Hiện tượng sầu riêng bị cháy múi và sượng cơm thường là do nhiều nguyên nhân, ngoài vấn đề liên quan đến giống, thì chủ yếu do 03 nguyên nhân chính như sau: 1) Do thời tiết bất lợi đối với cây sầu riêng; 2) Mất cân đối dinh dưỡng, trong đó có nguyên nhân sử dụng phân bón có gốc Clo; 3) Chăm sóc chưa đúng Quy trình kỹ thuật.
1. Do thời tiết
* Do lượng mưa lớn: Vào giai đoạn 15-20 ngày trước thu hoạch nếu gặp thời tiết mưa nhiều sẽ khiến cho rễ cây hút nhiều nước đột ngột, từ đó trái bị tích nước nhiều, gây hiện tượng cơm nhão và sượng.
* Nhiệt độ cao và nắng gắt, chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm cao: Trong giai đoạn sầu riêng nuôi trái, nếu gặp thời tiết nắng nóng gay gắt, biên độ nhiệt ngày và đêm lớn,... làm tăng quá trình thoát hơi nước của lá. Từ đó cây tự điều chỉnh bằng cách tự động rút nước từ quả lên để nuôi lá và tiếp tục quá trình thoát hơi nước diễn ra trong cây, từ đó gây ra hiện tượng khô, sượng và cháy múi (khô đầu múi).
* Biện pháp khắc phục:
- Chọn đất trồng phù hợp, làm rãnh thoát nước tốt trong mùa mưa không để rễ cây bị úng, có điều kiện đầu tư có thể áp dụng biện pháp phủ bạt để hạn chế nước mưa.
- Trước thu hoạch khoảng 25-30 ngày nên giảm nước để thúc đẩy trái chín đều, nếu gặp mưa lớn cần ngừng thu hoạch vài ngày, tạo điều kiện để nước rút nhanh, sau khi ổn định mới thu hoạch tiếp.
2. Do thiếu hoặc mất cân bằng dinh dưỡng
Giai đoạn sầu riêng mang trái cây cần rất nhiều dinh dưỡng để nuôi trái, nếu mất cân bằng dinh dưỡng đặc biệt là các yếu tố trung vi lượng sẽ ảnh hưởng lớn đến trái.
* Cạnh tranh dinh dưỡng (đi đọt): Khi đang nuôi trái (giai đoạn từ 45 đến 80 ngày tuổi) nếu cây đi đọt non, cây sẽ ưu tiên đẩy dinh dưỡng nuôi đọt. Trái bị thiếu chất dẫn đến sượng, méo mó hoặc cháy múi.
* Bón thừa Đạm (N): Gần ngày thu hoạch nếu bón nhiều phân đạm sẽ kích thích cây phát triển sinh trưởng mạnh (đọt non, cánh lá phát triển mạnh), làm cơm sầu riêng bị nhão và sượng.
* Thiếu Canxi, Ma giê và Bo: Nếu thiếu các chất này vách tế bào trái yếu, dễ bị nứt, cháy đầu múi và giảm chất lượng cơm, đặc biệt thiếu Bo sẽ dẫn đến nguyên nhân bị cháy múi.
* Thiếu Kali: Kali giúp cây vận chuyển đường bột vào cơm. Thiếu Kali khiến cơm không chín đều, bị sượng cứng.
* Bón phân có gốc Clo (Cl) như phân Kali clorua (KCl - thường gọi là Kali đỏ hay Kali muối ớt) hoặc các dòng phân NPK chứa gốc clorua thì sẽ gây sượng trái sầu riêng và làm giảm nghiêm trọng chất lượng cơm. Do khi bón phân có gốc Clo thì sẽ làm gây tích nước và ức chế quá trình tích lũy đường bột. Bà con nên sử dụng Kali Sulphate (K2SO4) hay gọi là Kali trắng để bón cho cây sầu riêng.
3. Chăm sóc chưa đúng quy trình kỹ thuật
* Tưới nước không đều: Do để đất quá khô hạn rồi tưới nhiều nước sẽ làm cây bị sốc nước gây sượng trái.
* Khi cây đi đọt non: Khi cây có dấu hiệu đi đọt ở giai đoạn nuôi trái, nhà vườn không dùng biện pháp ức chế sinh trưởng nên dinh dưỡng tập trung nuôi đọt, trái bị thiếu chất dẫn đến sượng, méo mó hoặc cháy múi.
* Sử dụng phân bón lá không đúng lúc: Phun các dòng phân bón lá có chứa đạm cao vào giai đoạn muộn (sau 60 ngày tuổi) dễ làm cháy múi sầu riêng.
* Để quá nhiều trái trên cây: Nhiều vườn sầu riêng vì muốn tăng năng suất nên để số lượng trái trên cây quá nhiều, vượt quá khả năng nuôi dưỡng của cây, dẫn đến trái không nhận đủ dinh dưỡng, cơm phát triển kém, múi lép, sượng, đặc biệt trên các vườn sầu riêng còn tơ hoặc mới cho trái 1-2 năm đầu.
Tóm lại: Hiện tượng cháy múi và sượng cơm trái sầu riêng liên quan đến nhiều yếu tố như: Dinh dưỡng, nước tưới, thời tiết, giống và kỹ thuật canh tác. Tuy nhiên, nguyên nhân chính chủ yếu từ việc quản lý dinh dưỡng và sinh lý cây chưa hợp lý trong giai đoạn nuôi trái.
Để hạn chế tối đa tình trạng này, nhà vườn cần: Bón phân cân đối; Tăng cường trung vi lượng; Quản lý nước hợp lý; Hạn chế ra đọt non; Tỉa trái phù hợp; Chăm sóc bộ rễ khỏe mạnh.
Việc áp dụng đúng kỹ thuật không chỉ giúp giảm hiện tượng sượng cơm mà còn nâng cao chất lượng trái, tăng giá bán, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và phát triển bền vững ngành sầu riêng Việt Nam.
BBT - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng