Trong 10 tháng đầu năm 2016, Lâm Đồng đã nhập về 54,7 triệu củ hoa ly để trồng, tương đương khoảng 547 tỷ đồng chảy ra nước ngoài. Câu hỏi đặt ra là khi nào Đà Lạt có một trung tâm lai tạo giống mạnh đủ sức sản xuất được củ giống hoa ly cho người trồng nội địa?

 
Là vùng chuyên canh hoa lớn của cả nước, Đà Lạt - Lâm Đồng gần đây đã hướng đến những loại hoa có giá trị cao để cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu, trong đó có hoa ly (Lily).
 

Anh Hoàng Vũ với vườn hoa ly tết của mình
Ðánh bạc với trời
 
Ở phường 12 (Thái Phiên) - Đà Lạt, Hoàng Vũ là một khuôn mặt quen thuộc trong những người trồng hoa ly của vùng đất này.
 
Cũng như nhiều nhà vườn nơi đây, trước đây anh Vũ cùng gia đình trồng rau, khi phong trào trồng hoa lan đến đây, anh cũng trồng hoa với rất nhiều loại hoa như cúc, cẩm chướng trước khi chuyển sang đầu tư nhà kính chuyên trồng hoa ly. Đến nay anh đã có trên chục năm trồng hoa ly và đặc biệt là trồng ly “canh” tết.
 
Để chuẩn bị cho mùa hoa tết năm nay, gia đình anh Vũ đã xuống giống 2 sào hoa ly với khoảng 60 nghìn củ giống, chủ yếu là giống “ù đỏ” (Robina) và “ù vàng” (Conca D’or), thêm một số ít loại khác như Indiana cũng có hoa màu đỏ mà anh đã trồng thử trong năm. Toàn bộ củ giống này là củ nhập từ nước ngoài, gia đình anh đặt mua từ Công ty nhập khẩu củ ly giống Linh Ngọc tại Đà Lạt. 
 
Do là mùa hoa tết nên đợt xuống giống này hầu hết người trồng hoa Đà Lạt, trong đó có anh thường chọn củ giống hoa loại lớn với cỡ cũ (size) từ 16 - 20 hoặc lớn hơn một chút. Trong khi hoa ly trồng ngày thường trong năm củ chỉ chừng cỡ 10 - 15 là được thì hoa tết đa số mọi người đều chọn củ giống lớn. Củ càng lớn giá càng cao, cỡ củ giống tết anh trồng có giá từ 10 - 19 nghìn đồng/củ, trong khi hoa ly trồng cho ngày thường chỉ từ 5 - 8 nghìn đồng/củ. “Thị trường tết đòi hỏi hoa có chất lượng cao, hoa càng lớn, màu hoa tươi càng được giá, lá cũng phải xanh, thân cứng, hoa 5 bông trên cành, phải nở hết, còn hoa ngày thường có yêu cầu thấp hơn, giá vừa phải để dễ bán hơn”- anh Vũ cho biết.
 
Điều khó nhất của trồng hoa ly tết, theo anh Vũ, chính là vốn đầu tư và phải “canh” được thời tiết. Theo cách anh nói, đó là một “canh bạc” thực sự khi người trồng đi đánh bạc với ông trời. 
 
Người trồng trước hết phải có vốn và số vốn này đủ lớn mới dám trồng hoa ly, đặc biệt là hoa ly tết. Nhà đất rộng nhưng anh Vũ chỉ dám trồng 2 sào thôi vì chỉ với diện tích này gia đình đã phải bỏ ra từ 600 - 800 triệu đồng cho mọi thứ: mua củ giống, phân, thuốc, công…
 
Nhưng bỏ vốn ra rồi có lấy lại được không luôn là một câu hỏi cho bất kỳ nhà vườn nào, trong đó có anh Vũ. Nếu ơn trời mưa thuận gió hòa, mọi thứ như định liệu, hoa nở đúng tết anh sẽ có cơ hội lấy lại cả vốn lẫn lời theo kiểu 1:1 nghĩa là đầu tư bao nhiêu thu lãi bấy nhiêu, bỏ vốn 800 triệu đồng sẽ có một khoản lãi chừng đó chờ mình. Nhưng nếu mọi chuyện bất lợi như dịch bệnh, củ giống không đạt, thời tiết nóng hơn hoặc lạnh hơn khiến hoa nở sớm hoặc nở chậm hơn tết thì sao? Thì nhà nông lãnh đủ, lời không có mà vốn coi chừng cũng “bay” luôn!
 
