Trong những năm qua, thanh long đã khẳng định vai trò là cây trồng chủ lực, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp khu vực Bình Thuận. Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường tiêu thụ và tình trạng giá cả thiếu ổn định, việc định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng đa dạng, hiệu quả và bền vững đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Có thời điểm, nhắc đến khu vực Bình Thuận là nhắc đến thanh long - loại cây từng đưa địa phương trở thành “thủ phủ trái cây xuất khẩu” của cả nước với hàng chục nghìn hecta canh tác. Song, thực tiễn sản xuất cho thấy, khi diện tích tăng nhanh, phụ thuộc vào một số thị trường tiêu thụ và thiếu đa dạng sản phẩm, giá cả dễ rơi vào vòng xoáy dư thừa - rớt giá. Những năm gần đây, giá thanh long nhiều thời điểm giảm sâu, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người nông dân. Diện tích thanh long toàn tỉnh hiện còn khoảng 26.126 ha, giảm hơn 7.000 ha so với năm 2020, phản ánh xu hướng điều chỉnh cơ cấu cây trồng trong bối cảnh mới.
Bà con khu vực Bình Thuận đang chăm sóc cho cây chanh dây vàng mật ong
Từ thực tế đó, nhu cầu tìm kiếm cây trồng có hiệu quả kinh tế cao và ổn định hơn đang trở nên cấp thiết. “Trước đây chỉ cần chăm tốt là có lời, nhưng nay giá cả bấp bênh, bà con rất mong có cây trồng mới phù hợp hơn”, một nông dân tại huyện Hàm Thuận Bắc chia sẻ.
Trong bối cảnh đó, chanh dây, đặc biệt là giống chanh dây vàng mật ong, đang nổi lên như một lựa chọn tiềm năng. Đây là loại cây ăn quả nhiệt đới có giá trị kinh tế cao, nhu cầu thị trường trong và ngoài nước ngày càng tăng. Không chỉ hấp dẫn bởi hương thơm đặc trưng và vị chua ngọt hài hòa, chanh dây còn giàu dinh dưỡng, phù hợp với xu hướng tiêu dùng thực phẩm tốt cho sức khỏe. Đáng chú ý, chanh dây vàng mật ong thuộc phân khúc trái cây tươi cao cấp với mẫu mã đẹp, vị ngọt thanh được ưa chuộng tại các hệ thống siêu thị và thị trường xuất khẩu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.
Bên cạnh yếu tố thị trường, điều kiện tự nhiên của khu vực Bình Thuận được đánh giá là tương đối phù hợp với sự sinh trưởng và phát triển của cây chanh dây vàng. Khu vực có số giờ nắng cao, nền nhiệt ổn định trong khoảng 20-30°C, cùng với đất cát pha có khả năng thoát nước tốt - những yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho cây sinh trưởng. Tuy nhiên, chanh dây là cây trồng yêu cầu độ ẩm thích hợp, do đó cần chủ động nguồn nước tưới trong mùa khô, nhằm đảm bảo năng suất và chất lượng.
Chanh dây vàng có thời gian sinh trưởng ngắn, chỉ sau khoảng 7-8 tháng trồng đã bắt đầu cho thu hoạch và có thể cho trái liên tục nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật. Để phát huy hiệu quả, người sản xuất cần áp dụng đồng bộ các biện pháp như làm giàn, tỉa cành tạo tán, quản lý dinh dưỡng hợp lý, hỗ trợ thụ phấn và phòng trừ sâu bệnh. Khi được đầu tư thâm canh theo quy trình kỹ thuật phù hợp, cây chanh dây vàng không chỉ cho năng suất ổn định mà còn mang lại giá trị kinh tế cao, phù hợp với định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương. Tuy nhiên, để chanh dây vàng phát triển bền vững, cần có định hướng và tổ chức sản xuất bài bản. Bài học từ cây thanh long cho thấy, phát triển nông nghiệp không thể theo hướng tự phát mà cần có sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Việc lựa chọn giống, áp dụng quy trình kỹ thuật, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tổ chức tiêu thụ sản phẩm cần được thực hiện đồng bộ, gắn với nhu cầu thị trường. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng không phải là thay thế hoàn toàn thanh long, mà là quá trình đa dạng hóa nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong bối cảnh thị trường nông sản biến động nhanh, việc chủ động lựa chọn những cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và xu hướng tiêu dùng là hướng đi cần thiết.
Với tiềm năng về thị trường và sự phù hợp về điều kiện sinh thái, nếu được quy hoạch hợp lý, tổ chức sản xuất theo hướng liên kết chuỗi giá trị và gắn với nhu cầu thị trường, chanh dây vàng mật ong có thể trở thành cây trồng triển vọng, góp phần đa dạng hóa sản xuất và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững tại khu vực Bình Thuận trong thời gian tới.
Thủy Tiên - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng