Cây giổi ăn hạt, tên khoa học là Michelia tonkinensis A. Chev, họ Ngọc lan (Magnoliaceae), là cây thân gỗ lớn thường xanh đa tác dụng cao đến 30m, cho hạt làm gia vị và làm thuốc. Hạt giổi là đặc sản truyền thống của người dân ở nhiều vùng núi phía Bắc, được gọi là “vàng đen” của núi rừng Tây Bắc. Gỗ giổi có giác và lõi phân biệt, giác màu vàng nhạt, lõi màu vàng nâu, có mùi thơm, không bị mối mọt, cong vênh, lại nhẹ và bền, nên là một trong những loại gỗ được ưa chuộng trong xây dựng nhà cửa và đóng đồ gỗ. Giổi là loài cây đặc hữu của khu vực nam Trung Quốc và Việt Nam, thường gặp ở vùng núi nước ta, trong các rừng rậm thường xanh, phân bố nhiều ở các tỉnh Tây Bắc, Đông Bắc, Bắc Trung bộ vào đến Tây Nguyên và Đông Nam bộ.

Cây giổi có lá đơn, mọc so le, phiến lá hình bầu dục hẹp, dài 8-20cm, rộng 5-12cm, đầu lá có mũi nhọn ngắn, gốc lá tròn hay hình nêm, gân bên có 10-12 đôi nổi rõ, cuống lá dài 1-2cm. Lá kèm nhọn, sớm rụng, để lại vết sẹo trên cành non. Hoa màu vàng nhạt, có mùi thơm. Hạt có lớp áo bao bọc màu đỏ, khi phơi khô có màu nâu nhạt. Hạt có tinh dầu thơm, vị cay. Mùa hoa từ tháng 3-5, quả từ tháng 8-10.

Tại Lâm Đồng, mô hình trồng xen cây mắc ca, sầu riêng, bơ... trong vườn cà phê đã có hiệu quả kinh tế và được người dân nhân rộng. Ngoài các cây trồng xen trên, thì cây giổi ăn hạt đang được người dân trồng xen trong vườn cà phê. Khi được biết tại xã Tân Lâm, huyện Di Linh có trồng loại cây này, tôi quyết tâm xuống cơ sở một chuyến để “tận mục sở thị” cây giổi và tìm hiểu về sản phẩm của cây giổi được mệnh danh là “vàng đen” của núi rừng Tây Bắc. Được sự giới thiệu của chị Trần Thị Bính -Khuyến nông viên xã Tân Lâm, huyện Di Linh, tôi gặp anh Bùi Duy Hùng ở thôn 7, xã Tân Lâm. Từ xa, tôi đã nhìn thấy hình dáng những cây cao to giữa một vùng bạt ngàn cà phê. Đứng dưới bóng của cây giổi, tôi ngạc nhiên bởi sự xanh tốt, cao lớn và hình dạng tán đẹp của nó. Cây giổi đứng hiên ngang vững chãi như chứng minh giá trị kinh tế, môi trường của cây lâm nghiệp trong sản xuất cà phê cảnh quan ứng phó với biến đổi khí hậu hiện nay. Những cây giổi có đường kính trên 50cm, cao đến 22m, thân thẳng, tán xanh đẹp, cân đối. Hiện tại trên cây đang có búp hoa (hoa có mùi thơm), trái nhỏ mới hình thành và một số trái của vụ hoa trước.

Anh Hùng là người dân tộc Mường ở tỉnh Hòa Bình vào lập nghiệp ở Di Linh - Lâm Đồng từ năm 1991. Anh cho biết, năm 2004, anh được một người bạn ở Hòa Bình cho 10 cây giổi, anh cho đi 4 cây, giữ lại 6 cây để trồng trong vườn nhà. Bây giờ trong vườn vẫn còn 6 cây đang cho thu hoạch quả. Cây giổi dễ trồng và không có sâu bệnh gì. Trồng 6-8 năm thì bắt đầu có trái bói. Hàng năm, anh thu được khoảng 40kg hạt, bán với giá 900.000 đồng/kg hạt khô, anh bán cho mọi người xung quanh và gửi về Hòa Bình để bán. Trong số 10 cây giổi đầu tiên trồng ở Tân Lâm, có một cây của nhà anh Bùi Văn Khiết sản lượng đặc biệt cao, khoảng 90kg hạt khô/năm. Sản lượng của 6 cây nhà anh trồng cũng không bằng cây đó. Đây là cơ sở khoa học để các ban ngành của huyện Di Linh nghiên cứu,bình tuyển công nhận giống cây giổi trội để anh Khiết có thể nhân giống bán cho người dân trong tỉnh (Hiện nay, bà con mua cây giống giổi từ Đắk Lắk, Hòa Bình...). Ở Lâm Đồng nói riêng và cả miền Nam nói chung, hạt giổi còn là sản phẩm mới lạ với mọi người, vì vậy cần có thời gian để giới thiệu quảng bá sản phẩm để người tiêu dùng biết đến sản phẩm đặc sản mới của địa phương.

Từ năm 2015, trong xã Tân Lâm đã có rất nhiều người dân thấy được hiệu quả kinh tế của cây giổi nên đã học tập nhân rộng và đặt mua cây giống từ tỉnh Hòa Bình (cây thực sinh và cây ghép). Nhà ít thì vài cây, nhà nhiều như hộ anh Bùi Văn Cảnh (thôn 7, xã Tân Lâm) trồng trên 100 cây. Anh Cảnh chia sẻ: “Trước đây, mỗi nhà chỉ trồng chơi vài cây, sau này thấy trồng cây giổi có hiệu quả kinh tế thì mới trồng nhiều. Cây giổi ít sâu bệnh hại, cây hạt trồng 6-8 năm bắt đầu có trái bói, cây ghép trồng 3 năm có trái. Anh trồng xen cây giổi trong vườn cà phê, khi cây giổi chưa cho thu hoạch, vẫn có thu nhập từ cà phê, sau này góp phần tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích, tăng độ che phủ đất, bảo vệ môi trường, cây trên 20 năm tuổi cho thu hoạch gỗ”. Hiện tại, giổi có đầu ra ổn định, giá hạt giổi cao, trên 900.000 đồng/kg hạt, sau này nhiều người trồng thì không biết giá cả thế nào. Đây cũng là băn khoăn của bà con đang trồng giổi và người làm công tác khuyến lâm như tôi. Tôi nghĩ rằng, với sản phẩm tốt, sạch, cùng với sự giới thiệu sản phẩm hạt giổi từ bây giờ thì sản phẩm hạt giổi của Di Linh nói riêng, Lâm Đồng nói chung sẽ được mọi người biết đến. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, trồng giổi ăn hạt còn góp phần tạo hệ sinh thái ổn định, bền vững, vừa chống xói mòn, giữ được nguồn nước và bảo vệ độ màu mỡ của đất, tăng độ che phủ đất. Được tận mắt nhìn thấy những cây giổi, hạt giổi, ngửi được mùi thơm như mùi xá xị của hạt giổi khô và thưởng thức món ăn từ ướp hạt giổi, tôi tin rằng tiềm năng phát triển của cây giổi sẽ mở ra thêm một hướng đi mới cho bà con trồng cà phê của tỉnh nhà nhằm tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích, góp phần phát triển kinh tế và tăng độ che phủ đất, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững./.

Nguyễn Văn Diện - TTKN Lâm Đồng

TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG LÂM ĐỒNG

Tầng 4, Khu D, Trung tâm hành chính tỉnh Lâm Đồng - 36 Trần Phú- TP Đà Lạt

ĐT: 02633.812932 - 02633.824180 Fax: 02633.812270 E-mail: ttknld@gmail.com

Top