Cũng vì chuyện “được ăn cả ngã về không” như thế nên ông Cao Pháp - một nhà nông khác tại phường 12 - Đà Lạt cũng là người “chuyên trị” hoa ly lâu nay phải… chùn bước trong mùa hoa ly tết năm nay. Năm ngoái, ông cũng trồng khá nhiều - ông không cho biết diện tích - nhưng hoa trong vườn ông ào ạt nở sớm “Phải đến 80% hoa nở, cả nhà hầu như đứng ngồi không yên, cả ngày cứ chạy ra vườn rồi chạy về nhà, rồi lại chạy ra vườn, nháo nhào nhìn trời” - ông Pháp nhớ lại. Hoảng hồn vì mất khá đậm vốn trong năm vừa rồi nên năm nay ông chỉ dám đầu tư “chút chút”, chừng 400 triệu đồng để “chơi” 1 sào ly, còn lại trồng hoa cúc tết “cho chắc” vì vốn đầu tư của cúc khá nhỏ, nếu trúng tết cũng được giá.
 
Nhưng cũng có rất nhiều nông dân khác ở phường 12 bạo gan dám “ăn thua đủ” cho mùa hoa ly tết này. Đây là phường với đa số cư dân người Huế chuyên trồng rau, nhiều năm nay hầu hết đã chuyển sang trồng hoa. Nhờ hoa, đặc biệt là chuyên canh hoa ly, các nhà nông nơi đây giàu lên nhanh chóng, đi trong làng hôm nay nhiều biệt thự đẹp mọc lên như nấm. Tuy nhiên, như ông Đặng Bá Vinh - cán bộ khuyến nông phường 12 - Đà Lạt cho biết, dù toàn phường hiện có 350 ha nhà kính trong tổng số 430 ha đất nông nghiệp, khoảng 70 ha trồng hoa tết trong đó chỉ có khoảng trên 12 ha trồng hoa ly. Vậy thì người dân nơi đây trồng hoa ly nơi đâu? “Thì họ vào đó, vào những vùng đất mới để thuê đất, có người mua luôn” - ông Vinh đưa tay chỉ vào hướng Lạc Dương. Ông bảo vào đó mới có đất sạch, nước sạch, rất nhiều người mua hẳn đất trong đó để thành lập trang trại chuyên canh hoa, tết này trồng đến vài ha là chuyện nhỏ. Ông bảo có gia đình đặt mua 2 triệu củ giống, xuống giống trên 5 ha,vốn đầu tư phải hàng chục tỷ đồng. Ông Vinh đọc cho tôi rất nhiều các tên “đại gia” hoa ly trong phường như ông Mạnh, ông Nhật, ông Cư, ông Đức, ông Xiêm… với vốn bỏ vào trồng hoa ly mùa tết mới nghe đã thấy “choáng”.
 
Với anh Vũ, dù có đánh bạc với trời thì anh cũng chấp nhận cuộc chơi. “Năm nào cũng vậy mà, có ăn có thua, trồng hoa thì phải trông trời trông đất, nghe dự báo thời tiết để mà trồng, thắng hay thua cũng phải chấp nhận, nhưng có như thế thì mới lý thú. Mỗi năm chỉ mùa tết là hoa ly được giá gấp đôi, gấp ba thôi chứ như ngày thường thì trồng hoa ly lời không nhiều. Tết nếu ai cũng trồng ly được thì hoa tràn ngập đâu còn có giá được như bây giờ nữa” - anh cười lớn. 
 
Tiền chảy ra nước ngoài
 
Là loài hoa cao cấp, kiểu dáng đẹp, màu sắc hấp dẫn, tươi lâu, có mùi thơm bền, hoa ly (Lily) được thị trường trong nước rất ưa chuộng, nên diện tích trồng hoa ly tăng nhanh tại Đà Lạt và các vùng phụ cận.
 
Trước đây, Đà Lạt đã từng có hoa ly do người Pháp mang vào trồng, nhiều người đến nay vẫn còn giữ giống được. Đó là hoa ly với thân khá to, nhiều hoa, hoa màu trắng, khá thơm, nhiều người dân tại vùng Vạn Thành, Thái Phiên, Cầu Đất, Trạm Hành của Đà Lạt còn trồng trong dịp tết, nhưng nay vắng bóng dần vì thoái hóa giống. Trong khi đó, hầu hết hoa ly giống mới hiện nay là hoa mua củ giống từ nước ngoài. 
 
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng, những năm gần đây số lượng củ giống hoa ly nhập về trồng tại Lâm Đồng trung bình khoảng 45 triệu củ, tương đương khoảng 150 ha, củ giống được nhập chủ yếu từ Hà Lan, một lượng nhỏ còn lại từ các nước khác như Chi Lê, New Zealand, Pháp.
 
