Từ nỗi trăn trở trước điệp khúc “được mùa mất giá” kéo dài nhiều năm với các loại rau truyền thống, ông Hồ Đức (thôn Kinh tế mới Châu Sơn, xã D’ran) đã quyết định chuyển hướng sang mô hình canh tác chanh dây vàng ngọt ứng dụng công nghệ cao. Sự chuyển đổi ấy không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội mà còn góp phần mở ra hướng đi bền vững cho nông sản địa phương trên thị trường xuất khẩu.
Thôn Kinh tế mới Châu Sơn từ lâu được xem là vùng chuyên canh rau màu trọng điểm của địa phương. Tuy nhiên, giá nông sản bấp bênh, phụ thuộc lớn vào thương lái khiến thu nhập của người dân thiếu ổn định. Trước thực tế đó, cuối năm 2023, ông Hồ Đức quyết định chuyển đổi toàn bộ 5 ha diện tích trồng rau, cà chua,… sang canh tác chanh dây vàng ngọt trong nhà lưới nhằm hướng đến loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn và tạo đầu ra ổn định.
Ông Hồ Đức chăm sóc vườn chanh dây chuẩn bị cho thu hoạch
Chanh dây vàng ngọt là loại trái cây có vị ngọt thanh, hương thơm đặc trưng, phù hợp với phân khúc thị trường cao cấp và nhu cầu xuất khẩu. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang loại cây trồng này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn. Để tạo môi trường sinh trưởng tối ưu cho cây, gia đình ông Đức đã đầu tư đồng bộ hệ thống nhà lưới, giàn leo, lên luống kết hợp phủ bạt và lắp đặt công nghệ tưới nhỏ giọt với tổng chi phí khoảng 470 triệu đồng/ha.
Vườn được trồng với mật độ khoảng 4.500 cây/ha, khoảng cách là 1,5 m x 1,5 m. Thay vì làm giàn ngang theo phương pháp truyền thống, ông Đức áp dụng kỹ thuật giàn chữ T cho dây thả tự do, cách mặt đất khoảng 60 cm. Cách làm này giúp vườn cây thông thoáng, hạn chế nấm bệnh, đồng thời giúp quả đón nắng đồng đều, tạo màu sắc đẹp. Bên cạnh việc tối ưu điều kiện ánh sáng, ông Đức đặc biệt chú trọng công tác phòng trừ dịch bệnh. Một số bệnh phổ biến như thối quả, thán thư… có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm, thay vì phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật khi dịch bệnh bùng phát, ông lựa chọn giải pháp phòng bệnh từ sớm thông qua hệ thống nhà lưới cùng quy trình kiểm soát độ ẩm, dinh dưỡng bằng công nghệ tưới nhỏ giọt. Dù giá giống khá cao 35.000 đồng/cây và chi phí đầu tư ban đầu lớn, nhưng đổi lại chu kỳ khai thác kéo dài tới 03 năm nếu chăm sóc đúng kỹ thuật. Để kéo dài chu kỳ khai thác, 01 dây chanh leo chỉ để 06 - 07 trái, sau khi thu hoạch xong cắt bỏ đoạn dây đã cho trái để tạo lại mầm mới và tiếp tục chăm sóc cho thu hoạch lứa tiếp theo. Ông Đức chia sẻ: “Khâu chăm sóc quyết định rất lớn đến năng suất và chất lượng trái. Nếu làm không đúng kỹ thuật thì cây dễ suy, trái không đồng đều, ảnh hưởng đến tiêu chuẩn xuất khẩu”.
Mô hình canh tác của ông Hồ Đức ưu tiên sử dụng phân chuồng và phân vi sinh, đồng thời hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật hóa học nhằm hướng tới sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững. Nhờ quy trình canh tác nghiêm ngặt, sản phẩm chanh dây vàng ngọt đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường khó tính và hiện đã có mặt tại các thị trường như Trung Đông, châu Âu và Thái Lan… Sau khi thu hoạch, sản phẩm được thu gom, phân loại ngay tại kho trước khi xuất bán. Trong đó, chanh dây loại 1 có giá dao động từ 50.000 - 60.000 đồng/kg, loại 2 từ 30.000 - 40.000 đồng/kg. Với năng suất bình quân đạt khoảng 60 - 80 tấn/ha/năm, trên tổng diện tích 5 ha trồng thuần, sau khi trừ các khoản chi phí vận hành, nhân công, hao hụt hàng quả tươi và khấu hao đầu tư, mô hình mang lại lợi nhuận hơn 6 - 7 tỷ đồng/năm.
.png)
Sản phẩm chanh dây vàng ngọt bảo quản kho lạnh để xuất khẩu
Hiệu quả kinh tế từ mô hình chanh dây vàng ngọt không chỉ mở ra hướng đi mới cho phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại địa phương mà còn cho thấy tiềm năng lớn của việc sản xuất nông sản theo hướng chất lượng cao, phục vụ xuất khẩu. Không dừng lại ở quy mô sản xuất của gia đình, ông Hồ Đức còn liên kết với 50 hộ dân/45 ha trong và ngoài tỉnh với sản lượng 150 - 200 tấn quả tươi/năm để xây dựng vùng nguyên liệu chanh dây vàng phục vụ thị trường xuất khẩu. Ông hỗ trợ cây giống, chia sẻ kỹ thuật canh tác và cam kết bao tiêu sản phẩm với mức giá ổn định, không thấp hơn 20.000 đồng/kg. Mô hình liên kết sản xuất này đã tạo điều kiện để nhiều hộ nông dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từng bước thay đổi tư duy từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi giá trị. Qua đó, người trồng chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất và đầu ra sản phẩm, hạn chế tình trạng phụ thuộc vào thương lái như trước đây.
Ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Đại diện Hội Nông dân xã D’ran nhận định: “Trong bối cảnh ngành Nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi theo hướng chất lượng cao, thích ứng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng, mô hình của ông Hồ Đức là minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người nông dân hiện đại. Đây cũng là hướng đi mở ra nhiều kỳ vọng về một nền nông nghiệp hiệu quả, bền vững và gắn với thị trường xuất khẩu”.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, mô hình chanh dây vàng ngọt còn góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng an toàn, giảm sử dụng hóa chất và nâng cao giá trị nông sản địa phương. Từ mô hình của gia đình ông Hồ Đức cho thấy, việc chuyển đổi cây trồng theo nhu cầu thị trường, gắn với tiêu chuẩn xuất khẩu và liên kết tiêu thụ đang là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành nông nghiệp cần nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.
Trúc Quỳnh - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng