuất ngày càng cạn kiệt. Để sản xuất cà phê bền vững thì một trong những giải pháp kỹ thuật canh tác cần phải đặc biệt quan tâm là vấn đề sử dụng nước tưới. Mặc dù đã có những khuyến cáo về sử dụng nước hiệu quả và tiết kiệm đối với cà phê, song hiện tại nông dân sản xuất cà phê đang sử dụng nước tưới cho cà phê mà chưa quan tâm đến hiệu quả kinh tế cũng như sử dụng nguồn tài nguyên nước hợp lý và bền vững.

Dưới đây là những thông tin khuyến cáo giúp cho người trồng cà phê một phần nào hiểu, biết được thời điểm tưới nước cũng như lượng nước tưới đảm bảo hoa nở đều trên 80% cho lần tưới đầu tiên.

Xác định thời điểm tưới cho cà phê

 Tác dụng của tưới nước

Tưới nước mang ý nghĩa quyết định đến khả năng sinh trưởng và năng suất cà phê. Tưới nước có tác dụng duy trì sinh trưởng của cây cà phê, đồng thời là điều kiện để cây ra hoa. Trong giai đoạn nở hoa, cây cần một lượng nước lớn hơn nhiều so với các giai đoạn khác. Thiếu nước trầm trọng trong giai đoạn này có thể khiến cho hoa khô, thậm chí gây chết cành.

Nguyên tắc tưới nước

 Tưới đúng lúc: Tưới muộn quá cây sẽ bị suy kiệt, rụng lá, khô cành nhưng nếu tưới sớm quá khi các hoa chưa phân hoá sẽ làm cho cây ít hoa và hoa nở lai rai, không tập trung, làm ảnh hưởng đến năng suất và trở ngại cho công tác thu hoạch sau này. Ngoài ra, còn làm tăng chi phí đầu tư cho tưới nước.

 Tưới đủ nước: Để hoa nở tốt thì cây cần lượng nước nhất định, đủ để nở, nếu tưới thiếu nước sẽ dẫn đến tình trạng hoa chanh, chết cành.

Cách xác định tưới nước cho lần đầu

Quan sát mầm hoa, cây: Khi mầm hoa đã nhú to và cương, hoa có màu trắng ngà ở đầu cành (kích thước từ 1,5-02cm giống như mỏ chim sẻ), kết hợp với việc quan sát thấy lá có biểu hiện vàng và rủ xuống vào lúc khoản 10 giờ, một số lá già vàng, rụng.

Dùng chai nhựa để đo độ ẩm đất

Chai nhựa là công cụ hết sức đơn giản nhưng giúp nông dân tiết kiệm lượng nước tưới. Bằng cách đặt 05 chai nhựa úp xuống đất ở 05 điểm của vườn cà phê (đặt ở mép tán) vào buổi chiều và quan sát mức độ nước ngưng đọng lại trong thành chai vào buổi sáng sớm.  Khi thấy những giọt nước nhỏ li ti đọng lại trong thành chai, có nghĩa là độ ẩm đất còn 26-28%. Như vậy người nông dân biết rằng đã đến lần tưới đầu tiên trong mùa khô để đạt 90% hoa nở lần đầu tiên.

Lượng nước tưới và cách xác định lượng nước cần đủ để hoa nở.

Lượng nước tưới:

Cách đo lượng nước tưới

Tưới dí:

•         Bơm nước vào phi 200 lít.

•         Đo thời gian nước đầy phi.

•         Xác định lượng nước tưới trên hố trồng (theo tuổi cây).

•         Tính thời gian tưới cho một hố trồng.

Ví dụ:

•         Bơm một thùng 200 lít thời gian bơm đầy là 60 giây (01 phút).

•         Mất bao lâu để tưới cho một hố trồng cà phê ở giai đoạn kinh doanh (400 lít)?

•         Cần 400lít/hố  = (400/200 =02 à 02x60 = 120 giây)

•         Kết quả cần 120 giây (02 phút)

Tưới béc (phun mưa) và xử lý khi gặp mưa tưới đuổi.

Xác định thời gian tưới béc: Dùng lon sữa bò (khoảng 370 ml) để đo độ lượng nước.

Lượng nước đầy 2/3 lon: Đủ nước ( ≥ 400 lít)

Đặt lon sữa bò ngay ngã tư (ngoài đất trống không có tán cây lá che), khoảng cách giữa từ điểm đặt béc và đầu cuối nước rơi. Nếu nước rơi vào được 2/3 lon sữa bò là đủ nước tương đương 4,5 giờ tưới, như vậy khi tưới bằng béc tưới thì chỉ cần 4,5 giờ cho 01 lần dời béc là đủ lượng nước tưới.

Lượng nước ≤ 1/2 lon: thiếu nước (< 400 lít)

Xử lý khi có mưa

•         Nếu lượng mưa > 35 mm không cần tưới (≥2/3 lon sữa bò).

•         Nếu mưa < 35 mm tưới nước bổ sung (<1/2 lon sữa bò).

•         Nếu lượng mưa ít hơn 2/3 lon sữa bò, nên có kế hoạch tưới đuổi để tránh tình trạng hoa chanh, tỷ lệ hoa nở thấp.

Chu kỳ tưới 20 - 25 ngày, chu kỳ tưới ngắn hơn tùy vào chân đất và độ che phủ. Nếu chúng ta tưới tiết kiệm nước và hợp lý thì có nhiều nước hơn để phục vụ cộng đồng và có thể đối phó với hạn hán do biến đổi khí hậu gây ra.

Phạm Tấn Minh - TTKN tỉnh Lâm Đồng