Trước những thách thức về an toàn thực phẩm, kháng sinh và chi phí chăn nuôi ngày càng gia tăng, ngành chăn nuôi Việt Nam nói chung và tỉnh Lâm Đồng nói riêng đang chuyển hướng chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học, bền vững. Một trong những giải pháp được nhiều hộ chăn nuôi và trang trại áp dụng hiện nay là sử dụng men tỏi, một chế phẩm sinh học lên men từ tỏi. Không chỉ giúp tăng sức đề kháng, men tỏi còn góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Men tỏi là sản phẩm được tạo ra từ quá trình lên men tỏi tươi bằng các chủng vi sinh vật có lợi như Bacillus subtilis, Lactobacillus spp., Saccharomyces (nấm men). Men tỏi có khả năng ức chế vi khuẩn có hại: E. coli, Salmonella, Clostridium… Trong quá trình lên men, các hợp chất có hoạt tính sinh học trong tỏi - đặc biệt là Allicin được chuyển hóa thành các dạng dễ hấp thụ hơn đối với vật nuôi.
Chế phẩm men tỏi thường được sản xuất dưới dạng lỏng hoặc bột, dễ phối trộn vào thức ăn hoặc nước uống, có một số công dụng như:
Thứ nhất, tăng cường sức đề kháng và phòng bệnh: Men tỏi có khả năng kháng khuẩn, kháng virus và kháng nấm mạnh mẽ nhờ hoạt chất Allicin và các axit hữu cơ sinh ra trong quá trình lên men. Sử dụng thường xuyên giúp gia súc, gia cầm giảm nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, tiêu hóa nhất là trong thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết thay đổi thất thường.
Thứ hai, kích thích tiêu hóa, tăng trọng nhanh: Men tỏi hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, kích thích tiêu hóa giúp vật nuôi ăn ngon, hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, bổ sung men tỏi đúng liều lượng, gia cầm có thể tăng trọng nhanh hơn 5-10% so với nhóm đối chứng, đồng thời giảm tỷ lệ hao hụt thức ăn.
Thứ ba, giảm mùi hôi và ô nhiễm môi trường: Chăn nuôi tập trung thường đi kèm với vấn đề ô nhiễm do chất thải. Men tỏi giúp cải thiện quá trình tiêu hóa và hấp thu, nhờ đó giảm lượng phân thải và mùi hôi chuồng trại. Một số trang trại sử dụng men tỏi liên tục giúp giảm đáng kể mùi Amoniac và Hydro sulfua - những tác nhân chính gây ô nhiễm không khí trong chăn nuôi.
Thứ tư, thay thế một phần kháng sinh: Trong bối cảnh việc lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi gây lo ngại về kháng thuốc và dư lượng trong thực phẩm, men tỏi được xem là một giải pháp thay thế hiệu quả và an toàn hơn. Không chỉ giúp giảm chi phí thuốc thú y, việc sử dụng men tỏi còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Chị Nguyễn Thị Thanh đang trộn men tỏi vào thức ăn bổ sung cho đàn gà
Tại nhiều nơi trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, một số hộ chăn nuôi đã áp dụng men tỏi vào mô hình nuôi gà, heo, bò vỗ béo và cho kết quả tốt. Điển hình hộ chị Nguyễn Thị Thanh - Chủ trang trại gà thả vườn tại xã Hàm Liêm, chia sẻ: Trước đây, mỗi lứa gà tôi đều phải dùng nhiều thuốc kháng sinh nhưng từ khi trộn men tỏi vào cám hoặc bắp, đàn gà khỏe mạnh, ít bệnh, chất lượng thịt thơm ngon. Trước khi sử dụng men tỏi, chi phí thức ăn cho 1.000 con gà dao động 5,0 - 5,3 tấn cám, bắp. Sau khi áp dụng, lượng thức ăn giảm còn 4,5 - 4,8 tấn.
Anh Nguyễn Ngọc Ánh - chủ hộ chăn nuôi heo nái tại xã Hồng Sơn cùng chia sẻ: Với đàn heo nái 20 con và heo thịt hơn 50 con, men tỏi được sử dụng 3 lần/tuần. Men tỏi trộn với cám (7-12 ml/con/ngày) và kết hợp pha nước uống với liều 1-2 ml men tỏi/lít nước giúp đàn heo giảm bệnh. Từ đó giúp gia đình anh giảm 80% chi phí kháng sinh, giảm khoảng 60% mùi hôi chuồng trại, đối với heo thịt rút ngắn thời gian nuôi 0,5 tháng, giúp giảm lượng thức ăn đáng kể từ 10 - 12%, tăng hiệu quả kinh tế rõ rệt.
Men tỏi cần được bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp để đảm bảo hoạt tính vi sinh. Không thay thế hoàn toàn các biện pháp chăm sóc khác, men tỏi là chế phẩm hỗ trợ, cần kết hợp với chế độ dinh dưỡng, vệ sinh chuồng trại hợp lý để đạt hiệu quả tối ưu. Men tỏi chứa hoạt chất allicin - một “kháng sinh tự nhiên”, giúp tăng sức đề kháng và hạn chế một số bệnh thường gặp ở vật nuôi. Việc sử dụng định kỳ có thể giúp người nuôi tiết kiệm tới 40% chi phí thuốc kháng sinh và hóa chất điều trị các bệnh phổ biến như tiêu chảy, tụ huyết trùng hay hen khẹt. Men tỏi bổ sung enzyme và vi khuẩn có lợi, giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột và tăng cường tiêu hóa. Điều này giúp vật nuôi hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn, giảm lượng thức ăn thừa thải ra môi trường. Gà và heo được bổ sung men tỏi thường ăn khỏe hơn, lớn đều và rút ngắn thời gian nuôi từ 10-15 ngày, giúp xoay vòng vốn nhanh. Việc hạn chế kháng sinh giúp sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn “thịt sạch”, dễ tiếp cận các thị trường khó tính hoặc bán trực tiếp cho người tiêu dùng với giá cao hơn. Heo ăn men tỏi thường có da hồng, lông mượt; gà chắc thịt, mã đẹp, từ đó dễ bán và được thương lái trả giá cao hơn so với nuôi thông thường.
Men tỏi không chỉ là xu hướng, mà đang dần trở thành một phần thiết yếu trong chiến lược phát triển chăn nuôi sinh học tại Việt Nam nói chung và tỉnh Lâm Đồng nói riêng. Với chi phí hợp lý, dễ áp dụng và mang lại nhiều lợi ích kinh tế lẫn môi trường, cần được nhân rộng trong các mô hình chăn nuôi hiện đại.
Quỳnh Long - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng