Lâm Đồng là vùng sản xuất cà phê Robusta trọng điểm của cả nước, đồng thời cũng là địa phương chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu trong quá trình sản xuất. Mưa trái mùa, mưa kéo dài vào thời điểm thu hoạch làm gia tăng tỷ lệ rụng quả, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cà phê. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, tuyển chọn các giống cà phê có năng suất cao, thích ứng với điều kiện bất lợi đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Giống Robusta Thiên Phúc vừa được công nhận lưu hành được xem là một trong những giống mới có nhiều tiềm năng cho sản xuất.
Từ một cây đột biến đến giống cà phê được công nhận lưu hành
Giống Robusta Thiên Phúc có nguồn gốc từ một cây cà phê đột biến được phát hiện trong vùng chuyên canh cà phê tại xã Bảo Lâm 1. Cây thể hiện nhiều đặc tính nổi bật như sinh trưởng khỏe, năng suất vượt trội và đặc biệt không bị rụng quả khi gặp mưa lớn hoặc gió mạnh.
Anh Vũ Minh Thái (bên phải) bên vườn cây đầu dòng được công nhận
Nhận thấy tiềm năng của giống cây này, anh Vũ Minh Thái (sinh năm 1989) - Giám đốc HTX Nông nghiệp Miền Cao Nguyên, chủ tác giả cây cà phê giống mới Thiên Phúc tại Tổ 19, xã Bảo Lâm 1, tỉnh Lâm Đồng đã dành hơn một thập kỷ nghiên cứu, tuyển chọn, ghép chồi, nhân giống và đánh giá trên quy mô sản xuất. Sau quá trình thực nghiệm kéo dài khoảng 12 năm, giống Robusta Thiên Phúc đã hoàn thiện quy trình nhân giống, được cấp chứng nhận cây đầu dòng và chính thức được công nhận lưu hành giống vào tháng 4 năm 2026 (theo Quyết định số 587/QĐ-SNNMT ngày 28/4/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng).
Việc được công nhận lưu hành giống tạo cơ sở pháp lý để giống Robusta Thiên Phúc được sản xuất, kinh doanh theo quy định và từng bước đưa vào sản xuất.
Năng suất cao, thích ứng tốt với điều kiện sản xuất
Qua nhiều năm theo dõi tại các mô hình sản xuất ở xã Bảo Lâm 1, giống Robusta Thiên Phúc bước đầu cho thấy giống có nhiều đặc điểm đáng chú ý. Trên diện tích 3.500m² của gia đình anh Vũ Minh Thái, năm 2025 đã thu hoạch khoảng 12 tấn cà phê tươi, tương đương khoảng 03 tấn cà phê nhân, quy đổi đạt trên 8,5 tấn cà phê nhân/ha. Mức năng suất này cao hơn mặt bằng sản xuất của nhiều vườn Robusta hiện nay.
Giống cà phê Robusta Thiên Phúc tại HTX Nông nghiệp Miền Cao Nguyên
Theo đánh giá thực tế, giống Thiên Phúc có khả năng đạt năng suất từ 8-9 tấn cà phê nhân/ha, cây sinh trưởng khỏe, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, tỷ lệ rụng quả thấp ngay cả khi gặp mưa lớn hoặc gió mạnh. Đặc biệt, giống có thời gian chín muộn hơn so với nhiều giống Robusta phổ biến, thường thu hoạch vào khoảng tháng 01, giúp người dân chủ động hơn trong thu hoạch, giảm áp lực nhân công và thuận lợi cho công đoạn phơi, sấy sau thu hoạch. Đây là những đặc tính có ý nghĩa trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, góp phần giảm thiểu thất thoát sản lượng và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Tuy nhiên, các đặc tính của giống cần tiếp tục được theo dõi, đánh giá trong điều kiện sản xuất ở nhiều vùng sinh thái và quy trình canh tác khác nhau nhằm có cơ sở khoa học đầy đủ cho việc nhân rộng.
Hướng đến sản xuất cà phê chất lượng cao
Không chỉ chú trọng năng suất, HTX Nông nghiệp Miền Cao Nguyên còn định hướng phát triển Thiên Phúc theo tiêu chí chất lượng và giá trị gia tăng. Theo anh Thái, toàn bộ quy trình sản xuất giống được xây dựng theo hướng bài bản, có nghiên cứu khoa học, bảo hộ giống và đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc. HTX cũng đang triển khai thực hiện các tiêu chuẩn liên quan đến Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
Một dấu mốc đáng chú ý là tại cuộc thi Vietnam Amazing Cup 2026 tổ chức ở Buôn Ma Thuột, cà phê chế biến từ giống Robusta Thiên Phúc đã được ghi nhận trong nhóm cà phê đặc sản Việt Nam với sản phẩm Fine Robusta Anaerobic Natural đạt 85 điểm và Fine Robusta Red Honey đạt 83,22 điểm theo tiêu chí đánh giá của Coffee Quality Institute (CQI). Kết quả này cho thấy, giống Thiên Phúc không chỉ có tiềm năng về năng suất, mà còn đáp ứng yêu cầu phát triển phân khúc cà phê chất lượng cao và chế biến sâu.
Bước đầu được nhân rộng tại địa phương
Sau khi được công nhận lưu hành giống, HTX Nông nghiệp Miền Cao Nguyên là đơn vị trực tiếp quản lý vườn cây đầu dòng, tổ chức nhân giống và cung ứng cây giống ra thị trường.
Đến nay, hơn 10.000 cây giống đã được cung cấp cho các hộ sản xuất. Diện tích trồng giống Thiên Phúc tại khu vực Bảo Lâm đã mở rộng khoảng 15 ha. Riêng HTX hiện có trên 32 ha liên kết sản xuất với các thành viên, trong đó khoảng 04 ha đang phát triển giống Thiên Phúc. Anh Vũ Minh Thái chia sẻ, nhu cầu của người dân đối với giống mới này đang tăng nhanh, tuy nhiên năng lực sản xuất cây giống hiện vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường.
Triển vọng cho ngành cà phê Lâm Đồng
Trong bối cảnh ngành cà phê đang chuyển mạnh từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng, việc nghiên cứu, tuyển chọn các giống mới có năng suất cao, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu thị trường là hết sức cần thiết.
Việc nghiên cứu, tuyển chọn và đưa vào sản xuất các giống cà phê mới là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của ngành cà phê Lâm Đồng. Robusta Thiên Phúc là một trường hợp bước đầu cho thấy tiềm năng từ quá trình chọn lọc giống trong thực tiễn sản xuất. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ hiệu quả của giống trên phạm vi rộng, ngành nông nghiệp cần tiếp tục theo dõi, khảo nghiệm tại nhiều vùng sinh thái khác nhau, đồng thời xây dựng các mô hình trình diễn, đánh giá khả năng thích nghi, hiệu quả kinh tế và chất lượng sản phẩm trong điều kiện canh tác thực tế.
Nếu tiếp tục được khảo nghiệm, đánh giá và khẳng định tính ổn định trên nhiều vùng sinh thái, giống Robusta Thiên Phúc có thể trở thành một trong những giống Robusta triển vọng, góp phần đa dạng nguồn giống phục vụ tái canh và phát triển vùng nguyên liệu cà phê theo hướng bền vững../.
Văn Thọ - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng