Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, nông nghiệp luôn giữ vai trò trụ đỡ quan trọng, là sinh kế của đông đảo người dân nông thôn. Giai đoạn 2021 - 2025, trong bối cảnh sáp nhập địa giới hành chính, biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp và thị trường nông sản nhiều biến động, ngành Nông nghiệp Lâm Đồng vẫn giữ được sự ổn định và từng bước chuyển mình phát triển theo hướng bền vững. Đằng sau những kết quả đó là sự đồng hành bền bỉ của hệ thống khuyến nông - lực lượng đưa tri thức khoa học, chính sách và thông tin thị trường đến với nông dân, góp phần quan trọng vào việc tái cơ cấu, tổ chức lại sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Chính trong bối cảnh nhiều thách thức đan xen ấy, hệ thống khuyến nông đã khẳng định vai trò là lực lượng bám sát cơ sở, trực tiếp chuyển tải chủ trương, chính sách và tiến bộ kỹ thuật đến với người nông dân. Ở nhiều vùng nông thôn, khuyến nông không chỉ là người hướng dẫn kỹ thuật mà còn là điểm tựa giúp nông dân tổ chức lại sản xuất, nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu và biến động thị trường.

Khuyến nông bám cơ sở - ở đâu có nông dân, ở đó có khuyến nông

Dẫn dắt thay đổi tư duy - nền tảng của chuyển đổi bền vững

Trong 05 năm qua, cùng với chuyển giao tiến bộ kỹ thuật công tác khuyến nông còn tập trung mạnh vào việc thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy kinh tế nông nghiệp, từ tư duy tăng sản lượng sang tăng giá trị, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn góp phần phát triển nền nông nghiệp hiện đại và bền vững. Thông qua hơn 2.500 lớp tập huấn, hàng trăm hội thảo đầu bờ, diễn đàn và hoạt động tư vấn, gần 100.000 lượt nông dân đã được tiếp cận các tiến bộ kỹ thuật mới, giải pháp canh tác tiết kiệm tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Khuyến nông không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn trực tiếp hướng dẫn, đồng hành cùng người dân trong quá trình sản xuất. Nhờ đó, hàng nghìn hecta cây trồng kém hiệu quả đã được chuyển đổi sang các loại cây có giá trị kinh tế cao như sầu riêng, mắc ca, cây dược liệu,… giúp giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích tăng từ 1,3 - 1,5 lần, nhiều mô hình cho hiệu quả cao hơn rõ rệt so với trước.

Đột phá từ các mô hình nông nghiệp số và kinh tế tuần hoàn

Giai đoạn 2021 - 2025, đánh dấu bước chuyển quan trọng của công tác khuyến nông Lâm Đồng từ truyền thống sang hiện đại, khi công nghệ số và tư duy nông nghiệp tuần hoàn được đưa vào sản xuất một cách bài bản, hiệu quả. Khuyến nông không chỉ dừng ở chuyển giao kỹ thuật mà đã trở thành lực lượng tiên phong dẫn dắt nông dân tiếp cận công nghệ 4.0, hình thành phương thức sản xuất thông minh, tiết kiệm tài nguyên và thân thiện với môi trường.

Tiêu biểu là mô hình “Cánh đồng không dấu chân” sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGAP tại khu vực Bình Thuận. Việc ứng dụng máy bay không người lái trong gieo sạ và phun thuốc giúp giảm chi phí lao động, giảm lượng giống và thuốc bảo vệ thực vật góp phần giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên; lợi nhuận của nông dân tăng khoảng 20% so với canh tác truyền thống.

Song song với nông nghiệp số, các mô hình kinh tế tuần hoàn tiếp tục khẳng định hiệu quả cả về kinh tế và môi trường. Mô hình “nuôi bò - trùn quế - ngô sinh khối” tại xã Đơn Dương giúp xử lý chất thải chăn nuôi giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế trên 30%. Mô hình nuôi gà Ai Cập đẻ trứng tuần hoàn bằng sâu canxi tại xã Bảo Thuận mang lại lợi nhuận bình quân khoảng 06 - 07 triệu đồng/hộ/tháng, góp phần ổn định sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Mô hình nuôi gà Ai Cập đẻ trứng tuần hoàn bằng sâu canxi tại xã Bảo Thuận

Thực tiễn từ các mô hình cho thấy, khuyến nông Lâm Đồng đang đóng vai trò “bà đỡ” cho quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp xanh, nông nghiệp sinh thái, hướng tới nền sản xuất hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Hiệu quả kinh tế và sức lan tỏa trong thực tiễn

Trong giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh đã triển khai hơn 400 mô hình khuyến nông với sự tham gia của trên 3.500 hộ dân. Thực tiễn cho thấy, các mô hình giúp tăng năng suất từ 15 - 30%, giảm chi phí sản xuất và lượng vật tư đầu vào từ 20 - 40%, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân.

Nhiều mô hình sau khi kết thúc hỗ trợ đã được nông dân chủ động duy trì, mở rộng và nhân rộng ra cộng đồng. Thông qua các hoạt động tham quan, hội thảo đầu bờ, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, góp phần hình thành các vùng sản xuất tập trung và nâng cao hiệu quả tổ chức sản xuất tại địa phương.

Khuyến nông cộng đồng - cánh tay nối dài về cơ sở

Một điểm đổi mới quan trọng trong giai đoạn này là sự hình thành và phát huy hiệu quả của 215 Tổ khuyến nông cộng đồng với hơn 2.000 thành viên. Đây là lực lượng nòng cốt hỗ trợ nông dân trong việc cấp mã số vùng trồng, chứng nhận VietGAP, OCOP, ứng dụng công nghệ số và kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Thông qua hoạt động của các Tổ khuyến nông cộng đồng, thông tin kỹ thuật, chính sách và nhu cầu thị trường được truyền tải kịp thời đến người dân, góp phần nâng cao tính chủ động trong sản xuất và tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp. Tiêu biểu, tại khu vực Lâm Đồng, thông qua sự hỗ trợ của hệ thống khuyến nông và các Tổ khuyến nông cộng đồng tại cơ sở, nông dân trồng sầu riêng được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và tham gia liên kết trong việc đăng ký 08 mã số vùng trồng với diện tích 736,93 ha phục vụ xuất khẩu; nhiều hộ sản xuất rau, hoa được hỗ trợ tham gia các mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm, thực hiện chứng nhận VietGAP và kết nối đầu ra với doanh nghiệp thu mua.

Tại khu vực Đắk Nông Tổ khuyến nông cộng đồng xã Thuận Hạnh đã đồng hành cùng Trung tâm Khuyến nông hỗ trợ Tổ hợp tác sản xuất rau an toàn kết nối với doanh nghiệp thu mua, bao tiêu sản phẩm góp phần ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản xuất cho người dân. Bên cạnh đó, các Tổ khuyến nông cộng đồng còn phối hợp hỗ trợ nông dân tham gia các chuỗi liên kết chăn nuôi, từng bước kết nối người chăn nuôi với Hợp tác xã và doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm góp phần giảm rủi ro thị trường và ổn định sản xuất.

Qua thực tiễn hoạt động, các Tổ khuyến nông cộng đồng đã khẳng định vai trò là lực lượng thường trực tại cơ sở góp phần đưa công tác khuyến nông đến gần hơn với người dân, đúng với tinh thần “ở đâu có nông dân, ở đó có khuyến nông”.

Khuyến nông cộng đồng - cánh tay nối dài về cơ sở chung tay cùng nông dân khắc phục hậu quả sau lũ lụt

Góp phần giảm nghèo và ổn định sinh kế

Gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là Chương trình giảm nghèo bền vững, công tác khuyến nông đã triển khai nhiều mô hình sinh kế phù hợp với hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Các mô hình chăn nuôi, trồng trọt quy mô nhỏ, vốn đầu tư vừa phải nhưng hiệu quả rõ rệt đã giúp nhiều hộ có thu nhập ổn định sau 01 - 02 năm, từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững.

Khuyến nông đồng hành cùng hộ dân trong triển khai mô hình chăn nuôi gà - giải pháp sinh kế giúp người dân từng bước ổn định thu nhập, thoát nghèo bền vững

Quan trọng hơn, thông qua quá trình tham gia mô hình, người dân đã từng bước thay đổi nhận thức, từ tâm lý trông chờ sang chủ động học hỏi, mạnh dạn áp dụng kỹ thuật và tự tin làm chủ sinh kế của chính mình.

Nhìn lại chặng đường 2021 - 2025, có thể khẳng định công tác khuyến nông đã đóng góp thiết thực vào ổn định sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và nâng cao thu nhập cho người dân. Những kết quả đạt được là nền tảng quan trọng để ngành Nông nghiệp Lâm Đồng tiếp tục phát triển theo hướng sinh thái, hiện đại và bền vững.

Hướng tới giai đoạn 2026 - 2030, Khuyến nông Lâm Đồng sẽ tiếp tục đổi mới theo hướng khuyến nông số, nông nghiệp sinh thái và liên kết chuỗi giá trị. Với vai trò là cầu nối tri thức, chính sách và thị trường, hệ thống khuyến nông sẽ tiếp tục hiện diện ở cơ sở, đồng hành cùng nông dân trong mọi giai đoạn phát triển sản xuất, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững trên địa bàn tỉnh.

Nguyễn Thị Thắm - TTKN tỉnh Lâm Đồng