Biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu, không riêng của một quốc gia nào; mà nguyên nhân gây nên hiện tượng biến đổi khí hậu là sự gia tăng của khí nhà kính. Sự mất rừng và suy thoái rừng trên thế giới đóng góp khoảng 20% sự gia tăng khí nhà kính; chính vì vậy, sáng kiến REDD+ đã ra đời nhằm giảm phát thải do mất rừng và suy thoái rừng, quản lý rừng bền vững và tăng cường lưu giữ carbon của rừng.

Việt Nam là một nước ở vùng nhiệt đới gió mùa, lượng mưa hàng năm lớn, đất đồi núi dốc chiếm khoảng ¾ diện tích, bờ biển dài dọc theo đất nước và là một trong 10 quốc gia sẽ chịu ảnh hưởng lớn của biến đổi khí hậu. Từ năm 2010 đến nay, cộng đồng thôn KaLa TơngGu, xã Bảo Thuận, huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng đã được chọn là mô hình giao rừng cho cộng đồng để làm thí điểm sẵn sàng thực thi REDD+ trong giai đoạn I và II của REDD+, lồng ghép từ các chương trình UN-REDD pha I, dự án RECOFTC pha II và nguồn kinh phí từ mô hình khuyến nông năm 2013; Trung tâm Khuyến nông Lâm Đồng đã phối hợp triển khai thực hiện tập huấn nâng cao năng lực, nhận thức cho cộng đồng thôn KaLa TơngGu. Đến nay, có những kết quả, đánh giá minh họa bước đầu như sau:

Xã Bảo Thuận có tổng diện tích tự nhiên 23.141,2 ha; trong đó đất sản xuất nông nghiệp là 1.941 ha (diện tích cà phê khoảng 1.111 ha và lúa nước 381 ha, bắp 17,3 ha …), trâu 472 con, heo: 309 con…, đất lâm nghiệp là 19.517,3 ha (chiếm 84,3%). Nguồn thu nhập chính của người dân trong xã chủ yếu là từ cà phê và lúa nước. Đồng bào dân tộc thiểu số trong xã là dân tộc K’Ho chiếm đa số (trên 90%) nên trình độ canh tác cây trồng, vật nuôi của người dân còn hạn chế. Toàn xã có 291 hộ nhận khoán bảo vệ rừng với diện tích giao khoán là 8.954,9 ha; thôn KaLa TơngGu có khoảng hơn 30 hộ nhận khoán bảo vệ rừng; bình quân mỗi hộ nhận khoán 25 ha rừng để bảo vệ; kinh phí chi trả tiền khoán bảo vệ rừng từ nguồn dịch vụ môi trường rừng (300.000-450.000đồng/ha/năm) và ngân sách tỉnh. Mặc dù chính quyền địa phương đã rất nỗ lực tuyên truyền giáo dục pháp luật về rừng cho người dân, tổ chức tuần tra kiểm tra, xử lý nghiêm các vụ vi phạm; nhưng tình hình phá rừng, lấn chiếm đất rừng trái phép, cháy rừng vẫn còn xảy ra khiến tình trạng mất rừng suy thoái rừng vẫn còn tiếp diễn.

Từ năm 2011, cộng đồng thôn KaLa TơngGu (196 hộ) được UBND huyện giao rừng thí điểm với diện tích là 500ha rừng tự nhiên để cộng đồng thôn quản lý bảo vệ rừng theo hướng tiếp cận REDD+. Được sự hỗ trợ của Chương trình UN-REDD, dự án RECOFTC và của Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã triển khai; kết quả các họat động là: Đào tạo đội ngũ tuyên truyền viên cấp thôn, buôn nhằm củng cố thêm nhận thức của người dân. Nâng cao năng lực, nhận thức cho một bộ phận cán bộ và nhân dân trong thôn, xã về việc bảo vệ rừng và cơ hội có thêm lợi ích từ việc tham gia chương trình REDD+; quyền lợi, chia sẻ lợi ích và trách nhiệm của cộng đồng, người dân khi tham gia REDD+; phân biệt PFES và REDD+; lâm nghiệp cộng đồng; xây dựng quy ước bảo vệ và phát triển rừng; kế họach bảo vệ và phát triển rừng; kỹ thuật trồng rừng, làm giàu rừng; đo đếm trữ lượng rừng… Bên cạnh đó, chương trình UN-REDD cũng triển khai thực hiện FPIC để thu thập thông tin, đánh giá về sự đồng thuận của người dân, cộng đồng dân cư ở xã Bảo Thuận khi REDD+ triển khai tại địa phương trong tương lai. Đây là những bước ban đầu quan trọng nhằm chuẩn bị cho chính quyền địa phương cũng như cộng đồng dân cư của xã sẵn sàng tham gia khi REDD+ triển khai tại Việt Nam nói chung, tại Lâm Đồng nói riêng; là mô hình thí điểm triển khai REDD+ để nhân rộng trong cả nước.

