Để tạo ra nguồn giống lúa chất lượng cao, bên cạnh việc chọn giống và áp dụng kỹ thuật canh tác, khử lẫn lúa trước thu hoạch là công đoạn đặc biệt quan trọng, quyết định đến độ thuần của giống.
Những ngày trung tuần tháng 4/2026, khi nắng hè bắt đầu gay gắt, trên cánh đồng lớn trải dài ở các xã Tánh Linh, Bắc Ruộng, Đồng Kho, Nghị Đức, một màu vàng óng ả của lúa chín vụ Đông Xuân 2025 - 2026 phủ kín khắp nơi. Giữa cái nắng như đổ lửa, từng nhóm người vẫn miệt mài bám ruộng, cần mẫn thực hiện công việc khử lẫn lúa. Họ lặng lẽ đi giữa những thửa ruộng đang vào độ chín rộ, tỉ mỉ tìm kiếm và loại bỏ những bông lúa không đúng giống còn sót lại, nhằm giữ độ thuần chủng cho cả cánh đồng. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự kiên trì, tinh mắt và kinh nghiệm. Người làm phải nhận diện được từng đặc điểm khác biệt rất nhỏ của bông lúa lẫn so với giống chính. Chỉ cần một chút sơ suất, những hạt lẫn lúa này khi thu hoạch và gieo trồng ở vụ sau sẽ làm giảm chất lượng giống, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả sản xuất.
Bà con nông dân tập trung khử lúa lẫn để chuẩn bị thu hoạch lúa giống
Để phục vụ công việc, người lao động chuẩn bị những vật dụng quen thuộc nhưng thiết thực như một chiếc liềm nhỏ dùng để cắt bỏ lúa lẫn, trên đầu là chiếc nón lá được nới rộng và gia cố để che bớt cái nắng chói chang của tháng Tư. Quần áo được mặc kín từ đầu đến chân, vừa chống nắng vừa hạn chế trầy xước khi di chuyển trong ruộng. Đôi tay mang găng để làm việc liên tục mà không bị rát. Bên người là chiếc bao nhựa tận dụng từ bao cám, bao phân hay bao lúa giống, được cắt quai đeo gọn gàng để chứa lúa lẫn. Các nhóm thường có từ 5 đến 7 người, dàn hàng ngang và từ từ tiến từng bước nhẹ trên ruộng. Ánh mắt họ chăm chú quan sát từng bụi lúa, từng bông lúa. Một tay vạch lúa, tay còn lại nhanh chóng phát hiện và cắt bỏ những bông lúa lẫn, bỏ vào bao đeo bên người. Công việc cứ lặp đi lặp lại như vậy suốt nhiều giờ liền. Từ sáng sớm tinh mơ, họ đã có mặt ngoài đồng. Đến trưa, khi mặt trời lên đỉnh, họ mới tạm dừng công việc và tìm đến những bóng cây ven đường để nghỉ ngơi, ăn vội bữa cơm đạm bạc mang theo, rồi lại tiếp tục công việc vào buổi chiều.
Bà Nguyễn Thị Bông, một người có nhiều năm gắn bó với công việc khử lúa lẫn, chia sẻ: Đây là công việc làm thuê theo mùa vụ, chủ yếu tập trung vào vụ Đông Xuân - khi nhiều Tổ hợp tác, Hợp tác xã và hộ dân liên kết sản xuất lúa giống. Hiện bà đang làm cho một Tổ hợp tác sản xuất giống lúa OM 18. Theo bà, công việc không quá nặng về sức lực nhưng lại rất vất vả vì phải lội ruộng cả ngày, đứng lâu dưới nắng nóng. Dù vậy, với mức thu nhập 270.000 đồng mỗi ngày công, công việc này vẫn là nguồn thu nhập ổn định, góp phần trang trải cuộc sống gia đình.
Có thể nói, công đoạn khử lẫn lúa là một mắt xích quan trọng trong quy trình sản xuất lúa giống. Sự cần cù, tỉ mỉ và trách nhiệm của người nông dân không chỉ giúp đảm bảo chất lượng hạt giống mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp bền vững.
Giữa cái nắng tháng Tư bỏng rát, hình ảnh những người nông dân lặng lẽ cúi mình trên đồng ruộng, cần mẫn nhặt từng bông lúa lẫn là minh chứng rõ nét cho tinh thần lao động bền bỉ, sự tận tâm với nghề. Chính từ những công việc thầm lặng ấy đã góp phần tạo nên những mùa vàng bội thu, mang lại nguồn giống tốt, đảm bảo sinh kế lâu dài cho bà con nông dân địa phương.
Nguyễn Ngọc Khánh - Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Nghị Đức