Tuy nhiên, nhu cầu hoa ly trong năm 2016 này đã tăng vọt. Cụ thể, trong 10 tháng đầu năm 2016, các công ty trên địa bàn Lâm Đồng đã nhập về trên 273 lô củ giống với 54,7 triệu củ, tương đương 182,6 ha. Bên cạnh Đà Lạt, các vùng phụ cận xung quanh như Lạc Dương, Đơn Dương, Đức Trọng đến nay đều đã có trồng hoa ly. Chỉ tính riêng cho mùa hoa Tết Đinh Dậu 2017, các công ty này đã nhập trên 105 lô hàng với 24,4 triệu củ giống, tương đương trên 80 ha hoa ly được trồng.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng, có trên 40 giống ly đã được nhập và trồng trên đất Lâm Đồng trong nhiều năm nay với các tên nước ngoài như Sorbone, Tiber, Cassini, Marlon, Indiana…, phổ thông nhất trong số này, được thị trường Việt ưa chuộng, được nông dân đặt tên Việt là các giống vàng thơm (Yelloween), ù đỏ (Robina), ù vàng (Conca D’or), ù vàng đứng (Manissa)… Những giống hoa này có đặc tính chung là hoa đẹp, ít sâu bệnh, hoa cứng dễ vận chuyển. Kích thước củ giống (size) nhà vườn thường đặt mua để trồng từ cỡ 12 - 26, nhưng phổ thông nhất là cỡ 18 - 20. 
 
Về giá củ giống hoa ly, tùy theo kích thước mà có giá khác nhau, củ càng lớn (đi kèm chất lượng hoa càng cao) thì giá càng cao. Theo đại diện của một công ty chuyên nhập khẩu củ giống ly tại Đà Lạt, củ giống bình quân có giá từ 4 - 12 nghìn đồng/củ, nhưng rất nhiều nông dân cho biết, củ giống lớn mùa tết có lúc lên đến khoảng 19 nghìn đồng.
 
Nếu tính đổ đồng mỗi củ giống hiện nay khoảng 10 nghìn đồng thì mỗi năm người nông dân và cả các doanh nghiệp trồng hoa ly trên địa bàn Lâm Đồng đã chi khoảng 450 tỷ đồng. 547 tỷ đồng là số tiền chi trong năm nay để nhập củ giống hoa ly. Phần lớn số này chảy vào túi các công ty sản xuất giống hoa ở nước ngoài.
 
Khi nào Ðà Lạt sản xuất được giống hoa ly? 
 
Đặt câu hỏi này bây giờ liệu đã là quá muộn hay chưa cho Đà Lạt - vùng đất chuyên canh hoa lớn nhất Việt Nam hiện nay? “Lẽ ra với bề dày trên 100 năm trồng và sản xuất hoa của mình, Đà Lạt phải có một trung tâm lai tạo giống hoa đủ mạnh để tạo ra các giống hoa bản quyền cho mình lâu nay trong đó có cả hoa ly” - ông Lại Thế Hưng - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng chia sẻ.
 
Một vòng quanh các trung tâm nghiên cứu của tỉnh lẫn của Trung ương đóng trên địa bàn Đà Lạt mới thấy hết sự khó khăn lẫn hạn chế trong công tác lai tạo giống hoa hiện nay của Lâm Đồng - Đà Lạt. Những trung tâm này như Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật nông nghiệp Lâm Đồng, Trung tâm nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa thuộc Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam dù đã nỗ lực rất nhiều nhưng lâu nay chỉ lai tạo được rất ít các giống mới của cúc, đồng tiền, cẩm chướng, địa lan… Riêng Trung tâm Công nghệ sinh học - Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt chỉ tập trung vào nhân giống đột biến và cũng rất ít các hoạt động lai tạo giống mới. Hầu hết các trung tâm trên không chỉ thiếu hụt về cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại mà ngay kinh phí hoạt động cũng hết sức hạn chế, có nơi không xin được kinh phí nghiên cứu hằng năm khiến nhiều năm nay chẳng có sản phẩm mới nào ra đời. 
 
Lâu nay Lâm Đồng đã nói rất nhiều đến việc lai tạo giống hoa bản quyền, ưu tiên nghiên cứu về giống phải được đặt lên hàng đầu cho nghề hoa Đà Lạt, nhưng giữa lời nói và việc làm luôn là một quãng cách lớn.
 
“Mặc dù nhập giống là con đường ngắn nhất nhưng chúng ta đã đến lúc phải bắt tay vào lĩnh vực này. Cần có một cơ quan chuyên trách về giống cho vùng hoa Đà Lạt trong đó có nghiên cứu về gien và cơ quan này phải được cấp kinh phí đầy đủ với yêu cầu định kỳ thời gian phải ra được giống mới” - ông Lại Thế Hưng trăn trở.
 
Theo ông Đỗ Mạnh Trung - Giám đốc Công ty TNHH Linh Ngọc - một doanh nghiệp đã có trên 10 năm chuyên nhập khẩu với trên 10 triệu củ giống ly hằng năm tại Đà Lạt, cái khó nhất trong nhân giống hoa ly hiện nay chính là bản quyền. Các công ty sản xuất giống hoa ly ở nước ngoài, đặc biệt là ở Hà Lan, đã có trên 100 năm kinh nghiệm với bản quyền giống hoa, công nghệ sản xuất giống được hoàn thiện theo quy trình khép kín trong tất cả các khâu để đảm bảo chi phí giảm đến mức thấp nhất. Đồng ý rằng, chi phí cho củ giống ly hiện nay với nông dân Việt khá cao, nhưng trong thời đại toàn cầu hóa cùng chuyên môn hóa cao như hiện nay, việc nhập nội theo ông Trung cũng là một giải pháp tốt, tuy nhiên về lâu về dài ông Trung cũng cho rằng Đà Lạt nên phát triển một trung tâm mạnh về giống hoa.
 
Thực ra hiện nay nhiều nông dân Đà Lạt, theo ông Trung, đã thử tìm tòi nhân giống hoa ly giống mới bằng cách tái sử dụng củ hoa đã trồng để trồng lại nhưng hiệu quả không hề đạt như ý muốn. “Trước mắt chúng ta có thể hợp tác với các công ty sản xuất giống hoa nước ngoài để có giống thương mại làm nguyên liệu sản xuất giống, nhưng về lâu dài phải có một cơ quan chuyên nghiên cứu giống với một bộ mã gien và phả hệ riêng, phải tạo được giống có bản quyền “Made in Vietnam” đàng hoàng thì cơ may lúc đó chúng ta mới nói chuyện tránh lệ thuộc vào nước ngoài được” - ông Trung chia sẻ.
 
Riêng ông Nguyễn Đình Sơn, Giám đốc Công ty CP Công nghệ Sinh học Rừng hoa - Đà Lạt, Chủ tịch Hiệp hội hoa Đà Lạt lại đề xuất nếu được Nhà nước nên có đơn đặt hàng, giao các đề tài nghiên cứu lai tạo giống hoa cho các đơn vị tư nhân, các doanh nghiệp có thế mạnh công nghệ trên địa bàn thực hiện. Họ, theo ông Sơn chính là những đơn vị trực tiếp sản xuất, hiểu và nắm bắt được thị hiếu người dùng, biết phải làm gì để tạo ra các giống mới và đây là cách làm phổ biến ở nhiều quốc gia tại châu Âu cũng như ở Nhật Bản, Hàn Quốc hiện nay. 
 
Với các trung tâm nghiên cứu hiện có, ông Sơn đề xuất cần thống nhất lại nhằm đẩy mạnh tiến độ nghiên cứu giống mới, căn cứ vào thế mạnh của từng trung tâm để giao nhiệm vụ và cấp kinh phí nghiên cứu hoạt động, tránh chồng chéo. Nếu các trung tâm này hoạt động không hiệu quả, không tạo ra được sản phẩm mới thì nên tiến tới cổ phần hóa các trung tâm này để họ phải tự thân đấu tranh sinh tồn trong sự vận động của thị trường, tránh chuyện bao cấp nhưng chẳng hiệu quả gì. 
 
Trước mắt, chính quyền tỉnh, theo ông Sơn có thể cử đại diện để đàm phán, thỏa thuận với các nhà nhập khẩu giống hoa nước ngoài trong đó có hoa ly, tiến tới sản xuất giống tại Việt Nam nhằm giảm chi phí vận chuyển đường dài cũng như tìm giải pháp điều đình để giảm bớt chi phí bản quyền giống hoa đến mức thấp nhất có thể cho nông dân Lâm Đồng.
 
Phóng sự: Viết Trọng (Nguồn: baolamdong.vn)

TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG LÂM ĐỒNG

Tầng 4, Khu D, Trung tâm hành chính tỉnh Lâm Đồng - 36 Trần Phú- TP Đà Lạt

ĐT: 02633.812932 - 02633.824180 Fax: 02633.812270 E-mail: ttknld@gmail.com

Top