“Tôi tin anh đã từng uống nhiều loại cà phê, của nhiều thương hiệu, ở nhiều nơi, nhưng chắc chắn anh chưa uống một ly cà phê đặc biệt như thế này. Nó không chỉ rất ngon, mà còn rất đẹp. Đó là kết quả của một quá trình canh tác tử tế”. Đó là lời giới thiệu của Hà Công Xã - Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Nông sản hữu cơ beCHAMP Đắk Nông. Anh tiếp chúng tôi trong Văn phòng HTX, mời chúng tôi thưởng thức những ly cà phê mang tên “beCHAMP Nắng vàng” do chính HTX sản xuất và tự tay anh pha.

Anh Hà Công Xã bên mô hình sản xuất cà phê hữu cơ thuộc HTX Nông sản hữu cơ beCHAMP

Anh Hà Công Xã sinh năm 1975, vốn là một trí thức, từng có 13 năm công tác tại Huyện ủy Đắk Song; 10 năm công tác tại Liên minh HTX tỉnh Đắk Nông (trước sắp xếp). Năm 2021, anh Hà Công Xã quyết định rời môi trường Nhà nước để thành lập và tập trung phát triển HTX beCHAMP. Có nghiệp vụ sư phạm, lại có kiến thức khá sâu về loại hình HTX liên kết sản xuất, kinh doanh bền vững nên nhiều địa phương mời giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm tại các lớp tập huấn cho nông dân, trong đó có Tổ chức Phát triển Hợp tác xã Hà Lan (Agriterra). Quá trình đi dạy nhiều nơi, anh nhìn thấy một “bức tranh toàn cảnh” về lối canh tác mang tính truyền thống, phụ thuộc nhiều vào hóa học, thiếu tính bền vững của người nông dân.

Qua tìm hiểu và đi học hỏi nhiều nơi, gia đình anh Xã cũng canh tác cà phê và hồ tiêu, nên đã nếm trải hết tất cả những khó khăn, vất vả của người nông dân, từ được mùa mất giá, canh tác hóa học độc hại,… Đó là động lực để anh Xã tập hợp những người bạn, đều là trí thức, có cùng tâm huyết, thành lập HTX Nông sản hữu cơ beCHAMP. Ban đầu, HTX chỉ có 08 thành viên với số vốn khoảng 24 triệu đồng, sau đó dần mở rộng lên 35 thành viên chính thức và khoảng 100 thành viên liên kết cùng chung chí hướng chia sẻ kỹ thuật canh tác hữu cơ, tạo vùng nguyên liệu ổn định, xây dựng chuỗi giá trị nông sản từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ.

“Khi thành lập HTX, chúng tôi xác định mục tiêu giúp người nông dân thay đổi cách canh tác truyền thống sang sản xuất nông nghiệp sạch, sản xuất hữu cơ mang đến cho người tiêu dùng thực phẩm hữu cơ, chất lượng từ thiên nhiên, an toàn cho sức khỏe; khởi tạo những mối quan hệ tích cực, lâu dài và tin tưởng giữa beCHAMP với các đối tác và cộng đồng dựa trên sự ổn định, lợi ích và niềm tin; gia tăng lợi ích bền vững cho các thành viên, tạo lập môi trường và cuộc sống tốt đẹp hơn cho cộng đồng”, anh Xã nói.

Hiện nay, sau gần 05 năm thành lập (ngày 23/5/2021), tổng diện tích đất sản xuất của các thành viên HTX beCHAMP hơn 120 ha, trong đó có 70 ha cà phê còn lại là hồ tiêu, sầu riêng, bơ canh tác theo hướng hữu cơ. Hiện nay, HTX có 18 ha/05 hộ trồng cà phê được chứng nhận sản xuất hữu cơ, sản lượng thu được 48 tấn nhân, giá bán chênh lệch khoảng 25 - 30% so với giá bán sản xuất cà phê thông thường.

Nhờ có kiến thức khá sâu về canh tác nông nghiệp hữu cơ, ngay từ khi có ý tưởng thành lập HTX, anh Xã đã cùng các thành viên sáng lập soạn ra những trang tài liệu có giá trị thực tiễn. Đó là nguyên lý “cân bằng sinh thái” với 06 nguyên tắc vận hành, bao gồm: “2 nền tảng” - Sử dụng vi sinh vật có lợi và xác bã động thực vật; “2 không” - Không sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, phân bón hóa học; “2 bắt buộc” - Người nông dân tự lập, nhân nuôi các dòng vi sinh vật có lợi để phục vụ sản xuất, sử dụng vi sinh vật để sản xuất ra thuốc trừ nấm, trừ sâu, dựa trên 4 yếu tố cay, nóng, đắng, lợi khuẩn để giải quyết sâu bệnh; “2 khuyến khích” - Khuyến khích người nông dân trồng cây đa tầng nhằm mục đích cân bằng hệ sinh thái, hạn chế phá vỡ cấu trúc tự nhiên của đất; “2 kiểm soát” - Kiểm soát chặt chẽ quá trình từ đầu vào, thu hoạch đến chế biến, bảo quản sau thu hoạch; và nguyên tắc cuối cùng là “2 mục tiêu” - Giảm chi phí đầu vào trong quá trình sản xuất và đảm bảo chất lượng sản phẩm đồng đều.

Anh Hà Công Xã cho biết: Sau một thời gian vận hành, đến nay, tất cả thành viên HTX đã quen và thuần thục các quy trình về phòng trừ sâu bệnh theo 4 yếu tố: Cay - đắng - nóng - lợi khuẩn bằng cách tự phân lập và nhân nuôi lợi khuẩn. Những loại lợi khuẩn khó tạo lập thì mua ngoài thị trường. Tự sản xuất phân hữu cơ dựa trên nguyên tắc tuần hoàn, nếu cần bổ sung thêm thì mua các sản phẩm tốt, có nguồn gốc nhưng phải thân thiện với môi trường.

Anh Hà Công Xã đang hướng dẫn bà con tự làm chế phẩm sinh học

Ông Đỗ Thành Ân - thành viên HTX, một trong những hộ canh tác cà phê đạt chuẩn hữu cơ nhiều năm qua cho biết: Lãnh đạo HTX tổ chức nhiều buổi tập huấn, chia sẻ cho nông dân quy trình tự nhân nuôi vi sinh vật có lợi để sản xuất phân vi sinh, thuốc trừ sâu, trừ nấm sinh học. Đạm hữu cơ được ủ từ cá, đậu tương; kali được tích hợp từ quá trình ủ thân và quả chuối; trung vi lượng từ bí đỏ; lân được tích hợp từ quá trình ngâm xương động vật, vỏ trứng, vỏ ốc. Áp dụng phương pháp này có thể giảm chi phí từ 10 - 15 triệu đồng/ha. Chỉ có điều, phải cần cù, chịu khó, hết lòng vì mảnh vườn của mình mới làm được.

Chúng tôi đã lấy tên HTX Nông sản hữu cơ beCHAMP Đắk Nông để đặc biệt tôn trọng và ghi nhận công lao của nhà khoa học Antonie Bechamp (1816-1908) là một nhà hóa học, dược sĩ và nhà sinh vật học nổi tiếng người Pháp. Ông nổi tiếng vì quan điểm đối lập với Louis Pasteur, cho rằng bệnh tật phát sinh từ sự mất cân bằng bên trong cơ thể, thay vì chỉ do vi sinh vật ngoại lai. Sứ mệnh của chúng tôi không chỉ là sự tôn vinh một người, mà là việc thực hiện nguyên lý khoa học để xem lại hiệu quả và sự bền vững trong nông nghiệp, góp phần tạo ra môi trường sống tốt đẹp hơn cho cộng đồng và thiên nhiên.

Từ những chia sẻ của anh Xã và kết quả hoạt động của HTX Nông sản hữu cơ beCHAMP Đắk Nông, cùng với những hiệu quả tích cực đem lại đối với môi trường và xã hội, chúng tôi tin tưởng và hy vọng rằng trong tương lai không xa sẽ có thêm nhiều hơn nữa các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp hữu cơ, góp phần chung vào sự phát triển của ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững.

Trịnh Đình Thâng - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng