Sau khi sáp nhập và điều chỉnh quy hoạch địa giới hành chính, Lâm Đồng đã vươn lên thành một trong những địa phương có vùng nguyên liệu hồ tiêu lớn hàng đầu cả nước. Tuy nhiên, ngành hồ tiêu hiện nay đang phải đối mặt với những tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn như Liên minh Châu Âu (EU) và Mỹ. Dữ liệu giám sát mới nhất từ tổ chức chứng nhận quốc tế Control Union đã phác họa rõ nét các hoạt chất bảo vệ thực vật có nguy cơ vi phạm cao nhất, đòi hỏi sự thay đổi triệt để từ vùng trồng đến doanh nghiệp chế biến.
Thị trường EU và Mỹ áp dụng các quy định nghiêm ngặt về Giới hạn dư lượng tối đa (MRLs) đối với nông sản nhập khẩu. Theo tài liệu hướng dẫn kiểm soát của Control Union, phần lớn các hoạt chất phổ biến đều bị siết chặt ở mức rất thấp, dao động từ 0,01 mg/kg đến 0,3 mg/kg. Đáng chú ý, một số chất độc hại như Fipronil chỉ được phép xuất hiện ở mức tối đa 0,005 mg/kg tại EU. Riêng thị trường Mỹ, việc tra cứu hệ thống cơ sở dữ liệu BC Global cho thấy một số hoạt chất được nới lỏng hơn (như Fluopyram là 4 ppm, Azoxystrobin là 3 ppm), nhưng lại siết cực kỳ chặt các chất thuộc nhóm diệt côn trùng chích hút ở mức 0,01 ppm. Mức trần kiểm soát dư lượng phổ biến tại EU và Mỹ:
Nhóm diệt côn trùng/rệp sáp: Chỉ từ 0,01 - 0,1 mg/kg.
Nhóm đặc trị nấm/tuyến trùng: Chỉ từ 0,05 - 0,3 mg/kg.
Bà Hoàng Thi Liên - Chủ tịch Hiệp hội hồ tiêu Việt Nam, cảnh báo về dư lượng đối với nông sản nhập khẩu vào thị trường Mỹ và EU
Báo cáo phân tích dữ liệu cảnh báo từ hệ thống RASFF và Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam (VPA) đã chỉ ra danh sách những hoạt chất phát hiện cao nhất trên hạt tiêu xuất khẩu. Doanh nghiệp và nhà nông cần đặc biệt lưu ý 07 hoạt chất có tỷ lệ nhiễm vượt ngưỡng báo động sau:
1. Cypermethrin (18,0%): Hoạt chất diệt sâu, rầy côn trùng có tỷ lệ phát hiện cao nhất.
2. Imidacloprid (14,6%): Thuốc trừ rầy, rệp sáp nhóm Neonicotinoid lưu dẫn mạnh.
3. Metalaxyl (12,0%): Hoạt chất quen thuộc chuyên trị nấm Phytophthora gây bệnh chết nhanh.
4. Acetamiprid (9,1%) và Thiamethoxam (9,0%): Các thuốc đặc trị bọ trĩ, rệp sáp chích hút.
5. Permethrin (7,5%): Thuốc trừ sâu thuộc nhóm cúc tổng hợp.
6. Ethylene Oxide (6,2%): Chất khử trùng kho bãi, tiệt trùng thiết bị. EU tuyệt đối cấm sử dụng chất này trên thực phẩm do nguy cơ gây ung thư.
Sự trùng khớp giữa đối tượng phòng trừ của các chất này (rệp sáp, bọ trĩ, bệnh chết nhanh, thối rễ) và các dịch bệnh phổ biến trên cây tiêu cho thấy thói quen lạm dụng thuốc hóa học ở giai đoạn trước thu hoạch vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ.
Ông Nguyễn Văn Thiết - Giám đốc quốc gia Rainforest Alliance Việt Nam, trình bày một số giải pháp trong canh tác hồ tiêu bền vững
Để không bị trả về hoặc tiêu hủy các lô hàng xuất khẩu gây thiệt hại hàng triệu USD, ngoài các giải pháp về canh tác, nông nghiệp thông minh thì chuỗi cung ứng hồ tiêu cần thực hiện đồng bộ các giải pháp:
Kiểm soát các hoạt chất tại vùng trồng: Khuyến khích nông dân chuyển sang các hoạt chất có mức MRL an toàn cao hoặc có thời gian cách ly ngắn như Fosetyl-Aluminium (mức trần EU cho phép lên tới 400 mg/kg) để thay thế cho Metalaxyl trong việc trị nấm.
Thay thế thuốc hóa học bằng sinh học: Sử dụng các loại chế phẩm sinh học, nấm đối kháng (Trichoderma) để phòng ngừa tuyến trùng và nấm rễ ngay từ đầu mùa mưa thay vì phun xịt hóa chất dồn dập khi bệnh đã bùng phát.
Kiểm soát nghiêm ngặt khâu sau thu hoạch: Tuyệt đối không sử dụng Ethylene Oxide trong quá trình khử trùng kho để bảo quản hồ tiêu. Thay thế bằng các biện pháp xử lý nhiệt hoặc chiếu xạ được các thị trường quốc tế chấp thuận.
Xây dựng bản đồ rủi ro và kiểm nghiệm chủ động: Doanh nghiệp thu mua cần tiến hành lấy mẫu kiểm nghiệm ngay tại đại lý hoặc hộ liên kết trước khi đưa vào nhà máy chế biến, dựa trên danh mục 20 hoạt chất nguy cơ cao do Control Union khuyến cáo.
Việc tuân thủ MRLs không còn là điều kiện đủ mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để hồ tiêu Lâm Đồng nói riêng và hồ tiêu Việt Nam nói chung giữ vững vị thế toàn cầu. Thay đổi tư duy canh tác và áp dụng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng nghiêm ngặt chính là chiếc "chìa khóa vàng" để nông sản Việt vượt qua mọi rào cản kỹ thuật quốc tế.
Nguyễn Thị Thảo - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng (t/h)