Cộng đồng thôn KaLa TơngGu đã thành lập Ban quản lý rừng cộng đồng gồm trưởng ban, phó ban, thư ký kiêm kế toán và các thành viên là các tổ trưởng. Cộng đồng thôn tổ chức phân chia thành 4 tổ, mỗi tổ gồm 10 nhóm (4-5 người/1 nhóm), hàng ngày các nhóm luân phiên đi tuần tra bảo vệ rừng theo kế hoạch và phân công của tổ trưởng. Qua hơn hai năm hoạt động tình hình bảo vệ rừng được cải thiện đáng kể, tình hình chặt phá rừng trái phép không xảy ra, việc phát hiện cháy rừng và chữa cháy rừng kịp thời. Nhìn chung, người dân, cộng đồng dân cư đã thay đổi nhận thức của mình, hiểu rõ vai trò của rừng đối với môi trường và cuộc sống của họ, đặc biệt là trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu hiện nay. Họ cũng thấy được diện tích rừng được giao là một nguồn tài nguyên lớn nhiều tiềm năng cần được lợi dụng, sử dụng có hiệu quả để tăng thu nhập cho nông hộ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức gặp phải như: Trình độ của một số bà con nông dân còn hạn chế nên khả năng tiếp nhận thông tin còn thấp; thiếu vốn đầu tư, chưa có hoạt động tác động vào rừng, lợi dụng tài nguyên rừng để nâng cao hiệu qủa kinh tế từ rừng được giao.

Hiện nay, lâm nghiệp cộng đồng theo cơ chế REDD+ đã và đang được triển khai một số nơi trong cả nước, bước đầu đã đạt được những kết quả khả quan góp phần bảo vệ rừng, nâng cao thu nhập cho người dân được giao rừng và nhận khoán bảo vệ rừng. Giữa REDD+ và lâm nghiệp cộng đồng đều có cùng mục tiêu là làm sao bảo vệ được diện tích rừng, nâng cao chất lượng rừng, nâng cao thu nhập cho người dân, cộng đồng dân cư sống gần rừng. Chính vì vậy, lâm nghiệp cộng đồng được triển khai tốt sẽ là tiền đề, cơ sở để việc triển khai REDD+ được thuận lợi và REDD+ sẽ là động lực thu hút người dân tham gia bảo vệ rừng tốt hơn; khi REDD+ được triển khai cũng là cơ hội tốt cho người dân sống gần rừng được tiếp cận với nguồn tài chính từ ngoài nước để bù đắp cho công tác giữ, bảo vệ rừng của họ. Tuy nhiên, khi triển khai REDD+ và lâm nghiệp cộng đồng cũng có những thách thức rủi ro của nó; vì vậy đòi hỏi chúng ta cần phải bám sát thực tế hiểu tâm tư nguyện vọng, nhu cầu của người dân, cộng đồng; tăng cường kiểm tra giám sát tránh tình trạng mất rừng như ở một số địa phương khác, đảm bảo sự công bằng công khai minh bạch khi chia sẻ lợi ích nhằm tạo sự ổn định đoàn kết cho đời sống cộng đồng.

Bồng Sơn – Văn Diện

 

TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG LÂM ĐỒNG

Tầng 4, Khu D, Trung tâm hành chính tỉnh Lâm Đồng - 36 Trần Phú- TP Đà Lạt

ĐT: 02633.812932 - 02633.824180 Fax: 02633.812270 E-mail: ttknld@gmail.com

Top