Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, logistics đang trở thành “mạch máu” của nền nông nghiệp hiện đại. Đối với tỉnh Lâm Đồng - địa phương có thế mạnh về sản xuất nông sản quy mô lớn và đa dạng, việc phát triển hệ thống logistics đồng bộ không chỉ giúp giảm chi phí mà còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị gia tăng, tăng sức cạnh tranh cho nông sản trên thị trường trong nước và quốc tế.
Tiềm năng lớn nhưng chi phí còn cao
Sau khi sáp nhập, Lâm Đồng sở hữu lợi thế đặc thù khi kết nối cả khu vực cao nguyên và ven biển, với các trục giao thông quan trọng liên kết Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và các cảng biển lớn, bao gồm: Kết nối trục Bắc - Nam: QL1A, cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết, Phan Thiết - Vĩnh Hảo; kết nối Tây Nguyên - Đông Nam Bộ: QL20, QL28, QL27; kết nối cảng biển: Cảng Cát Lái, Cảng Cái Mép - Thị Vải tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Tuy nhiên, khoảng cách vận chuyển từ vùng nguyên liệu đến cảng biển dao động 250 - 350 km khiến chi phí logistics tăng đáng kể so với các địa phương gần cảng.
Đáng chú ý, chi phí logistics hiện chiếm khoảng 20-25% giá thành sản phẩm, đặc biệt cao đối với nhóm hàng tươi sống như rau, trái cây. Vào mùa thu hoạch, nghịch lý thường xảy ra khi giá nông sản giảm nhưng chi phí vận chuyển lại tăng, gây áp lực lớn cho doanh nghiệp và nông dân.
“Điểm nghẽn” ở hạ tầng và chuỗi lạnh
Một trong những hạn chế lớn nhất của logistics nông nghiệp Lâm Đồng hiện nay là hệ thống kho bãi, bảo quản và chuỗi lạnh còn phân tán, quy mô nhỏ, chủ yếu do doanh nghiệp tư nhân tự đầu tư phục vụ riêng lẻ. Tỉnh chưa có trung tâm logistics tích hợp với đầy đủ chức năng như phân loại, đóng gói, kiểm dịch hay cảng cạn (ICD). Điều này dẫn đến thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí tăng cao và tổn thất sau thu hoạch lớn.
Tỉnh Lâm Đồng có diện tích rau, sầu riêng, thanh long nằm trong top đầu cả nước, hiện nay diện tích rau các loại trên địa bàn tỉnh ước đạt 101.280 ha, sản lượng đạt 3.381.090 tấn; diện tích sầu riêng 42.620 ha, sản lượng đạt 266.740 tấn; thanh long 25.980 ha, sản lượng đạt 613.050 tấn. Đây là các mặt hàng xuất khẩu lớn của tỉnh, chủ yếu xuất dưới dạng tươi sống sang thị trường Trung Quốc bằng đường bộ, đòi hỏi cao về bảo quản lạnh. Tuy nhiên, hiện nay chưa có trung tâm xử lý sau thu hoạch quy mô lớn đáp ứng yêu cầu, chưa có hệ thống kho lạnh tập trung, thiếu trung tâm đóng gói đạt chuẩn xuất khẩu dẫn đến tình trạng xuất khẩu uỷ thác chiếm tỷ lệ khá cao.
Sơ chế, đóng gói hoa cúc xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản tại Công ty TNHH Dalat Evergreen tại xã Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng
Không chỉ vậy, ngành cà phê, điều, tiêu (diện tích cà phê 323.240 ha, sản lượng ước đạt 1.003,84 ngàn tấn; diện tích cây điều 49.235 ha, sản lượng ước đạt 35.825 tấn; diện tích cây tiêu 37.190 ha, sản lượng ước đạt 85.190 tấn)… dù có sản lượng lớn nhưng vẫn chủ yếu xuất khẩu thô, tỷ lệ chế biến sâu chỉ khoảng 5-10%. Trong khi đó, thủy sản dù đã tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản nhưng vẫn phụ thuộc vào cảng ngoài tỉnh, làm giảm tính chủ động và gia tăng chi phí.
Hướng tới logistics hiện đại, xanh và liên kết vùng
Trước những thách thức đó, Lâm Đồng đang định hướng phát triển logistics trở thành ngành dịch vụ hạ tầng quan trọng, gắn chặt với sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, chế biến và xuất khẩu. Tỉnh đặt mục tiêu hình thành 1-2 trung tâm logistics cấp vùng, đồng thời ưu tiên đầu tư hệ thống kho lạnh, trung tâm trung chuyển và các dịch vụ hậu cần hiện đại.
Một trong những giải pháp then chốt là phát triển logistics theo hướng liên kết chuỗi - từ sản xuất, thu hoạch, bảo quản đến vận chuyển và tiêu thụ, đồng thời kết nối liên vùng với các trung tâm kinh tế lớn. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và phát triển logistics xanh, tiết kiệm năng lượng cũng được xác định là xu hướng tất yếu.
Mở “đường băng” cho nông sản vươn xa
Có thể thấy, Lâm Đồng đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc hệ thống logistics nông nghiệp, từ đó nâng cao giá trị và thương hiệu nông sản. Tuy nhiên, để làm được điều này, cần sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và các Hợp tác xã, đặc biệt trong việc đầu tư hạ tầng, hoàn thiện cơ chế chính sách và đào tạo nguồn nhân lực logistics chuyên nghiệp.
Khi “nút thắt” logistics được tháo gỡ, nông sản Lâm Đồng không chỉ giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh mà còn có thể vươn xa hơn trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu, khẳng định vị thế của một trung tâm nông nghiệp công nghệ cao hàng đầu của cả nước.
Văn Thọ (t/h) - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng