Xã Lương Sơn là địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) sinh sống. Với điều kiện tự nhiên đồi núi đan xen, đất đá nhiều, lượng mưa ít từng là thách thức cho cho người đồng bào DTTS trong sản xuất nông nghiệp và ổn định sinh kế. Tuy nhiên, với sự quan tâm của các cấp, ngành, địa phương áp dụng hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế người đồng bào DTTS như đầu tư đường giao thông, hệ thống thủy lợi… và chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cũng như từng bước áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật, nơi đây đã và đang phát triển trồng cây ăn quả là cây trồng chủ lực mang lại thu nhập chính và ổn định cho người dân.

Đến với xã Lương Sơn những tháng đầu năm 2026, chúng tôi thấy nơi đây phủ kín màu xanh của những vườn cây ăn quả đang vào vụ thu hoạch như mít, xoài, điều… Ghé thăm vườn của anh Hoàng Văn Nhật - người dân tộc Nùng đang chăm sóc vườn xoài, vườn mít. Gia đình anh Nhật hiện có trên 6 ha đất vườn, trước đây chỉ trồng cây ngắn ngày như bắp, đậu, khoai, sắn là chủ yếu. Cách đây khoảng 10 năm, anh không rời khỏi quê đi làm công nhân như bao bạn bè khác mà anh mạnh dạn ở lại làm nông nghiệp. Ban đầu, anh trồng 03 ha xoài ghép Cát Hoà Lộc và một số cây ghép xoài Úc. Đây là những giống xoài có đặc tính như thịt trái nhiều, ngọt, thơm, vỏ dày phù hợp cho việc đóng gói vận chuyển hàng đi xa. Tháng ngày miệt mài chăm bón, cây và đất không phụ công người, sau gần 03 năm chăm sóc (làm cỏ, bón phân, tưới nước) kết hợp trồng xen cây ngắn ngày để cải thiện thu nhập, rồi cũng đến ngày cây xoài đơm hoa kết quả. Thế nhưng vụ xoài đầu tiên, giá bán không như ý, dễ gây nản lòng. Nhưng nghĩ đến những tháng ngày bỏ công chăm bón trước đây, anh Nhật hy vọng vào những vụ quả mùa sau có khởi sắc hơn. Dần dần giá bán hàng năm tăng lên đã tạo động lực cho anh đầu tư chăm sóc, áp dụng khoa học kỹ thuật như xiết nước, xiết vỏ thân ở gốc để kích thích xoài ra hoa theo ý muốn.

Anh Hoàng Văn Nhật bên mô hình trồng mít ruột đỏ theo hướng hữu cơ

Việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác đều được anh Nhật ghi chép rất cẩn thận để đúc rút kinh nghiệm qua từng năm chăm sóc, giúp cho vườn cây ngày càng đạt năng suất, chất lượng cao. Ngoài ra, anh còn đi học hỏi thêm nhiều nơi cách chăm sóc, tác động kỹ thuật để điều khiển cây ra hoa, làm quả từ các nhà vườn khác trong vùng. Từ đó, đúc rút kiến thức thực hành cho riêng mình để áp dụng vào sản xuất trên vườn cây của chính gia đình anh. Từ những đam mê nghề làm vườn kết hợp với sự ham học hỏi, tỷ mỉ trong việc chăm sóc mà vườn xoài của gia đình anh năm nào quả cũng sai nặng trĩu cành.

Năm 2025, với diện tích 03 ha xoài Cát Hoà Lộc, xoài Úc. anh thu hoạch được 40 tấn quả, mang lại nguồn thu nhập 380 triệu đồng (giá bán tại vườn 9.500 đồng/kg), sau khi trừ chi phí sản xuất khoảng 100 triệu đồng, lợi nhuận anh thu được 280 triệu đồng/03 ha. Hiện tại, vườn xoài của anh đang ra hoa tượng quả cho vụ mới. Trong thời tiết thuận lợi, anh Nhật hi vọng vụ thu hoạch năm nay được giá mang lại nguồn thu nhập cao hơn năm cũ cho gia đình anh.

Ngoài cây xoài, năm 2024 anh Nhật mạnh dạn trồng thêm 1 ha mít ruột đỏ (khoảng 500 cây). Hiện vườn mít đã bắt đầu cho thu bói, thương lái đến tận vườn thu mua với giá khoảng 44.000 đồng/kg. Đến nay, diện tích vườn cây ăn quả của gia đình cơ bản được phủ kín, gồm 3 ha xoài Cát Hòa Lộc, xoài Úc và 2 ha mít ruột đỏ; trong đó 01 ha mít đang cho thu hoạch trái bói, 01 ha mới trồng năm thứ nhất.

Anh Hoàng Văn Nhật cho biết: Nếu giá mít ruột đỏ duy trì giá như hiện tại, anh sẽ trồng thêm để có sản lượng đủ những chuyến xe cho thương lái vào tận vườn thu mua. Chính nhờ sự cần cù trong lao động mà câu nói của người xưa vẫn có ý nghĩa trong làm nông nghiệp: “Thứ nhất canh trì, thứ nhì canh viên, thứ ba canh điền”. Hiện nay, anh Nhật đã làm thủ tục cấp giấy chứng nhận VietGAP cho toàn bộ diện tích vườn xoài. Thời gian tới, khi cây mít cho thu hoạch ổn định anh làm thủ tục để được cấp giấy chứng nhận VietGAP cho vườn mít của mình.

 Nhờ nỗ lực lao động và niềm đam mê với nông nghiệp, nhiều hộ nông dân đồng bào dân tộc thiểu số đã vươn lên làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương, góp phần nâng cao thu nhập và từng bước thay đổi tập quán sản xuất. Trong thời gian tới, để phát triển cây ăn quả vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần tập trung sản xuất theo hướng nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, bên cạnh đó, là đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường tiêu thụ, hướng đến sản xuất bền vững.

(Bà con nông dân có nhu cầu tham quan, học tập mô hình của anh Hoàng Văn Nhật ở xã Lương Sơn, tỉnh Lâm Đồng. Số điện thoại: 0386847557).

   Hồ Bình - Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng