Trên vùng đất cát đầy nắng gió của xã Hàm Kiệm, tỉnh Lâm Đồng, mô hình trồng dứa MD2 (dứa vàng Philippines) của chị Nguyễn Thị Hường đang mở ra hướng sản xuất mới. Không chỉ tìm kiếm cây trồng phù hợp, chị còn hướng đến xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết tiêu thụ và nâng cao giá trị nông sản địa phương.
Toàn cảnh trang trại dứa MD2 tại xã Hàm Kiệm, tỉnh Lâm Đồng
Từng gắn bó với cây thanh long, chị Hường thấu hiểu những khó khăn khi giá cả bấp bênh, chi phí sản xuất tăng cao. Từ thực tế đó, chị Hường cùng các cộng sự tìm hiểu, thử nghiệm trồng giống dứa MD2 trên diện tích 02 ha. Nhận thấy giống dứa MD2 cho năng suất, chất lượng vượt trội và được thị trường ưa chuộng nên chị đã lựa chọn nhân giống và từng bước mở rộng quy mô canh tác.
Đến nay, trang trại đã phát triển khoảng 32 ha dứa MD2, đồng thời vẫn duy trì 06 ha thanh long. Theo chị Hường, chuyển đổi cây trồng không có nghĩa là từ bỏ hoàn toàn cây truyền thống, mà cần chủ động đa dạng hóa sản xuất, giảm phụ thuộc vào một loại nông sản.
Dẫn đoàn tham quan những luống dứa xanh tốt, chị Hường chia sẻ: “Chị mong muốn là người tiên phong, đi đầu đưa giống dứa MD2 về vùng đất này để bà con nông dân có thêm hướng lựa chọn khi chuyển đổi cây trồng. Ban đầu khi đưa giống về trồng, chị cùng cộng sự cũng lo đất cát khô hạn, cây khó phát triển. Nhưng nhờ áp dụng đúng kỹ thuật như dùng màng phủ nông nghiệp, sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước, cây dứa sinh trưởng rất khỏe, hầu như không bị sâu bệnh. Trái thu hoạch có độ ngọt ổn định, thịt giòn, mọng nước và không gây rát lưỡi khi ăn, được thương lái đánh giá rất cao”.
Anh Thắng - Phụ trách kỹ thuật đang chia sẻ kinh nghiệm trồng dứa cho người nông dân
Dứa MD2 canh tác tại vùng đất Hàm Kiệm có hàm lượng đường (độ Brix) đạt từ 16 đến 22 độ. Trái khi chín có màu vàng tươi đẹp mắt, mắt dứa nở to và phẳng, vỏ mỏng nhưng lại có khả năng chịu va đập và bảo quản tự nhiên hơn 40 ngày mà không bị hỏng - đây là lợi thế đặc biệt lớn phục vụ cho khâu vận chuyển xa và xuất khẩu.
Trọng lượng trung bình của một quả dứa khi thu hoạch
Với mật độ trồng khoảng 40.000 cây/ha, sản lượng ước đạt từ 50 - 60 tấn quả thương phẩm/ha. Chi phí đầu tư ban đầu cho 01 ha dứa (gồm cây giống cấy mô, màng phủ, hệ thống tưới tiết kiệm bù áp và cải tạo đất) khá cao, dao động từ 380 đến 600 triệu đồng. Bên cạnh đó, cây dứa yêu cầu khâu làm đất kỹ lưỡng, tránh ngập úng gây thối rễ và phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chăm sóc VietGAP/GlobalGAP. Sau mỗi vụ thu hoạch lấy quả, cây sẽ lên chồi và được sử dụng để tiếp tục khai thác trái cho vụ sau. Nếu sau khi thu hoạch vụ đầu, tiếp tục tận dụng các chồi để khai thác vụ tiếp theo sẽ tiết giảm được 60% tổng chi phí sản xuất. Lợi nhuận sau khi trừ tiền đầu tư, người trồng có lợi nhuận khoảng 40 - 50%.
Theo tính toán và năng suất thực tế trồng thử nghiệm vừa qua, trang trại của chị thu được 60 tấn/ha. Giá bán tươi dao động từ 18.000 - 25.000 đồng/kg, xuất bán đến 90% dứa tươi, phân phối nguyên liệu cho các nhà máy và thị trường trong nước… Không chỉ dừng lại ở bán trái tươi, chị đã sử dụng 10% sản lượng còn lại để chế biến các sản phẩm từ trái dứa như: Sấy dẻo, lên men rượu, nước ép tinh chế…
Rượu lên men từ dứa MD2 có vị chua ngọt nhẹ, dễ uống, tốt cho tiêu hóa
Trong thời gian tới, chị Hường mong muốn hình thành mô hình Hợp tác xã, liên kết các hộ trồng dứa để chủ động nguồn giống, xây dựng quy trình sản xuất chuẩn cho các hộ liến kết, điều tiết thời vụ và xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. Khi sản lượng đủ lớn, việc thu hút doanh nghiệp đầu tư cơ sở sơ chế, đóng gói tại địa phương sẽ thuận lợi hơn.
Sự xuất hiện của cây dứa MD2 không mang tính chất thay thế hoàn toàn hay loại bỏ các cây trồng truyền thống, mà đóng vai trò là giải pháp “san sẻ rủi ro” hiệu quả. Việc xen canh hoặc chuyển đổi một phần diện tích kém hiệu quả sang trồng dứa giúp bà con có thêm nguồn thu nhập ổn định, giảm bớt sự phụ thuộc độc tôn vào một loại nông sản.
Chị Nguyễn Thị Hường chia sẻ về giống dứa mới cho đoàn tham quan
Dù có nhiều triển vọng, dứa MD2 không phải cây trồng phù hợp với mọi vùng đất. Trước khi chuyển đổi, bà con nông dân cần đánh giá điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước, khả năng thoát nước và chi phí đầu tư. Việc trồng thử trên diện tích nhỏ, theo dõi năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế qua các vụ là cần thiết, tránh mở rộng tự phát theo phong trào.
Bên cạnh đó, cơ quan chuyên môn và lực lượng khuyến nông cần đồng hành hướng dẫn kỹ thuật, khuyến khích sản xuất an toàn, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học, từng bước áp dụng VietGAP, GlobalGAP hoặc tiêu chuẩn hữu cơ phù hợp. Đồng thời, hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, khuyến khích đầu tư chế biến sâu, hướng đến phát triển sản phẩm OCOP gắn với liên kết doanh nghiệp tiêu thụ, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, lấy hiệu quả thực tế và thị trường tiêu thụ làm nền tảng phát triển lâu dài.
Thủy Tiên - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng