Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là một cuộc cách mạng về hành chính mà còn tạo ra những thúc đẩy mới, buộc hệ thống khuyến nông tỉnh Lâm Đồng phải tự làm mới mình.
Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Thông báo số 371-TB/VPTW ngày 04/10/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng (trong buổi làm việc với Bộ Nội vụ về hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện nhiệm vụ khuyến nông ở địa phương khi vận hành mô hình chính quyền hai cấp), UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Phương án số 7177/PA-UBND ngày 14/11/2025 về việc thành lập Trung tâm Dịch vụ tổng hợp trực thuộc UBND cấp xã.
Anh hùng lao động Huỳnh Văn Thòn chia sẻ kinh nghiệm về Khuyến nông cộng đồng tại HTX Thanh Long Thanh Bình, xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng
Trong dòng chảy cải cách hành chính, Lâm Đồng đã ghi dấu ấn mạnh mẽ khi tiên phong sắp xếp bộ máy theo mô hình chính quyền hai cấp. Việc giảm tầng nấc trung gian đã đặt hệ thống khuyến nông trước một bài toán vận hành chưa có tiền lệ. Điểm mới đáng chú ý là các Trung tâm Dịch vụ tổng hợp cấp xã - được kỳ vọng sẽ trở thành đầu mối cung ứng các dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp, thú y, bảo vệ thực vật và khuyến nông tại cơ sở. Tuy nhiên, qua 6 tháng thí điểm, các Trung tâm này mới chỉ dừng lại ở mô hình hành chính, chưa thực sự phát huy vai trò kỹ thuật và điều phối nguồn lực do thiếu cán bộ khuyến nông có năng lực.
Thực tế cho thấy, Trung tâm Khuyến nông tỉnh hiện nay không còn đóng vai trò "trạm trung chuyển" đơn thuần, mà đã trở thành bộ não điều phối trực tiếp, chủ yếu làm nhiệm vụ hướng dẫn, đôn đốc, phối hợp và hỗ trợ cấp xã thực hiện công tác khuyến nông. Cụ thể, Trung tâm Khuyến nông tỉnh thông qua nội dung, phương thức, hình thức và chính sách hoạt động khuyến nông; tập trung tác động vào những ngành hàng chủ lực của tỉnh nhằm hình thành các vùng nguyên liệu lớn có tính liên vùng, liên xã. Định hướng quan trọng nhất trong bước ngoặt này chính là sự chuyển dịch từ "Khuyến nông kỹ thuật" sang "Khuyến nông kinh tế". Thay vì chỉ mải mê với câu chuyện năng suất, khuyến nông đang hướng tới đào tạo những "nông dân chuyên nghiệp" - những người biết quản trị trang trại, thạo liên kết chuỗi và am hiểu về thị trường. Sự thay đổi này giúp cắt giảm đáng kể thời gian và các khâu trung gian, giúp cấp xã/phường chủ động hơn trong hoạt động khuyến nông theo định hướng phát triển kinh tế của địa phương; tuy nhiên, cũng đặt ra áp lực lớn lên vai trò của đội ngũ khuyến nông thực thi tại xã, phường.
Sau 6 tháng, thực hiện mô hình khuyến nông hai cấp vẫn còn không ít khó khăn và thách thức. Điểm nghẽn lớn nhất chính là nguồn nhân lực chất lượng cao. Khi tầng nấc cấp huyện bị lược bỏ, lực lượng khuyến nông tại xã và các Tổ khuyến nông cộng đồng bỗng chốc trở thành "tiền tuyến" duy nhất. Trong khi đó, trình độ cán bộ cơ sở còn chưa đồng đều, chưa qua đào tạo về khuyến nông kinh tế, khuyến nông số và quản trị chuỗi giá trị - đặc biệt là khả năng thích ứng với công nghệ số và kỹ năng quản trị kinh tế nông nghiệp còn yếu.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ vẫn chưa tạo ra cú hích đủ mạnh để thay đổi diện mạo năng suất và chất lượng nông sản như kỳ vọng. Tình trạng chuyển đổi số còn "lúng túng", hạ tầng dữ liệu ngành chưa đồng bộ khiến công tác điều hành đôi lúc vẫn theo lối mòn kinh nghiệm, thiếu đi sự sắc bén của dữ liệu thời gian thực.
Đáng ngại hơn, tại một số địa phương, tinh thần "dám nghĩ, dám làm" của một bộ phận cán bộ vẫn còn hạn chế. Tư tưởng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm đang là lực cản vô hình làm chậm nhịp phát triển của một tỉnh vốn có nhiều tiềm năng như Lâm Đồng.
Các văn bản quy phạm pháp luật về khuyến nông trong mô hình chính quyền hai cấp chưa được sửa đổi kịp thời, làm ảnh hưởng đến việc xây dựng kế hoạch và bố trí kinh phí triển khai khuyến nông cấp xã.
Để thực sự bứt phá trong mô hình chính quyền hai cấp, Khuyến nông Lâm Đồng cần thực hiện đồng bộ các giải pháp:
Thứ nhất, cần coi việc nâng cao năng lực cho đội ngũ Khuyến nông cộng đồng là nhiệm vụ sống còn. Họ không chỉ là cán bộ kỹ thuật mà phải là những chuyên gia tư vấn kinh tế, cầu nối tin cậy giữa doanh nghiệp và nông dân.
Thứ hai, cần quyết liệt xây dựng hệ sinh thái số; việc sử dụng AI, video hướng dẫn trực quan và các nền tảng quản trị thông minh sẽ giúp bù đắp khoảng trống nhân sự, đưa kiến thức đến vùng sâu, vùng xa chỉ bằng một cú chạm. Đồng thời, tập trung phát triển nông nghiệp tuần hoàn để tối ưu hóa giá trị trên các cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, thanh long, sầu riêng.
Thứ ba, đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP). Nhà nước đóng vai trò định hướng, nhưng nguồn lực phải huy động từ doanh nghiệp và các Viện nghiên cứu. Việc kéo các tập đoàn nông nghiệp vào cùng "giải bài toán" khuyến nông sẽ giúp nông dân tiếp cận nhanh nhất với tiêu chuẩn thị trường quốc tế.
Thứ tư, đẩy nhanh tiến độ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về khuyến nông, đảm bảo vận hành thông suốt các chương trình, kế hoạch và hoạt động khuyến nông trong mô hình chính quyền hai cấp.
Tỉnh Lâm Đồng đang đứng trước cơ hội lớn để tái định nghĩa vai trò của khuyến nông trong kỷ nguyên mới. Nếu giải quyết đồng bộ các giải pháp trên, đây sẽ là hình mẫu lý tưởng về một nền nông nghiệp hiện đại, tinh gọn và hiệu quả./.
Nguyễn Văn Chương - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng