Trong bối cảnh nhu cầu thị trường ngày càng hướng đến các sản phẩm chăn nuôi an toàn, chất lượng và thân thiện với môi trường, việc bảo tồn và phát triển các giống vật nuôi bản địa đang được quan tâm. Trong đó, lợn cỏ Bình Thuận là giống lợn địa phương có nhiều tiềm năng cần được bảo tồn, khai thác và phát triển nhằm nâng cao giá trị chăn nuôi và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Anh K’Văn Tính ở thôn 1, xã Đông Giang, tỉnh Lâm Đồng bên đàn lợn của gia đình

Lợn cỏ Bình Thuận là giống lợn bản địa được nuôi từ rất lâu tại địa bàn các xã miền núi của tỉnh Lâm Đồng. Giống lợn này có ưu điểm dễ nuôi, ít công chăm sóc, thích nghi tốt, chất lượng thịt thơm ngon được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, tập quán chăn nuôi của bà con đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu là thả rông, ít quản lý nên đàn lợn dễ bị dịch bệnh, số lượng vì vậy giảm dần qua các năm.

Từ năm 2017 đến năm 2020, Phân Viện Chăn nuôi Nam Bộ thuộc Viện Chăn nuôi đã phối hợp với địa phương thực hiện mô hình Bảo tồn và lưu giữ nguồn gen lợn cỏ Bình Thuận tại thôn Dân Hòa, xã Thuận Hòa, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận (nay là xã Hàm Thuận Bắc, tỉnh Lâm Đồng) với số lượng đàn lợn bảo tồn 30 con (03 con đực, 27 con cái), lợn có tầm vóc nhỏ, trọng lượng trung bình lợn con 0,3 - 0,4 kg/con; lợn cái trưởng thành 30 - 35 kg/con; lợn đực trưởng thành 40 - 50 kg/con, da mỏng, lông thưa màu đen toàn thân (có con lang trắng 4 chân), mõm dài, xương nhỏ, bụng xệ.

Qua nhiều năm thực hiện mô hình, giống lợn này được đánh giá các nguồn gen đều giữ được những đặc điểm ngoại hình đặc trưng của giống, các chỉ tiêu kỹ thuật ổn định mang lại hiệu quả kinh tế cao, đạt kết quả khá tốt. Lợn cỏ Bình Thuận đã được Chính phủ đưa vào danh mục giống vật nuôi cần được bảo tồn (Phụ lục II, Nghị định số 13/2020/NĐ-CP ngày 21/01/2020 của Chính phủ hướng dẫn chi tiết Luật Chăn nuôi).

Lợn cỏ Bình Thuận được nuôi và bảo tồn giống tại xã Đông Giang, tỉnh Lâm Đồng

Năm 2024 - 2025, Phân viện Chăn nuôi Nam bộ tiếp tục phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bình Thuận (trước sắp xếp), nay là Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng triển khai thực hiện Đề tài “Khai thác và phát triển nguồn gen lợn cỏ Bình Thuận tại một số tỉnh Nam Trung Bộ” nhằm nhân rộng giống lợn cỏ Bình Thuận bị thoái hóa, chọn lọc lại nguồn gen lợn cỏ phát triển trên nền điều kiện bản địa. Mô hình được triển khai tại xã Phan Sơn và xã Đông Giang, tỉnh Lâm Đồng với số lượng đàn lợn bảo tồn và chọn lọc 44 con để tránh bị lai tạp và cải thiện năng suất. Trong đó, có hộ ông K’Văn Tính ở thôn 1, xã Đông Giang, tỉnh Lâm Đồng được nhận 11 con lợn giống để thực hiện mô hình.

Qua trao đổi hộ ông K’Văn Tính ở thôn 1, xã Đông Giang, tỉnh Lâm Đồng cho biết: Hiện nay, ông đang nuôi khoảng 50 con lợn cỏ (10 lợn nái, 01 lợn đực giống và 40 lợn con). Hàng năm, ông bán khoảng 100 con lợn con giống cho các hộ xung quanh có nhu cầu chăn nuôi và bán lợn thịt thu về khoảng 150 triệu đồng, sau khi trừ chi phí ông thu được lợi nhuận khoảng 70 triệu đồng/năm.

Thông qua mô hình, bà con đồng bào dân tộc thiểu số được hướng dẫn áp dụng các biện pháp chăn nuôi lợn an toàn như xây dựng chuồng trại, không thả rông, quản lý và chăm sóc đàn lợn đúng kỹ thuật. Đồng thời, các hộ chăn nuôi được khuyến cáo thực hiện tiêm phòng định kỳ các bệnh thường gặp. Từ đó, các hộ đồng bào dân tộc thiểu số có thể nhân rộng đàn lợn bản địa, phát triển kinh tế và vươn lên thoát nghèo.

Từ hiệu quả của mô hình chăn nuôi an toàn dịch bệnh, các địa phương cần tiếp tục nhân rộng cho người dân. Việc áp dụng đúng quy trình kỹ thuật và chủ động tiêm phòng vắc xin sẽ giúp hạn chế dịch bệnh, đồng thời góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen lợn cỏ Bình Thuận. Qua đó, tạo ra sản phẩm thịt chất lượng, nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển sinh kế bền vững gắn với du lịch địa phương.

Quỳnh Trâm - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng