Vụ Hè Thu năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng triển khai mô hình sản xuất lúa an toàn, giảm phát thải khí nhà kính bằng phương pháp sạ cụm cơ giới hóa với quy mô 28 ha, thực hiện tại 03 xã Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận và Hàm Liêm. Mô hình nhằm giúp nông dân tiếp cận tiến bộ kỹ thuật mới, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa.
Việc áp dụng máy sạ lúa theo cụm thay thế cho phương pháp sạ lan truyền thống nhằm giảm lượng giống gieo sạ; sạ cụm với máy móc hiện đại còn giúp hạn chế hiện tượng hạt giống bị trôi hoặc dồn tụ khi gặp mưa lớn nhờ việc tạo các bờ bao nhỏ quanh cụm hạt. Qua đó, giảm công cấy dặm do cây lúa mọc đồng đều trên mặt ruộng.
Khi sạ thì giàn sạ cụm còn tạo rãnh thoát nước đều mỗi hàng trên mặt ruộng giúp việc điều tiết nước khô ướt xen kẽ được dễ dàng hơn. Đây là tiền đề để giảm lượng nước tưới hợp lý cho cây lúa, giúp giảm phát thải khí nhà kính so với ruộng lúa bị ngập nước thường xuyên (ruộng ngập nước thường xuyên chất hữu cơ trong đất sẽ trao đổi và thải ra carbon ở dạng metan). Bên cạnh đó, việc giảm lượng giống gieo sạ góp phần giảm lượng phân bón hoá học, giảm số lần phun thuốc BVTV, giảm ô nhiễm môi trường. Từ đó, tạo điều kiện cho cây lúa sinh trưởng tốt, giảm đổ ngã, hạn chế sâu bệnh, nâng cao năng suất và chất lượng hạt lúa, mang lại hiệu quả kinh tế cho người trồng lúa.
Để áp dụng hiệu quả phương pháp sạ cụm, khâu làm đất phải được chuẩn bị kỹ. Mặt ruộng cần bằng phẳng, đất tơi xốp, bùn nhuyễn và có khả năng thoát nước tốt.
Hạt giống sau khi ngâm chỉ nên để nứt nanh, ráo nước trước khi gieo. Không nên ủ giống quá dài khiến mầm phát triển quá mức hoặc hạt quá ướt, ảnh hưởng đến khả năng rơi hạt của máy sạ. Trong đó, số lượng hạt cố định theo mức điều chỉnh mỗi cụm có 4 đến 12 hạt giúp tất cả cụm gieo đều có mật độ như nhau. Khoảng cách hàng cố định (thông thường 20 cm) và khoảng cách cụm có thể điều chỉnh 13 cm hoặc 20 cm.
Máy sạ cụm, thực hiện mô hình tại xã Hàm Liêm
Ưu và khuyết điểm khi áp dụng cơ giới hoá sạ cụm
Giảm lượng giống khoảng 50% (sạ cụm sử dụng 80 - 100 kg/ha so với sạ lan sử dụng 160 - 250 kg/ha).
Giảm lượng phân bón hoá học 10 - 20% so với sản xuất đại trà của nông dân hiện nay, giảm nguy cơ sâu bệnh hại và công tác khử lẫn sẽ dễ dàng hơn.
Giảm rủi ro đổ ngã nên giảm tổn thất sau thu hoạch, tăng chất lượng và độ đồng đều hạt lúa.
Bên cạnh những ưu điểm, phương pháp sạ cụm vẫn còn một số hạn chế như chi phí đầu tư và vận hành máy móc cao hơn so với sạ lan truyền thống. Mặt khác chân ruộng bị trũng, úng nước, máy sẽ không hoạt động được.
Giai đoạn lúa 15 NSS tại xã Hàm Thuận Bắc
Thông qua máy sạ lúa theo cụm nhằm giới thiệu cho bà con nông dân về việc tăng cường ứng dụng cơ giới hóa vào đồng ruộng, từng bước thay đổi phương thức, kỹ thuật sản xuất, chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang sản xuất mới có áp dụng khoa học công nghệ thích ứng với biến đổi khí hậu. Từ đó giảm chi phí đầu tư, nâng cao thu nhập và tăng hiệu quả kinh tế trên diện tích đất canh tác.
Phạm Thị Hồng - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng